ELEKTRİK ENERJİSİ SİSTEMİNDE ÜRETİM TÜKETİM DURUMUMUZ

ELEKTRİK ENERJİSİ

SİSTEMİNDE

ÜRETİM TÜKETİM

DURUMUMUZ

A) TÜKETİM DURUMl

Ülkemizde elektrik enerjisi tüketimi 1995 yılı sonunda X5 milyar kvvh'ı aşmıştır. Ama burada önemli olan 1994 1995 yıllık elekt rik enerjisi tüketimi artışının % 10"a ulaşmış olmasıdır. Bu artış ortala manın üzerindedir. Bir önceki yıl tüketimin artışı % 6 dolayında kalmış idi. Ancak bunda 1994 yılında uygulanan "5 Nisan" karar larının etkili olduğunu göz önünde bulundurmak gereklidir.

Ülkemizde son yıllardaki brüt elektrik enerjisi tüketimleri ve yıllık artışları Tablo Tde verilmiştir.

Ülkemizde elektrik enerjisi tüketiminin yılda ortalama % S oranında arttığı kabul edilmekte ve planlama buna göre yapılmaktadır. Önümüzdeki beş yıl için bu esasa göre yapılabilecek tahminler de Tablo2'deki gibidir.

Yukarıdaki tahminler bugün kü elektrik tüketim eğiliminde herhangi bir değişiklik olmadığı ve anormal bir durum meydana gel mediği kabul edilerek hesap lanmştır.

Aslında elektrik tüketimi konusunda ülke koşulları gözönünde tutularak bir tüketim analizi ve planlaması yapılmalıdır. Bu da ülkedeki sanayinin gelişmesiyle doğrudan ilgilidir. Çünkü ülkemizde elektrik enerjisinin % 60'a yakın bölümü Sanayi sektöründe tüketilmektedir. Sanayi sektörün deki yatırımlar genel ekonomi açısından ele alınarak, yaratılacak katma değer yönünden değerlen dirilerek yapılmalıdır. Türkiye doğal kaynaklar bakımından çok zengin değildir. Elektrik enerjisi üretimi ve tüketimi açısından optimum değer yaratılacak şekilde bir program yapılmalıdır.

"IflliîTT

396 ELEKTRİK A 0\ MÜHENDİSLİĞİ \ O

Tffl

Türkiye'de Önümüzdeki Bes YıllıkDönem için Elektrik Tüketim Tahminleri

Yıl

1990 1991 1992 1993 1994 1995

Tablo 1

Brüt Tüketim (Gwh)

56 811.7 60 499.3 67 216.8 73 431.7 77 783.0 85 000,0

Yıllık Artış %

87»

6.5 11.1 9,2 5,9 10.0

52.7) termik santrailara kalan 9864.6 MW'ı (%47.3) hidrolik santrailara ait bulunmakladır.

Tablo 3 "de görüldüğü gibi Termik Santrallar içinde en büyük paya Linyit santralları sahiptir. Ülkemiz Linyitlerinin kükürt ve kül oranının yüksek olması çevresel so runlar yaratmaktadır. Bu santral ların Baca Gazı Desülfirizasyon tesisleri ile donatılması konusundaki çalışmaların hızlandırılması gerek mektedir.

Hidrolik santrallann toplam kurulu gtiç içindeki paylarının en büyük olması hem avantaj hem de dezavantaj yaratmaktadır. Ucuz olan

Örneğin. Ark

Birincil Kaynak

Kurulu Güç (MW)

ocaklı tesisler, yoğun

Taşkömürü

352,6

1.7

elektrik kullanan

Linyit

5861,2

28.1

demir çelik tesis

Fuel oil

1532,7

7.4

leridir. Birçok batı

Motorin

393.5

1.9

ülkesinde terkcdil

Doğal gaz

2823,9

13.5

mekte veya azaltıl

Diğer

13,8

0,1

maktadır. Buna karşın Ülkemizde bu sektör hızla büyü mektedir. Ark ocak

Termik Toplam Hidrolik Genel Toplam

10 992,7 9864,6

20857.3

52,7 47,3 100.0

larında

üretileni

ürünler katma değer Tablo 3

1995 yılında Türkiye'de brüt bu kaynak ne yazık ki tam güvenilir

ve doğal kaynakların

elektrik enerjisi tüketimi 1300 değildir. Ülkemiz su rejiminin dü

optimum kullanımı bakımından kVVh/kişi dolayındadır. Kişi başına zensiz olması nedeniyle Elektrik

değerlendirilmelidir. Benzer değer elktrik tüketimi her ne kadar sistemindeki yedek güç oranı büyük

lendirme tüm sanayi sektörleri için gelişmişlik göstergelerinden biri ise olmaktadır.

yapılarak elektrik tüketimi ve de diğer faktörlerin de gözönünde

1995 yılında kurulu güç 21

dolayısıyla üretimi planlanmalıdır. bulundurulması gerekir. Önemli 137.1 MW'a ulaşmıştır. Bu gücün

I olan ülkenin kaynak 11 272,4 MW'ı (% 53.3) Termik,

larını verimli kulla 9864,6 MW'ı (% 46,7) Hidrolik

Türkiye'de Önümüzdeki Bes Yıllık

narak kalkınmanın santrailara aittir. Buna karşın 1995

Dönem için Elektrik Tüketim Tahminleri sağlanmasıdır.

yılı puant güç değeri 14 165 MW

olmuştur.

Yıl 1996 1997 1998 1999 2000

Tablo 2

Brüt Tüketim (Gwh) 91 800

B)

Türkiye

Elektrik Sistemi

99 144

Kurulu Gücü ve

107 100

Güç

Kullanım

115 700

Durumu

125 000

1994 Yıl sonu

verilerine

göre

Türkiye Elektrik Sisteminin kurulu

gücü 20 857.3 MVV'a ulaşmıştır. Bu

kurulu gücün 10 992.7 MW'ı (%

Önceki yılların kumlu güç ve puant güç değerleri tabloda veril miştir.

TÜRKİYE ELEKTRİK SEKTÖRÜNÜN

YAPILANMASINDAKİ SON GELİŞMELER

1. Elektrik Enerjisinin Önemi ve Özellikleri

1.1. Elektrik enerjisi ülke lerin kalkınmasında ve o ülkelerde yaşayan insanların refahında en

14 396 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

% 49.3 Hidrolik

% 13.8 D.Gaz+Jeotermal

% 4.7 Sıvı Y akıtlar

% 30.6 Linyit

% 1.6 TaşkömUrü

ı—

%47.3H*olik

elektrik enerjisi tüketim merkez

lerinde de tüketicilere dağıtılarak,

kullanılmak zorundadır.

Bu nedenle ürclim iletinı ve

1 dağıtım tesislerinin bir bütün

halinde düşünülüp planlanması.

i yatırımların birbirine paralel olarak

I yapılıp zamanında bitirilmesi

gerekir. Bu süreçlerin birindeki

I gecikme sistemi bozar, ölü yatırıın

! lara neden olur.

j

Planlama ve yatırım aşanıa

i larındaki bu durum işletme aşaması

içinde geçerlidir.

Anlatılmaya çalışan özellik

lerin tek elden işletmeyle gerçek

leşeceğinin görülmesiyle 1970 yılı

Kasım ayında Türkiye Elektrik

Kurumu kurulmuştur.

Ancak çıkarılan yasa bazı

eksiklikler ve ayrıcalıklar taşıdı

ğından daha sonraları sürekli

değişikliklere uğramıştır.

2. Türkiye Elektrik kurumu (TEK)

%13.6 aGaztjeotemal

%9L3SM

Y akıllar

Taşkömürü % 2 a i Linyit

önemli unsurlardan biridir. Kişi başına elektrik enerjisi tüketimi ülkelerin gelişmişlik düzeyi için en geçerli göstergedir. Aynen ulusal gelir artışı, ulusal gelirin bölüşümü ve ekonominin sektörel ağırlıkları gibi...

Elektrik enerjisinin sanayi nin temel girdilerinden biri olduğu ve sanayi gelişmesiyle elektrik enerjisi tüketimi arasında doğru orantılı yüksek bir ilişkinin varlığı da gözönüne alınırsa durum daha iyi anlaşılacaktır.

Ekonomik kalkınmanın loko motifi sanayinin temel girdisi elekt rik enerjisi sorununu çözmeden kal Jcınabilmiş bir tek ülke görebilmek mümkün değildir.

1.2. Elektrik enerjisinin en önemli özelliği depo edilmeyişidir. Üretildiği anda tüketilmek zorun dadır. Bu nedenle de elektrik enerjisi sektörü, üretim sürecinden dağıtım sürecine kadar bir süreklilik ve bütünlük gösterir. Örneğin Keban Hidroelektrik Santralında elektrik üretimi başladığı anda. üretilen

1312 sayılı yasayla kurulup 1970 Kasım'ında faaliyete geçen Türkiye Elektrik Kurumu dağınık, yetersiz ve eksik bir yapıyı teslim alarak çalışmaya başlamıştır. 1970 yılında Türkiye'nin toplam üretim gücü 2235 MW idi. Bugün ise 21000 MW'a yaklaşmaktadır. Yine 1970 yılında elektrik tüketimi 8.1 milyar kWh iken bu yıl 80.0 milyar k\Vh"a yaklaşacağı tahmin edil mektedir.

Enterkonnekte sistem baş langıçta çok yetersizdi, bugün artık çok güçlü bir 380 kV'luk ana iletim sistemi vardır. 1970 yılında 2371 olan elektrikli köy sayısı TEKin kapanış yılı olan 1993 yılında 35967'ye ulaşmıştı.

Genel olarak söyleyebiliriz ki Türkiye Elektrik Kurumu 22 aklif yılda kendisine teslim edilen büyük lükleri yaklaşık 10 kat büyütmüştür. Üstelik elektrik enerjisinin sürek liliğini ve kalitesini artırarak... Hem de ne pahasına ... 12 13 genel müdür, sayısı belli olmavan vasal ve

396 ELEKTRİK 4 # MÜHENDİSLİĞİ I O

İİIIMIII"

HAT UZUNLUKLARININ GERİLİMLERİNE GÖRE DAĞILIMI 1994

220 kV

Birim : km 66 kV Toplam

TEAŞ

21845.2

810.9 33536.5

TÜRKİYE

23222.9

936.9 35040.2

TRAFO ADET VE GÜÇLERİNİN PRİM ER GERİLİMLERİNE GÖRE DAĞILIMI 1994

66 kV

Toplam

Adet Güç (MVA) Adet

TEAŞ 90

TÜRKİYE 90

Güç (MVA) Adet Güç (MVA) Adet

23758.7

26140.7

592.0

902.1

Güç (MVA) 37830.7 40522.8

örgütsel değişiklikler pahasına...

Sektörün yapısındaki deği

Türkiye Elektirk Kurumu şiklikler burada bitmemiştir.

(TEK) 1970'in sonunda kurulmuş, TEDAŞ'ın bünyesinde bazı mües

1971'de önce bölgesel ardından sese müdürlükleri birleştirilerek

1973'de bütün ülkeyi kapsayan 1983 BAĞLI ORTAKLIKLAR niteli

yılına kadar sürecek programa ğinde Anonim Şirketler kurul

elektrik kesintileri başlamıştır. Bu muştur. Bu ortaklıklar şunlardır:

durum o güne kadarki dağınık yapı 1. Trakya Elektrik Dağıtım AŞ.

dan ve olanaksızlardan kaynak (Edirne ve Kınklareli İllerini

lanmıştır. Yani o günlerdeki TEK kapsıyor)

yönetim ve işletmeciliğinden kaynak 2. Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.

lanmamıştır. Çünkü Elektrik sektö (Sakarya ve Bolu illerini kapsıyor)

ründe yatırımlar ortalama 5 yıl sonra 3. Meram Elektrik Dağıtım A.Ş.

sonuçlarını verir. Ama TEK 1973 (Konya ve Karaman İllerini

1983 döneminde hem geçmiş döne kapsıyor)

min eksikliklerini kapatarak elektrik 4. Boğaziçi Elektrik Dağıtım AŞ.

enerjisi kesintilerine son vermiş, hem (İstanbul'un Trakya kısmını

de geleceği garanti altına alacak kapsıyor)

çalışmaları gerçekleştirmiştir.

5. Başkent Elektrik Dağıtım AŞ.

Sorunların çözülmesiyle bir (Ankara ve Kırıkkale İllerini

likte de 1984 yılından itibaren kapsıyor)

TEK'in yok edilmesi planları 6. Körfez Elektrik Dağıtım A.Ş.

yapılmıştır.

7. (Kocaeli ve Gebze'yi kapsıyor)

8. Karaelmas Elektrik Dağtım A.Ş.

3.Türkiye Elektrik Kurumu'nun (Zonguldak, Bartın, Karabük ve

İkiye Bölünmesi

Çankırı İllerinin kapsıyor) Özelleştirme İdaresi Yüksek

Bilindiği üzere Türkiye Kurulu'nun 11.08.1995 tarihinde

Elektrik Kurumu 15 Eylül 1993 aldığı bir kararla TEAŞ'ın bünye

tarihli, 21699 sayılı Resmi Gazete de sindeki dört adet termik santral

yayınlanan 93/4789 sayılı Bakanlar özelleştirme kapsam ve programına

Kurulu kararı ile ikiye bölünmüştür. alınmıştır.

Bunlar;

1. Yeniköy Termik Santralı 2. Kemerköy Termik Santralı 3. Soma B Termik Santralı 4.Hamitabat Doğal Gaz Çevrim Santralıdır.

Ayrıca Elbistan Termik Santralının işletme hakkı santralın Beşinci ve Altıncı ünitelerinin yapımı karşılığında bir konsorsiyu ma devredilmiştir.

Diğer yandan yap işlet devret çalışmaları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca sürdürül mektedir. Bu alanda en ileri dunun da olan Marmara Ereğlisi'nde tesis edilecek ENRON ve UNIT Doğal Gaz Çevrim Santrallarıyla, Birecik Hidroelektrik Santralıdır.

NOT : Gelişmeler yazı yayına girene kadar açıklanan hususları içermektedir.

16 396 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

"MÜRİTTİ

TKİ