MÜHENDİSLİK DÜNYASI

FREKANS

REGÜLATÖRÜ STATİK KARAKTERİSTİĞİNİN ÇIKARTILMASI

GÎRÎŞ tster yalıtılmış, ister enter konnekte çalışan bir elektrik sistemi müşterilerine "kalite li" ve ucuz enerji sağlamakla yükümlüdür. Elektrik enerjisi nin "kaliteli" olması; devam lı değişen yüklere karşın, müşteriye iletilen elektriğin geriliminde ve frekansında anma değerlerine göre dalga lanmaların belirli sınırların dışına çıkmaması ile sağlana bilir. Bu amaçla sistemde gerilim ve frekans regülatör leri kullanılmaktadır. Bu yazı frekans regülatörle rini kapsamakta olup amacı bir regülatörün statik, sü rekli çalışmada, frekans eğ risinin ölçme yöntemi ile elde edilmesidir. Böyle bir çalışmaya olan ge reksinim, MYTP'de (Milli Yük Tevzi Projesi) öngörülen mer kezi yük frekans denetimi uy gulaması ile daha da belirgin İir duruma gelmektedir. Bilindiği gibi sistemde bir Uretim yük dengesizliği doğ

Dr. Veysel Silindir TEK İletim Şebeke tşl.D.Bşk., Sistem Araştırma ve Kont.Md. SK 74/2

duğunda dengesizlik kendisi ni üç ayrı biçimde göster mektedir.

a) Sistemin kinetik enerjisi, b) Yükün etkin (efektif) de ğeri, c) (Eğer sistem enterkonnekte ise) bağlantı hatlarındaki güç akışları değişmektedir.

Bu olayların sonucunda fre kans anma değerinden sapmakta ve sistem, kararlılık bozul madığı düşünülürse, sürekli çalışmada ve yeni frekans de ğerinde üretim tüketim denge sini sağlamaktadır.

Primer regülasyon olarak bi linen bu olay, sistemin ve regülatörlerin yapısından i leri gelmektedir. Değişen frekans ve bağlantı hattı güç akışlarını tekrar anma değer lerine getirmek için genera törlerin güçleri ayarlanır. Generatör güçlerini ayarlama ya sekonder regülasyon den mekte ve frekans regülatörle rine gönderilen kumanda ile sağlanmaktadır.

Sekonder regülasyonun başarı ile uygulanabilmesi için sis tem regülasyon katsayısının doğru olarak bilinmesi gere kir ki, bu da ancak regülatör lerin frekans eğrilerinin çı karılması ile sağlanabilir.

REGÜLATÖRLERİN ÇÖZÜMLENMESİ

Sürekli çalışmadaki bir fre kans regülatörünün basit şe ması Şekil l'de gösterilmiş tir.

En basit hali ile frekans re gülatörlerinin yapısında, a) Uçar top düzeneği b) Hız değiştirici c) Türbin buhar ya da su gi rişini denetleyen valflar bulunur.

Uçar toplar, şebeke frekansı ile ya da generatör şebeke den ayrı olarak çalışıyor ise generatör hızı ile, dönmekte dir. Hızda bir değişiklik ol duğunda uçar toplar C nokta

sının konumunu hız değişikli ği ile doğru orantılı olarak değiştirir. C noktasındaki değişiklik kendisini A nokta sında gösterir ve sonuçta tür bin giriş gücü değişir. Hız değiştiricisinin konumu de ğiştirilerek de valfın konu mu değiştirilebilir.

Şu halde, türbin girişini de netleyen valfın konumu (A nok tası) , sürekli çalışmada, iki şekilde değiştirilebilir."

a) Sistem frekansınf (C nok tasının konumu) değiştir mekle, b) Hız değiştiricisinin (B noktasının) konumunu değiş tirmekle.

Küçük değişmeler gözönüne a lındığında (a) ve (b) şıkları:

Ad = KiAf + K Ad (1) 2a denklemi ile verilebilir. Hız arttığında hızı tekrar anma değerine getirmek için valf açıklığını azaltmak gerekti ğinden, Kj katsayısının önün de ( ) işareti vardır. Küçük değişmelerde türbin gücü valf açıklığı arasındaki bağıntı doğrusaldır:

AP= K Ad.

(2)

1 ve 2 arasında Ad yok edi lerek,

Ap= KıK Af 3

K K Ad (3)

bağıntısı bulunur.

Arzu edilen: regülatörün yük frekans eğrisini çıkarmaktır. Yani 3 no'lu denklemdeki

Ap= KıK Af 3 Ad =O bağıntısını bulmaktır.

Bu iş kuramsal olarak şu şe kilde yapılabilir: Hız değiş tirici belirli bir konumda tutularak yük değiştirilir ve her yük değerinin karşılı ğı olan frekans bulunur. De ney sırasında grup, şebekeden ayrı olarak çalışmaktadır.

Ancak pratikte türbin ve ge neratörleri deney için şebe keden ayrı olarak gereken

yük ve frekans değerlerinde çalıştırmak sakıncalı olabi lir.

önerilen Deneyler

Aşağıdaki deneyler ile bu sa kıncaların önüne geçilebilir.

3 no'lu denklem incelendiğinde küçük değişmeler için:

Ap= K K A d

(4)

Af= (K /K,)Ad |

(5)

Ap=Q

bağıntıları yazılabilir.

4 no'lu denklemin anlamı şudur: Sistem frekansı sabit tutuldu ğunda (grup şebekede iken) yük değişmeleri ve hız değiştiri cisinin konumundaki değişik likler arasında bir bağıntı bulunabilir. Bunu yükte yapı lan deney olarak tanımlayalım.

5 ndlu denklemin anlamı şudur: Yük değişmeleri sıfır olduğun da (grup boşta çalışırken) hız değiştiricisinin konumundaki değişiklikler ile frekans de ğişmeleri arasında doğrusal bir bağıntı vardır. Bunu da boşta yapılan deney olarak tanımlıyalım.

Bu iki deney sonucu bulunan eğrilerden aynı Ads'e karşı lık olan Ap ve Af değerleri bulunarak istenen eğri elde edilir.

Yükteki Deney

Yükteki deneyde; sistem fre kansının değişmediği varsa yılmıştır. Af=O olduğundan Şekil l'deki C noktasının ko numu değişmez.

Şekil 2'de B noktasının yuka rıya çıkması (yani hız değiş tiricisinin konumundaki Ad kadar bir değişiklik), A nok tasının da yukarı çıkmasına ve türbinin Ap kadar daha yüklenmesine yolaçar.

Yükteki deneyin yapılış biçi mi: Grup, anma gücünden yavaş yavaş sıfır güce düşürü.lür ve sonra yeniden anma gücüne yük seltilir. Deney sonucu "hız

iûdo t Volf'o

 f—

AP t\

Uçor Toflor

Hız C*ğistnc, B 4 Ads

\

\ c

Şekil 1.

Ads | B

— C

Şekil 2.

A «— — _ _

B

~ — — — ^ _ Ads

Af

+AP'

I 1

—~

^ ^ ' A d s ~—•

Dı'N—

— — Z_ır.Ads—«.

B" ~~~~

' Af c"

Şekil 3. Şekil 4.

değiştiricisinin konumu yük" eğrisi çıkarılır. Tipik bir eğri Şekil 6'da gösterilmiş tir.

Boştaki Deney

Türbin, yükü sıfır iken şebe keden ayrılarak frekans belir li değerler arasında (46 Hz 5.2 Hz gibi) değiştirilir.

Her kararlı hız değeri için hız değiştiricisinin konumu kaydedilir ve Şekil 5'e ben zer bir eğri elde edilir.

Ap=0 olduğundan Şekil l'deki A noktası değişmez. C noktası hız sapmalarına bağlı olarak değiştiğinde hız değiştirici

sinin B etki noktası da hare ket eder. Durum Şekil 3'de gösterilmiştir.

Türbin, belirli bir yüke ve anma frekansına ayarlanmış olsun. Hız değiştiricisinin konumu (B noktası) sabit ol duğundan, yükteki Ap kadar bir değişme ancak frekansın

Af kadar azalması ile gerçek leşecektir.

Şekil 2 ve Şekil 3 , B nokta ları çakışacak biçimde birleş tirildiğinde (Şekil 4'de de görüleceği gibi) küçük Ad değişmelerinde bulunan Ap ve Af değerleri birbirinin kar şılığı olacaktır.

Frekans (Hz) Y ük (MW ) Yük ( M W )

Şekil 5. Boşta çalışma eğrisi şekil 6.

Yükte çalışma

Şekil 7. Yük frekans

YÜK FREKANS EĞRÎSl

Grup üzerindeki, boşta ve yük te yapılan deneylerden Şekil 5 ve Şekil 6'ya benzer eğri ler elde edilecektir.

Yük frekans eğrisinin çıkarıl masında aşağıdaki sıra izle nir.

a) Önce boşta çalışma frekan sı seçilir, örneğin 52 Hz. gibi.

b) Boşta çalışma eğrisinden (Şekil 5) bu frekansın karşılığı olan hız değişti ricisinin konumu (d )52 saptanır.

c) Yükte çalışma eğrisinde (Şekil 6) türbin yükü sı fırdan 5 MW'a artırıldığın da [(Ap)ı= 5 MW] hız değiş tiricisinin konumunda doğan (Ad )ı azalması bulunur.

d) Bulunan (Ad )ı değeri boş s ta çalışma eğrisi üzerinde (ds)52 değerinden aşağı doğru taşınarak yeni bir d değeri ve bunun karşılı s ğı olan fi frekansı bulu nur.

e) Bulunan fi değeri 5 MW yü kün karşılığı olan frekans tır.

f) Aynı işlemleri uygulayarak bütün yük kademesi'içinde ki çeşitli P güç değerle n rinin karşılığı olan f n frekans değerleri buluna rak "yük frekans" eğrisi çizilir.

g) Değişik boşta çalışma fre kans değerleri seçilerek ve (b f) sırası izlenerek Şekil 7'deki gibi eğriler grubu elde edilir.

Deney sırasında ölçülen bü yükler

1) Grup çıkış gücü (MW) 2) Frekans (Hz) 3) Hız d e ğ i ş t i r i c i s i n i n konu mu (mm veya inç )

Not: Şekil 7'nin çiziminde bu har valflarında görülen süreksizlik noktaları gok sayılmıştır.

İKİLİ GERİLİM DÜZEYİ GÖSTEREN IYD CİFTİ

CIRIŞ o

2,1 k SI

1/4 7(00

:ı,5kn

Q 1/4 7400

S/

YEŞİL

DENETİM

1/4 7400 _• 7 2,7lUkSl

O*5V

O+5V

Şekilde, tek bir gerilim kay nağı ve birarada paketlenmiş yeşil kırmızı IYD (ışık yayan diyot) çifti yardımıyla ger çekleştirilen ve ikili geri lim düzeylerinin belirlenme sinde kullanılabilen bir devre görülmektedir.

Devrede Ti ve T2 tranzistor ları IYD sürücüleri olarak çalışırlar. Denetim (kontrol)

gerilimi düşükse, A ve C ge çitlerinin çıkışları yüksek, dolayısıyla Ti ve T2 doymada dır. Bu durumda, IYD uçları aynı gerilimde olacağından devre gösterge olarak çalış maz. Denetim gerilimi ve gi riş gerilimi yüksekse A geçi tinin çıkışı düşük, C geçiti nin çıkışı ise yüksektir. Do layısıyla, Ti kesimde, T2 ise doymadadır. Bu durumda, Rı

akım kısıtlayıcı dirençten akan akım kırmızı IYD'u yakar. Denetim gerilimi yüksek, gi riş gerilimi düşükse durum tersine döner, yeşil IYD ya nar. Yeşil ve kırmızı IYD'lar üstünde düşen gerilimler fark lı olduğundan Rı ve R2 direnç leri farklı değerlerde seçil miştir.

ELEKTROSTATİK S06UTMA TEKNîĞt KESİCİ ALETLERİN DMRONO YOZDE 30 300 ARTIRIYOR

Japonya'da elmas kalem uçları nın soğutulması için yeni bir aygıt geliştirilmiştir. Yet kililer elektrostatik soğutma tekniğini kullanan bu aygıtın

kesici aletlerin ömrünü % 30 300 oranında artırdığını ile ri sürmüşlerdir. Elektrosta tik soğutma tekniği sayesinde kesme takımının sıcaklığı 1000 °C'tan 800 °C'a düşürü lebilmekte, bu da normal ko şullarda 20 dakika kadar da yanabilen kesici aletin daha uzun süre kullanılabilmesini sağlamaktadır.

Elektrostatik soğutma tekni ğinin ilkeleri şöyle açıklan maktadır: Yüksek gerilim al çak akım özellikli 60 kV'luk bir güç kaynağı, iş parçasını topraklamak üzere kablolar ve yalıtılmış sondalar gibi par çalardan oluşan bir düzenek yardımıyla, yoğun bir elektrik alanı oluşturmaktadır. Elekt rik alanının yol açtığı iyon akımı ısınan kesici yüzeyi ile

hava arasında burgaçlar (tür bülans) oluşturmakta ve kesi cinin ısısı hızla havaya ile tilmektedir. Bu yolla ısınan kesicinin sıcaklığı 200 260 °C düşürülebilmektedir.

Tornacılık için geliştirilen elektrostatik soğutma tekni ğinin taşlama işlemine de uygulanması için çalışmalar sürdürülmektedir. Deneylerde, elektrostatik alan altında taşın daha fazla dayandığı ve taşlanan yüzeyin daha düz gün işlendiği görülmüştür.

Elektrostatik soğutma tekni ği kaynak işleminde de denen miş; sertleştirilmiş yüzey lerde elektrostatik alan al tında yapılan ark kaynağı çok iyi sonuçlar vermiştir.

(Ekonomi Politika, 28 Mart 1975)

AA DALGA ŞEKİLLERİ İÇİN 60C ÇARPANLARI

0AL6A ŞEKLİ

S1nUs

Tan dalga doğrultulmuş sinüs

Y arı» dalgı doğrultulmuş sinüs

r\

, AAAA r\

ölçü aleti t1p1 (aşağıya bakınız)

II

III

IV

1/8

w«/4

Dalga şekli üreteçleri ve ge rilim denetimli salıngaçların (voltage controlled oscillator) giderek yaygınlaşması sonucu, dikdörtgen, üçgen, testere di şi vb. dalga şekilli akım ya da gerilimlerin ölçülmesi için de ğişik tipte ölçü aletleri geliş tirilmiştir. Bu dalga şekille rinden herhangi birinin bir R direncine verdiği ortalama güç;

P= V I etk etk

= Vetk /R

eşitliklerinden bulunabilir. Bura

da V ve I gerilimve akımın

etkin (rms, effective.karesel or

talama) değerini göstermektedir.

Ölçme AA (alternatif akım)dalga

şeklinin gerçek etkin değerini

gösteren bir ölçü aletiyle yapıl

mışsa, ortalama güç yukardaki e

şitliklerden bulunabilir. Ölçü a

leti dalga şeklinin gerçek etkin

değerini ölçmüyorsa bu eşitlikler

P= (Vgl ) x M ö = (Vg/R) x M

= (Ig R) x M biçiminde düzeltilmelidir. Bu eşitliklerde Vg ve Ig gerilim ve akımın ölçü aletleriyle öl çülen değerleri M ise dönüş türme çarpanıdır. M çarpanı hem dalganın biçiminden hem de ölçü aletinin yapısından gelen dönüştürme katsayılarını içe ren boyutsuz bir büyüklüktür.

Çizelgede, değişik dalga şekille ri ve ölçü aletleri için M çarpa nının değerleri gösterilmiştir. Örneğin bir direncin uçları a rasındaki testere dişi dalga şe killi gerilim, ortalama gerili me tepki gösteren ve sinüs dal gasının etken değeri için ölçek lenen bir ölçü aletiyle ölçül

Sinüs vurusu

t/T w'T/8t t/2T

t/2T

Parcasal sinüs

Tan dalga doğrultulmuş parcasal sinüs Yarı* dalga doğrultulmuş parcasal sinüs

Sinüs kare

Parcasal sinüs vurusu üçgen ya da testere d1s1

T M dalga doğrultulmuş üçgen ya da t e s t e r e d1*1

Y arım dalga doğrultulmuş üçgen ya da testere dlsi Ocgen ya da testere disl vuruş

Kare

DA ya da tam dalga doğrultulmuş kare

Y arım dalga doğrultulmuş kare

Dikdörtgen vuruş

/r\/ y^r\

,/www\ r T —W

»OJİTÜ

" ^" J l—

»«E/2C

E/8

»•E/2C

8E/C

1 2T/ır2t 3t/4T

3T/2t 3t/8T

3t/8T

4B/»A

B/ır

»B/2A

B/2*

32/3»1

1/12

64/3*1 1/3

8/3

MT/Su't 2t/3T

4T/3t

8/ıt2

8/ır»

16/n1

l/Z

8T/ır't 2t/T

A=[(sina acosa)/(l cosa)]2 B=[2a+acos2a ( 3/2) sina] /(1 cosa)2

a=Tft/r (radyan)

C=(l cosQ)1

3=geçirme açısı (derece)

;

.

(

.^ ^^—

ÖLÇÜ M.BTİ TÎPÎ: I.Sinüs etken değeri için ölçekli, ortalama değere

tepke gösteren/ II.Sinüs etken değeri için ölçekli, tepe değere

tepke gösteren; III.Gerçek ortalama gösteren/ IV.Gerçek tepe değeri

gösteren» V. Tepeden tepeye değer gösteren.

müşse, dirence verilen ortalama güç; P= (Vg/R) x (32/3TT2)

ile verilir. Eğer akım ve gerilim değişik ölçü a l e t l e r i y l e ölçülmüşse, güç;

P= Vglg

eşitliğinden bulunur. Burada

M ve M sırasıyla gerilimölçer

v

ve akımölçer için çizelgede ve

rilen dönüştürme çarpanlarıdır.

(Electronics, 20 Mart 1975;

BÜYÜK ZAMAN DEGİSMEZLÎ INTEGRATÖR

2V

ıokn

i 10 kJl

Cg

A*

M

İMA vwv ~

+ ^*

II c

f 1N750 A

1. ,7 k «. ' (4,7 V) <

1N753A

^

(6.2V)

(^/(^zSOOO)

oCç (>

1 2V

Düşük frekanslı örneksel (ana log) devrelerin tasarınanda sık sık büyük zaman değişmez li (time constant, zaman sa bitesi) integratörlere gerek duyulur. Şekilde görülen dev re böyle bir integratörü bü yük değerli sığaç kullanmadan gerçekleştirir. Devrenin gi riş empedansı yüksek olduğun dan, integratörün tepe gös tergeci (peak detector) ile sürüldüğü uygulamalarda ra hatlıkla kullanılabilir. Dev renin bir diğer özelliği de geçici tepkisinin (transient response) dönüşül sönümlü (critically damped) olması dır. Bu özellik, integratö rün gürültü ya da geçici o laylardan önemli ölçüde et kilenmesini önler.

Bu integratörün ana özelliği, geri besleme çevresine evi ren (inverting) bir tranzis tor eklenmiş olmasıdır. Böy lece, tümleştiren sığaçin et ken değeri tranzistorun akım kazancı kadar büyütülmüş olur. Dönüşül sönüm, evirme işle miyle, yani tümleştiren (in tegre eden) sığaç üstünden negatif (degenerative) geri besleme ile sağlanır.

Devreden görüldüğü gibi, gi riş imi (işareti) 10 kfi'luk R direnci üstünden 741 işlem yükseltecinin evirmeyen gi rişine uygulanır. Yüksek frekans s al m i m i arını ve dü şük frekans gürültüsünü ön lemek için 741 çıkışı para

lel bağlı bir direnç ve bir sığaç üstünden eviren giri şe geri beslenir. 741 yük selteci, yüksek akım kazanç lı 2N4974 pnp Darlington tranzistorunu sürer. Tran zistorun öngerilimlemesi, zener diyotları üstünde ve yayıcı taban ekleminde dü şen gerilimlerle sağlanır. Bu öngerilimleme 50 kfi'luk direnç üstünden 2 yA'lik bir DA (doğru akımı) önakı mı sağlar. 4,7 kfl'luk diren cin değeri çok önemli olma yıp, yalnızca 1N753A ze ner diyotundan geçen akımı 1 mA'e kısıtlar.

Tranzistorun akım kazancı, 6, 5000 varsayılırsa DC top layıcı (collector) akımı yak laşık 10 mA'dir. 1 kfl'luk di rençten akan bu akım tümleş

tiren sığaç gerilimini 7 V'a ortalar (Tranzistor kesimde iken 12 V, normal çalışmada

2 V ). Böylece, integratör artı ve eksi girişler için kullanılabilir.

Devrenin toplam geçiş işlevi (transfer function)

A(s)= e (s)/e (s) = 1/RBCs

ç

g

ile verilir. Bu eşitlikten görüldüğü gibi, alışılagel miş işlem yükselteçli bir in tegratörde aynı zaman değiş mezini elde edebilmek için, bu devrede kullanılan sığaçın 6 katı değerinde bir sığaç kullanmak gerekmektedir.

Bu devre, işlem yükseltecinin normal çalıştığı her frekans ta ve tranzistoru doymaya .sürmeyen her gerilimde kulla inılabilir.

SAĞIRLAR İÇİN YAPAY KULAK

Stanford Üniversitesinde bilim adamları T MOY (tamamlamalı metal oksit yarıiletken) filmi kullanarak bir yapay kulak gerçekleş tirmişlerdir.

İç kulaklarında sesi elektrik imine dönüştüren kıl hücreleri bu lunmayan kişiler üstünde yapılan deneylerde olumlu sonuçlar a lınmıştır. Sesle uyarılan T MOY paketi sinirlere elektrik imi uygulamakta ve beyin asıl kulak çalışıyormuşcasına algılamak tadır.

Yapay kulak şimdilik 300 Hz'in altındaki frekanslarda çalışabil mekte, insan kulağının işitebildiği bütün frekanslarda da çalı şabilmesi için araştırmalar sürdürülmektedir.

haberler

2 milyar 66 milyon liraya mal olacak olan Karakaya Barajı ve Hidroelektrik Santralı Keban Barajı'nın 160 kilometre güneyinde ve Fırat Nehri üzerinde kurulacak. Karakaya bir zamanlar dünyanın en verimli toprakları olan ancak daha sonra susuzluk nedeniyle istenilen verim alınmayan Güney doğu Anadolu toprakları ve özellikle Harran Ovası 'nı su layacak. Ülkemizin elektrik enerjisi açığının kapatılma sına da katkıda bulunacak. Haritada Karakaya Barajı'nın kurulacağı yer ve oluşacak baraj gölü görülüyor.

Devlet Su İşleri Genel Müdür lüğü, Doğu Anadolu'da Fırat Nehri üzerinde kurulacak o lan Karakaya Barajı ve Hid roelektrik Santralının yapı mına başlamak için faaliyete geçmiştir. DSİ Genel Müdür lüğü, Keban Barajı'nın 160 kilometre güneyinde kurula cak olan Karakaya Barajı'nın inşaatını yapmak isteyecek firmalara barajın projesiyle ilgili bilgiler vermek ama cıyla haritalar ve resimler den oluşan kapsamlı bir bro şür hazırlamıştır.

Karakaya barajının eskiden dünyanın en verimli toprakla rı olan Mezopotamya'nın ku zey bölgesini oluşturan Gü neydoğu Anadolu toprakları

ve özellikle Harran Ovasının sulanması ve ülkemizde elekt rik enerjisi açığının kapa tılmasına katkıda bulunacağı belirtilmektedir. Hazır]anan broşürde Karakaya Barajı'nın Dünya Bankasına üye ülkeler ve İsviçre müte ahhitleri arasında uluslar arası ihaleye çıkarıldığı be lirtilmiş, barajın projesi konusunda şu ön bilgilere yer verilmiştir: "Baraj te melden 173 metre yükseklikte dir. Kretin uzunluğu 462 met re olup kalınlık 10 ila 52 metre arasında değişmektedir. Kapakların genişliği 14 metre olup kavis uzunluğu 14 metre 30 santimdir. Proje üzerinde dolu savak bulunan bir kemer barajı, barajın eteğinde bir

santralı, barajın üzerinde bir kablo terminalini, bir 380 kW'lık salt sahasını, kablo terminali ile salt sa hası arasında her biri çift devreli üç enerji nakil hat tını ihtiva etmektedir."

DÜNYA BANKASI ŞART KOŞUYOR

Karakaya Barajı'nın yapımı i çin Dünya Bankası'nm mali ve teknik yönden ilgi gösterdiği de belirtilmektedir. Ancak, Türkiye'nin isteği Dünya Ban kası tarafından şartlı olarak ele alınmaktadır. Dünya Ban kası barajın finansmanına Fı rat sularının Türkiye, Suriye ve Irak arasında kullanım re jiminin şimdiden saptanması ve bu rejimin kredi anlaşma sına koyulması halinde katkı da bulunacağını bildirmiştir.

İRAN'IN TEKLİFİ

Bu arada İran, Karakaya Bara jı'nın yapımı için 365 milyon dolar kredi önerisinde bulun muş, krediye karşılık da Tür kiye'nin İran'a besin ürünle ri satarak borcunu kapatabi leceğini belirtmiştir. İran' m verdiği kredinin faiz oran ları Dünya Bankası1nınkinden düşüktür.

YATIRIM PROGRAMI

Öte yandan Karakaya Barajı1 ' nın 2 milyar 66 milyon 450 bin liraya mal olacağı hesap lanmakta, 1975 yılı programı na göre yapılacak harcamanın 234 milyon 741 bin lirayı bu lacağı tahmin edilmektedir.

1981 yılı sonuna kadar 315 me gavatlık iki ünitenin işletme ye girmesi planlanmıştır. Di ğer dört ünite ise daha son raki iki yıl içidde tamamla nacaktır.

DSİ yabancı firmaların gerek ön seçim sırasında, gerekse inşaatın yapımı sırasında Türk firmaları ile ortaklaşa yatı rımlarda bulunmalarını iste mekte ve ön seçim için "ortak laşa yatırım" halinde müracaa tı gerekli görmektedir.

(Günaydın, 18 Nisan 1975)