SİSTEMATİK KARŞILAŞTIRMA METODU İLE KABLOLARIN EKLENMESİ

U D K : 621.395.7

Sistematik Karıştırma Metodu İle Kabloların

EKLENMESİ

Yazan: G. CHARDON Inspecteur des I. E. M.

ÖZET:

Çeviren: Mehmet ŞEN Elek. Müh.

P. T. T.

Bu yazıda, özel olarak perler halinde kdblaj usûlil ile imâl edilmiş telekomünikasyon kablolarına uygulanmakta olan, gayesi diyafoniyi azaltmak için devreler arası kuplajlarm ölçülmesine ihtiyaç kalmadan kabloların eklenmelerini sağlayan bir metotdan bahsedilecektir.

Bu metodun herhangi bir devre sayısındaki butun kablolar için uygulama imkânı mevcuttur. Eklerin bu tarz bağlanmasında bir plân yapılır ve bütün eklerde uygulanır. Bu hal şüphesiz efcçi ekiplerinin işlerini geniş ölçüde kolaylaştırdığı gibi hatalı bağlama ihtimalini de azaltmaktadır.

İki kablo uzunluğuna ait ek plânı teşkil tarzının izahı ile birlikte, 5 ilâ 112 kablaj ela manii gruplar için kullanılan atlama adımlarını gösteren bir tablo verilmiştir1. Bir çok misaller meyanında 2940 m. uzunluğunda 28 perlik bir kablo üzerinde elde edilen sonuçların analizi yapılmıştır. Diğer bir misal olarak, 14 perli ekranlı 2450 m. uzunluğunda bir radyo yayın kablosu için 4000 c/s deki diyajoni değerlerinin % 50 si, minimumu 11,8 Neper olmak üzere, 13,3 Neperin üstünde bulunmuştur.

Bu bağlama usûlü sayesinde devreler arası uygun değerlerde diyafoni zayıflaması elde edildiğinden iyi kalitede bir transmisyon temin edilmekte ayrıca ölçü aletleri ve bunları kullanacak kalitede dengeleyici personele ihtiyaç duyulmamaktadır.

GİRİŞ : Bir Telefon kablosunun kesitini gözönüne alacak olursak kablaj elemanlarının (Per veya Kuart) konsantrik katlar halinde tertip edilmiş olduğunu görürüz. Ayni katta bulunan iki komşu eleman, kablo imalât uzunluğu boyunca daima yanyana bulunmaktadır.

Şekil — 1:

Devre tellerinin asli parametreleri arası simetrisizlik kısaca dengesizlikler, komşu iki eleman arasında mağnetik ve statik kuplajlar (x) «Câbles ©t Transmission» dergisinin 1947 yılı sayı l'den.

doğurmakta ve neticede bu elemanlardan teşkil edilmiş devreler arasında bir diyafoni problemini söz konusu yapmaktadır.

Komşu elemanlar arası kuplaj, komşu olmayanlara göre daha fazladır. Şöyleki Şekil l'de görüleceği gibi:

A ve B, B ve C, C ve D arası kuplaj a nazaran A ve C, A ve D, B ve D arasındaki kuplaj çok daha azdır.

Başlangıçta birbirine komşu A ve B elemanlarını ihtiva eden bir kabloyu ele alalım. Eğer biz iki eleman arası kuplaj dan dolayı meydana gelecek diyafoniden blribirini takip eden kablo uzunlukları içersinde kaçınmak IPtiyorsak, A ve B elemanlarının ikinci ve onu takip eden uzunluklarda komşu olmayacak şekilde bulunmalarını temin etmek icap edecektir. Böylece birinci uzunlukta komşu olan A ve B elemanları ikinci uzunlukta komşu olmayan elemanlar arasına karıştırılmış olacaktır.

N elemanlı bir kablo veya kat için aşağıdaki gibi bir bağlantı plânı çıkartılması mümkündür.

MINOR DC . 30 KC/S

TELEQUıPMENT

OSSİLOSKOPLARI

S32AR DC - 10 MC/S

S43 DC - 25 MC/S

D43 D

C "2

C 5 M

/S

S32A DC - 10 MC/S

S51A DC - 3 MC/S D43R DC - 25 MC/S

S51E DC - 3 MC/S

S51T DC - 3 MC/S

D53

T D C

MC/S

Okul - Servis - Laboratuar ihtiyaçlarınız için uygun fiatlar

S52 X - Y 3 Me/S 052 DC - 6 MC/S .

Türkiye Satıcısı: M. SÜHEYL ERKMAN Y. Mûh. Necatibey Cad. 207, Karaköy - İst.

Tel: 44 15 46 • 44 76 51 Telgraf: İNGMESDER

E. M. 565

ELOKTROÜTİK BAKIR VE MAMULLERİ A. Ş.

TESİSLERİNDE YAPILAN MAMULL

BAKIR

ÖRGÜLÜ TELLER

10 mm1 Kesitten itibaren

SOM TELLER

0.20 mm. kalınlıktan itibaren

LAMA VE ÇUBUKLAR Muhtelif ebatta

BORULAR

6 mm. - 65 mm.

GÖZ TAŞI - BAKIR SÜLFAT |

PİRİNÇ

ÇUBUKLAR BORULAR TELLER

Yuvarlak - Altı köşe 6 mm. • 65 mm. Muhtelif çaplarda

ALÜMİNYUM LEVHA VE DİSK (Her kalınlık ve çapta)

R A B AK MEMLEKET İHTİYACI ARTTIKÇA TESİSLERİNİ GENİŞLETME SURETİLE YURT HİZMETİNDE GÖREVİNİ YAPMAKTADII

Yeni Mamul Çeşitleri Alüminyum iletkenler ve Çelik Nüveli Alüminyum iletkenler

E. M. 566

Bir uzunluk içersinde komşu iki eleman ancak muayyen bir C uzunluk sayısında yeniden komşu olacaklardır. Bu C 1° sayısı maksimum bir değer için C = (Np — )/2 dir.

Np, N sayısının hemen altındaki ilk asal sayıyı göstermektedir.

îşleml 28 perlik bir kablo için yaparsak C = (23 — l)/2 = 11 bulunur.

Bu demektir ki kablaj elemanları, 1 — 12 — 23 veya 5 — 16 — 27 ci uzunluklarda idantik pozisyonlarda bulunacaklardır.

f Verilen herhangi bir kablo için, birbi2° jrine komşu iki uzunluğun bağlantı plânj

[aynıdır.

Bu ikinci özelliğin faydası ek plânı teşkilinde ve plânda hata olup olmadığının kontrolunda bir basitleştirme meydana getirmesidir.

Bununla beraber bir basitleştirme gayesiyle farklı katlarda bulunan elemanların hepsini aynı katta bulunuyormuş gibi kabul edeceğiz. Meselâ 28 perlik bir Fransız şebeke kablosu içinde 4, 9 ve 15 per ihtiva eden üç kat mevcuttur. Burada dikkat edilecek nokta yalnız aynı katta olan elemanların kendi aralarında bağlanmaları hususudur. Ele alınan misalde görüleceği gibi 4. ve 5 No.lu perler arasında komşuluk yoktur. Çünkü her dki per aynı kat'ın elemanları değildir. Problemin çözümü 28 elemanın aynı katta bulunması haline göre yapılacaktır.

BİRİNCİ. HAL — KABLAJ ELEMANLARININ SAYISI ASAL BİR SAYIDIR.

Misal olarak 11 elemandan müteşekkil bir kat'ı ele alalım. 1 den 11 e kadar elemanları numaralıyalım ve bu rakamları dik bir kolon üzerine taşıyalım. Bu birinci kablo uzunluğunun numaralanmasına tekabül edecektir (Şekil 2)

Uzunluk numarası

Şekil — 2:

İkinci bir düşey kolon, dMnci kablo uzunluğunu gösterecek (Burada 1 No.lu eleman her uzunlukta daima aynı numarayı alarak devam eder) ve bu şekilde birbirine bağlanacak elemanları karşı karşıya getirmiş olacağız.

Daima başlangıçtaki 1 Noiu elemandan hareket ederek (Bu önemli değildir.) ikişer ikişer sayacağız, bu bize aşağıdaki rakamları verecektir.

1 — 3 — 5 — 7 — 9 — 1 1 — 2 — 4 — 6 — 8 — 10

Gerçekten 11 den sonra saymaya devam edersek 11 + 2 = 13 sayısını buluruz. Fakat bu sayma kat'ın •etrafmda dönülerek yapıldığından 13 cü eleman diye 2 ci, 12 ci eleman diye 1 ci eleman alınır. Bu şekilde atlama adımı E = 2 için bir uzunluğu takip eden uzunluklara ait bağlantı plânı tayin edilmiş olmaktadır. Mademki soldaki bir eleman daima sağdaki ayni elemana bağlanacaktır o halde diğer düşey kolonların teşkili kolaylıkla yapılabilir.

Şekil 2 birbirini takip eden altı uzunluk için bir bağlantı tablosunu vermektedir.

Tablonun tetkikinde ilk beş kolonda, her hangi bir elemanın, diğer bütün elemanlarla komşu olduğu görülmektedir.

C, nekadar bir uzunluk sayısından sonra başlangıçtaki bağlantı kombinazonuna gelinebileceğini gösteren bir sayıdır.

(Np — l)/2 = (11 — l)/2 = 5

5 sayısı bulunabilen en yüksek değerdir. 6 numaralı kolon 1 No.lu kolonun ayni sırasını, 2 den 11 e kadar elemanların ters tertip edilmiş şekliyle takip etmektedir. Yukarda izaha çalışan kaideleri farklı adımlar için tatbik etmek mümkündür. Misal olarak yine 11 eleman ihtiva eden bir kablo veya kat için 3 ve 4 adıma göre bağlantı planlarını hazırlıyalım. (Şekil 3a ve 3b).

8 11

E=3

Şekil — 3:

Burada görüleceği gibi elde edilebilen en fazla kombinezon sayısını gösteren C ye göre altıncı kolon bu defa birinci kolon ile idantik durumda tertip edilmiştir.

1 1 1 1 11 2 5 6 10 4 2 3 9 11 8 7 3 4 2 5 6 10 4 5 6 10 4 2 5 6 10 4 2 5 6 7 3 9 11 8 7 8 7 3 9 11 8 9 11 8 7 3 9 10 4 2 5 6 10 11 8 7 3 9 11

Şekil — 3 b:

Gerçekleştirilebilen çeşitli tertipler etüdü sonucu aşağıda yazılı hususlar tesbit edilmiş bulunmaktadır.

I — Tatbikatta ikinci kolonun teşkilinde bir E adımı, üçüncü kolon için E* dördüncü kolon için E" v.s. değerlerini alır.

II — E adımı şöyle bir bağıntı ile verilebilir.

E° = KN ± 1, Burada K tam bir sayıdır

Misaller: 2° = 32 = (3 x 11) — 1; 36 = 243 = (22 x 11) + 1

Yukardaki bağıntıyı daha uygun bir hale getirmek için E" =£KN ± 1 yazmak gerekecek-» tir. Burada b < C alınmalıdır.

Misal: E = 3 adımı, 13 eleman ihtiva eden bir kat için uygun gelmemektedir. Çünkü N = 13 olduğu zaman C = 6, o halde 33 = 27 = (2 X 13) + 1 olur. Halbuki 3, 6'ya nazaran çok küçüktür.

III — Eğer E° = KN + 1 ise o halde (C + D ci kolon birinci kolon ile idantiktir. Misal olarak şekil 3'te E = 3 ve E = 4 halleri gösterilebilir.

Yatay sıralarda okunan eleman numaralan farklı rakamlardan iki seri teşkil etmektedir. Bunlar yatay sıralarda bir yer değişikliği ile bulunmaktadırlar. Misal olarak Şekil 3'te ikinci yatay sırada bulunan 2 - 4 - 1 0 - 6 - 5 , 4 - 5 - 6 ve 10 yatay sıralarda aynen gözükmektedir. Diğer yatay sıralarda ise 3 - 7 - 8 - 11 - 9 numaraları aynı şekilde 3 - 7 - 8 - 9 - 1 1 yatay sıralarında bulunmaktadır. Burada bir seriye ait numaraların diğer seride bulunmamalarına işaret etmek gerekir.

IV — Eğer E' = KN — 1 ise, (C + 1) ci kolon, birinci kolonun tamamen ters tertip edilmiş şeklidir, (şekil 2 ve E = 2 hali) (C + 1) ci kolonun yatay ikinci sırasını N numaralı eleman işgal etmektedir.

Herhangi bir yatay sıra için, birbirini takip eden eleman numaralan 1 hariç bütün eleman numaralarını ihtiva eden bir serinin bir

kısımdır. Şöyleki şekil 2*deki misalde bu seri 2 — 3 — 5 — 9 — 6— U — 10 — 8 — 4 — 7dir.

Yine işaret etmek gerekir ki (N + l)/2 ve (N + 3)/2 yatay sıralan (şekil 2*de 6 ve 7 numaralı sıralar) benzer numaralı eleman ihtiva etmemektedirler.

V — Eğer (Np — l)/2 tek bir sayı ise III ve IV maddelerindeki şartlar çerçevesinde bir adım bulmak mümkündür. Şayet (Np — l)/2 çift bir sayı ise yalnız IV maddesinde belirtilen şartlara uygun adımlar bulmak mümkün olmaktadır.

ÎKİNCİ HAL — KABLAJ ELEMANLARININ SAYISI ASAL BİR SAYI DEĞİLDİR.

Bu durumda yukardaki III ve IV maddelerinde belirtilen hususlan dikkate alarak problemin çözümünü yapacağız.

19 elemanlı, atlama adımı 2 alınan bir kablo veya kat için şekil 4 ve 5'te verilmiş olan tablolan nazarı dikkate alalım.

Burada N = 19 C = (19 — l)/2 = 9 (tek bir sayı)

a) E = 2 adımı, şekil 4'teki tablodan yu kardaki IV hali için çıkartılsa görülür ki yatay 10'cu sırada bulunan elemanlar 11'ci sırada bulunmazlar.

Eğer biz bu iki sıra arasına bir A ilâve eleman sokacak olursak; bu eleman diğer bütün elemanlara komşu olacaktır, (l No.lu eleman hariç) fakat bu komşuluk hali, yalnız birbirini takip eden C uzunluklannda kendini gösterecektir. Bu durumda, 20 elemanlı bir kablo için bağlantı tablosunu elde etmiş olacağız.

A ve 1 No.lu elemanlar bütün kablo uzunluklan içerisinde ayni yerleri işgal edeceklerdir. Aralarında komşuluk bulunmaması sebebiyle bu hal elemanlar arası diyafoni tesirine sebep olmıyacaktır.

b) E = 4 adımı şekil 5'teki tablodan yukardaki III hali için çıkartılırsa, çeşitli yatay sıraların iki katagoriye ayrıldığını görebileceğiz. Bu 2 — 5 — 17 — 8 — 10 — 18 — 12 — 7 — 6 veya 3 — 9 — 14 — 15 — 19 — 16 — 4 — 13 — 11 olmak üzere iki seri rakamlar seklindedir.

Bir serinin hiçbir elemanı diğer bir seri İçinde yoktur. Farklı iki seriye ait iki yatay sıra arasına bir ilâve devre konması imkan dahilindedir. Şekil 5'te verilen bağlantı tablosunda aralannda komşu olmayan ilave 9 elemanı yerleştirmenin nasıl yapıldığı görülmektedir. O halde 20, 21 ve 22 eleman için bir bağlantı plânı teşkil edebileceğiz. 22'nin üzerinde 23 sayısı C = İl olan bir asal sayılı elemanın ele alınması demektir.

111111111 1 2 3 5 9 17 14 8 15 10 19 3 5 9 17 14 8 15 10 19 18 4 7 13 6 11 2 3 5 9 17

5 9 17 14 8 15 10 19 18 16

6 11 2 3 5 9 17 14 8 15 7 13 6 11 2 3 5 9 17 14 8 15 10 19 18 16 12 4 7 13 9 17 14 8 15 10 19 18 16 12 10 19 18 16 12 4 7 13 6 11

11 2 3 5 9 17 14 8 15 10 12 4 7 13 6 11 2 3 5 9 13 6 11 2 3 5 9 17 14 8 14 8 15 10 19 18 16 12 4 7 15 10 19 18 16 12 4 7 13 6 16 12 4 7 • 1 3 6 11 2 3 5 17 14 8 15 10 19 18 16 12 4 18 16 12 4 7 13 6 11 2 3 İ9 18 16 12 4 7 13 6 11 2

« — 4:

111111111 1 2 5 17 8 10 18 12 7 6 2

3 9 14 15 19 16 4 13 11 3 4 13 11 3 9 14 15 19 16 4

5 17 8 10 18 12 7 6 2 5 6 2 5 17 8 10 18 12 7 6 7 6 2 5 17 8 10 18 12 7 8 12 18 12 •7 6 2 5 17 8

9 14 15 19 16 4 13 11 3 9

10 18 12 7 6 2 5 17 8 10

11 3 9 11 15 19 16 4 13 11

12 7 6 2 5 17 8 10 18 12

13 11 3 9 11 15 19 16 4 13 14 15 19 16 4 13 11 3 9 14 15 19 16 4 13 11 3 9 14 15 16 4 13 11 3 9 14 15 19 16

17 8 10 18 12 7 6 2 5 17 18 12 7 6 2 5 17 8 10 18

19 16 4 13 11 3 9 14 15 19

Şekil — 5:

ÖZEL HALLER:

Eğer IV numaralı hale göre (C + l'ci kolonun yatay ikinci sırasında N numaralı eleman olacak şekilde) bir E atlama adımı bulmak her zaman mümkünse, III numaralı haldeki şartlara (C + İd kolonun ikinci yatay sırasında 2 numaralı eleman olacak şekilde) uyan bir E adımı bulmak herzaman mümkün değildir. (Np — l)/2 çift bir sayı olduğu zaman (Np = 5, 13, 17, 29, 37, 41, 53, 61, 73, 89, 97, 101 ) (V numaralı hal) kullanılabilen yegâne atlama adımları bizi IV numaralı hale götürmektedir. Bu durumda yatay sıralar araşma

yalnız bir ilâve eleman sırasının yerleştirilebileceğini görmüştük.

Herhangi bir N sayısında eleman ihtiva eden ve N sayısının hemen altındaki ilk asal sayı için N > Np + 1 ise böyle bir kablo veya kafa ait bağlantı plânı yapılması, ilâve yatay sıraların bilinmemesi dolayısiyle mümkün olmamaktadır. Fakat Np'nin hemen altındaki ilk asal sayı olan Nb alınarak III numaralı hale uygun bir bağlantı plânı teşkil edilebilmesi için yeter sayıda ilâve yatay sıraların plâna sokulması gerekmektedir. Pratikte Nb, Np'nin hemen altındaki ilk asal sayı olarak ele alınır ve bu durumda C sayısı (Nb — l)/2 olarak hesaplanır.

Elektrik MUhonfflsltgl 181

TABLO : I

ECN

Nb

41 41

42 41

44 43

45 43

46 43

11 11

47 47

12 11

48 47

49 47

2 .23

50 47

51 47

52 47

53 53

18 17

54 53

55 47

56 47

2 23 92 83

57 47

22 19

58 47

23 23

59 59

24 23

60 59

3 29 96 83

25 23

61 61

2 30 97 97

26 23

62 61

27 23

3 29 99 83

28 23

64 59

3 29 100 83

29 29

3 29 101 101

30 29

3 29 102 101

31 31

67 67

4 33 103 103

32 31

68 67

33 104 103

33 31

69 67

33 105 103

34 31

70 67

33 106 103

35 31

71 71

2 35 107 107

36 31

72 71

36 108 107

37 37

73 73

36 109 107

38 37

74 73

5 36 110 107

39 31

75 71

35 111 107

40 31

76 71

2 35 112 107

Tablo I, N = (5 - 112) eleman, asal sayısı Nb, kullanılacak atlama adımı E ve C sayısında kombinezon ihtiva eden bağlantı plânlan için değerler vermektedir. Altı çizilmiş sayılar asal sayılardır.

BAĞLANTI PLANININ PRATİK OLARAK HAZIRLANMASI:

Misal olarak eleman sayısı N = 14 için bir bağlantı plânı hazırlayalım.

Tablo I'de bu sayıda eleman için Nb = 13 verilmiştir. Birinci kolon normal olarak elemanların l'den 13'e kadar sıralanmasıyla elde edilmektedir. İkinci kolon yine tablo l'den bulunan E = 2 atlama adımı alınarak teşkil edilmektedir. Böylece ikinci yatay sıra ele alınarak Nb sayısını (C + D'inci düşey kolonda bu-

labilmekteyiz. Bu durumda IV No.lu halde olduğumuzdan (Nb + D/2 ile (Nb + 3)/2 yatay sıralan arasına bütün uzunluklarda kabloda aynı yeri işgal edecek ilâve bir sıra koymak imkânı vardır.

Nb = 13 için ( Nb + 1 )/2 = ( 13 + 1 )/2 = 7 (Nb + 3 )/2 = (13 + 3 )/2 = 8 bulunur. O halde bir uzunluğun 8 No.lu elemanı bütün uzunluklarda ayni pozisyonu muhafaza edecektir.

Kolon sıra numara»

1 1 1 1111

2 3 5 9 4 7 13 35

6 11

10 6

11 8

12 10

13 12

Şekil — 6:

Şimdi yeni duruma göre 14 elemanlı bağlantı plânı için 8 No.lu elemanı saymadan (yerini boş bırakarak) birinci kolon yazılır. (Şekil 7) Sonra ikişer ikişer atlayarak (E = 2) devam edilirse Şekil 8'deki bağlantı tablosu elde edilmiş olur.

7 14

10 4

< 11

12 9

Şekil — 7:

1 1...

7 14...

7 11 13i...

7 14 13 11

6 12...

7 14 13 11...

5 10...

7 14 13 11 6 12 9...

8 8...

4 7...

7 14 13 11 6..

3 5...

3 • 5 10 4...

2 3...

14 13 11 6 12 9 2...

Şefclî — S:

Bir uzunluğun bağlantı plânı diğer uzunluklar için de aynen tatbik edilmekte ve bu halin ekçi ekiplerinin hatalı bağlama ihtimalini minimuma indirdiğine işaret etmek gerekir.

Hülasa olarak br bağlantı plânı çıkarabilmek için aşağıdaki halleri dikkate almak icap etmektedir.

1° — N eleman sayısı, asal bir sayı ise: Hiçbir güçlük yoktur, plânın ikinci kolonu tablo I'de verilen E atlama adımına göre l'den başlanarak teşkil edilir.

2° — Eleman sayısı N, asal bir sayı değilse: Tablo l'den N'e tekabül eden Nb asal sayısı alınarak hazırlanacak plânda ikinci kolonun teşkili, adı geçen tabloda verilen E adımı uygulanarak temin edilir. İkinci kolon, 2 No.lu elemandan başlayarak plânın yatay sıralarının meydana getirilmesini sağlar. C kolon sayısından sonra ya 2 No.lu eleman veyahut Nb'ye tekabül eden eleman elde edilir.

a) Eğer (C + 1) inci kolonun ikinci sırasında 2 No.lu eleman görülüyorsa, yatay sıralar elde edilmesi için ikinci sırada bulunan bir elemandan hareket ederek bunların diğer yatay sıralarının teşkili mümkün olur. Bu durumda farklı seri numaralarına sahip yatay sıralar araşma ilâve yani her uzunlukta aynı numaraya bağlanacak elemanlar sokulur. Bu sıralara ilâve denmesinin sebebi atlama adımı tatbik edilirken bu sıralar sayılmadığı, yokmuş gibi kabul edildiği içindir.

Mümkün olan bu ilâve sıraların sayısı, (N — Nb) farkı kadar eleman seçilmek suretiyle temin edilir.

b) Eğer (C + D'inci kolonun ikinci sırasında Nb elemanı yerleşmiş ise ilâve sıra (Nb + l)/2 ile (Nb + 3)/2 yatay sıralar arasına sokulmuş olmalıdır. O halde l'ci kolon ilâve yatay sıraların muhafaza edilmesi şartiyle l'den N'e kadar elemanların sıralanması sonucu elde edilir. (Şekü 7)

Bundan sonra ikinci kolon E atlama adımı uygulanarak yazılır. Yalnız yukarda da belirtildiği şekilde İlâve sıralara tekabül eden elemanlar dikkate alınmadan ikinci kolon elde edilmelidir.

EKLEME İLE İLGİLİ BAZI ÖZEL HALLER:

Belirli bir per sayısından sonra kablolarda yedek perler bulundurulmaktadır. Misal olarak Fransız Şebeke kabloları ele alınırsa 56 perden aşağı kapasitede bulunanların yedek per ihtiva etmedikleri görülür.

Elektrik Mühendialıfi 131

Yedek pert bulunmayan kablolar için bağlantı plânlarının hazırlanması bir güçlük arzetmez. Eklerde karıştırılan elemanlar sayısı arttığı oranda kablaj elemanları arası diyafoni tehlikesi daha da azalırsa da, kablonun farklı katlarına ait elemanların birbirleriyle bağlanmaları ek yapımı bakımından büyük bir güçlük olarak kendini gösterir.

Böyle durumlarda kablonun uygun gruplara bölünmesi ve bu gruplandırmaya göre işlem yapılması icap edecektir. Ele alınan 56 perlik misalde ilk grup için merkez ve birinci kat düşünülürse toplam olarak 25 den 40'a ka dar elemanları bir araya getirmiş oluruz. İkinci grup ise bir veya en fazla iki kat'ın elemanlarını ihtiva edecektir.

Kablonun daha sonraki kullanma durumunun dikkate alınarak her kablaj tipi için bu hususun etüdü gerekecektir.

Misal olarak 28 perlik bir kabloda elemanlar tek bir grup halinde ele alınmıştır. Tablo II böyle bir kablonun bağlantı plânını vermektedir.

N — Nb = 5 ilâve yatay sıra sayısı. 56 ve daha yukarı per sayısındaki Fransız Şebeke kablolarının yedek perler ihtiva ettiklerini yukarda belirtmiştik. Bu devreler elektriki bakımından iyi veya kötü olsun bağlantı plânlarında hesap dışı olacaklardır. Bunun için önceden kablonun bir numarataja tabi tutulması ve perlerin numaralı masuralarla işaretlenmesi gerekecektir. Bu numara masuraları katlardaki per sırasına göre konulmaktadır. 56 perlik bir kablo halini ele alalım. Bu kablo bir yedek per ihtiva etmektedir. Kablo kesitinin incelenmesi neticesi, merkez ve bunun üstündeki iki kat 33, dış kat'ı 24 peruk olmak üzere kabloyu iki grup halinde kabul etmek mümkündür.

Merkez grubundaki yedek per'in hesap dışı edilmesi avantajlı olacaktır. Bunun için dış kattan başlayarak numarataj suretiyle ek noktalarında numaralı masuraların takılması gerekir.

TABLO II

14 28 Tl 25 19

15 15 15 15 15 15

21 12 17 17

22 14 28 27 25 19

26 22 14 28 27 25

27 25 19

Tl 25 19

21 12 23 17

14 28 27 25 19

15 15 15 • 15 15 15

22 . 14 28 Tl 25 19

26 22 14 28 Tl 25

28 Elemanlı bir kablonun bağlantı pttnı

Nb = 23

C = 11

1 /I i t

\t

Kal lon j n

\ 1 toF lan I

/İ-Jr

/ Meı kez

/ // /

1f / / 1.K at

901 80

L7 C

60 50

I1f/ / >

2.K at

4p er

9P er

1 15p er

r/ /

r

n\

>

8 9 10 11 12 13 14 15Neper • 8 9 10 11 12 13 14 15Neper 8 9 10 1\ 12 13 14 l5Neper

/!

I1/

^*

/ ',*

i

I>

90,

//

7p]

s"

1f/ /

rke kat a ası î /1I

fA\1p

U :at. ;at ar ası

/1I Merkez -2 kat ar;ısı

40 30

28 pe rlik • / kablc nur tar iarr I

/ /

8 9 10 11 12 13 14 15Neper 8 9 10 11 12 13 14 15Neper 8 9 10 11 12 13 14 l5Neper 8 9 10 11 12 13 14 15 Neper

Şekil -928 perlik bir kablonun muhtelif katlarındaki elemanların teledıyafonı zayıflama değerleri

jBğcr tesadüfen bu katta herhangi bir per arızalı bulunmuş ise istisnai olarak bunun yeTİne hemen altındaki kat ve tercihan bu kat'm pilot devresi alınır.

Dış grubun numaratajı ile numara masuraları takıldıktan sonra merkezi grup ayni şekilde ele alınır. Eğer dış grubun 24 per'i ıyı bulunmuş ise, merkezi gruptaki bir per, tercihan pilot devrelerden biri, elimine edilmelidir.

Bu halde biri 24 diğeri 32 olan iki grup elde edilmiş olacaktır. Mademki her grup içinde birbirini takip eden uzunlukların bağlantı plânı aynıdır, o halde eklerde yalnız bir plân uygulanmaktadır. İki gruba ait peryodik durumlardaki fark, eklemelerde dikkate alınmaz.

112 perlik bir kabloda 2 yedek per vardır. Merkez ve ilk iki kat toplam olarak 30, müteakip katlar 22, 28 ve 34 perden meydana gelmişlerdir.

Meselâ bu kablo için 4 grup teşkil etmek düşünülebilir. Eğer yedek 2 devreyi merkezi gruptaki iki pilot devreden seçerek hesap dışı etmek istenirse, gruplar 28, 22; 28, ve 34 perlik duruma getirileceklerdir. Hattâ birincisi, mpr kez ve ilk 3 kat, ikincisi dış iki kat olmak üzere iki grup halinde ek plânı hazırlanması da söz konusu olabilir.

Bu halde her bir gruptaki yedek perlerin hesap dışı bırakılması uygun olacağından her gruptaki per sayıları 51 ve 61 olacaktır.

Ek plânı hazırlanırken grup sayısının seçiminde eklerin yapümalanndaki pratik imkânlar ele alınmış olmalı ki bunlar da daha sonraki devre aranmasında kolaylık sağlamış olsun.

METODUN TATBİKATI — ELDE EDİLEN SONUÇLAR :

Bir Santral ile repetör istasyonu araşma 2940 metre uzunluğunda 28 perlik bir kablo döşenmiş ve ekler sistematik karıştırma metodu ile bağlanmıştır.

Kablo on parça halinde tesis edilmiş olduğundan dokuz ek noktası meydana gelmiştir

Bağlantı plânı burada verilen misaldeki gibi hazırlanmış ve uygulanmıştır.

28 perlik bir kablo için elemanların başlangıçta birbirlerine olan komşulukları her oni-

ki uzunluktan sonra tekrar ortaya çıkmaktadır. Bu halde iki per arasında ancak bir komşuluk, yalnız 1 — 4, 5 — 13 ve 14 T- 23 perleri için iki komşuluk hali olacaktır. Çünkü bu perler aynı kat içersinde başlamakta ve sona ermektedir.

Tablo III, kablonun bütün perlerî için ölçülen telediyafoni değerlerini vermektedir. Bu ölçüler için akım kaynağı karmaşık dalga veren bir vibrör'den ibarettir.

Elde edilen sonuçların analizi aşağıdaki şekilde yapılmıştır.

Kablonun merkez, birinci ve ikinci kat'ı birbirinden ayrı gruplar olarak ele alınmış ve bunlardan herbiri için verilen bir telediyafoni değerlerinin altında değerlerin yüzdesi hesaplanmıştır. Sonuçlar şekil 9'da verilen ilk üç eğri ile izah edilmiştir.

Aynı şekilde merkez ile birinci kat, merkez ile ikinci kat, birinci kat ile ikinci kat ve nihayet kablo tamamının dlyafoni değerleri için karakteristikler yine şekil ydaki dört eğri ile verilmiştir.

Burada dikkat edilecek olursa merkez hariç grupların herbirinin karakteristik eğrisi toplam kabloya ait eğriyi birkaç desineperlik değerlerle takip etmektedir.. Bu ise değerlerin ayni bir dağılma şeklinde olduğunu göstermektedir.

Tablo IlI'ten en düşük değer olarak 8, 8 Neper'i 10 ilâ 23 numaralı perler arasmda görmekteyiz. Dokuzuncu uzunlukta bu perler arasmda ancak bir komşuluk hali vardır. Halbuki aynı dokuzuncu uzunlukta bu defa 6 ve 22 numaralı perler arasmda yine bir komşuluk hali için en yüksek değer olarak 15 Neperlik bir diyafoni zayıflaması görülmektedir. Ayrıca görülen alt diyafoni değerleri, kablo imâl edilirken meydana gelen kuplajlar sonucu olup, fakat bunlar önemli bir tesir icra etmemektedirler.

Son olarak denilebilir ki ek noktalarında sistematik karıştırma metodu uygulanmış bir kablo, N ek peryodu nihayetinde aynı uzunluktaki bir kablonun göstereceği diyafoni değerlerini hissedilir şekilde gösterecektir.

İu 2 3 U s 6 7 8 9 ıo 11 12 13

15 16 17 18 19 20 21 22 23 IL 2S 26 27 28

1 10,4 10,9 10 10,2 •2.5 H.7 111 11 K 102 10,8 0,4 10 13 11,7 9.9 12 11,9

12 II U,5 13.* H.5 11,7 12,6 10

11,4

12,9 12.7 12,8 13.* 14 12,1 »3 12.6 II 111 12.3 10,3

w 14 11,6 12 12.8 11,6 11,3 14,1 14 10.3 IV

?

11,5 10 10,5 II 11,8 12.2 11.3 10.9 12.5 10,6» I I 10.3 10.1 10,* 14 13,9 II 10,6 13 H.7 M.7 12.3 l?> 11,8uy

m 12,4 10,4 »A

11,2 10,3 II 10 12.6 10,5 H.J "A 12 11.9 II 12.3 II 12* ?.2 145 II 11,2 H.2 11,8

104 12,7 15 H.3 12,9 II 9.7 11,4 »> 12.2 96 10,4 K>,9 ».2 »> 11 IJ 12,* 13.2 «> H.8 10,4 13,8

ıı.2 0.7 13.5 3* 10.5 10.7 11.4 il,' 13,4 9,8 U 10,3 U.3 9.9 15 10.7 13 12,4 12.4 12 10.7

II

10,7 12.3 13,5 11,7 10.5 •1,2 Ü.9 12,6 12.4 .'1.2 12,2 I2> 12.3 10,4 II 12.3 11,8 11,5 11.2

II 97 10.4 U.2 14 UÇ 110,6 12,5 ".2 12,1 10,5 10,2 11.3 İU K.7 11.3 11,4 12,1 10,3 12

t

0,6 1.3 10,7 12 10,6 13 10,1 10.2 1.2 U,2 12,8 II 12.3 10,3 11,3 11,4 14,3 10,5

11,1 11,3 12 II 12,9 0,6 10,5 12 10

10 103 8,8 10,2 14 11,5 H.6 10

11,7 11,5 11,3 14,3 2J 12,9 •W U 10,8 12 10,1 12,8 12 II 12,8 10

12,1 11,9 10,7 0> 10 io,ı 12,5 I2.î|l4,9 II 11,6!12,8 13,2 IV 10.1

10,8 14,9 2.3 o» 12,2 10,9 10,9 10,8 12,5 12,3' 10 9,7 10 10,9 10,8

0,9 10.6 12 11.2 9,7 11,2 10 10 H.7 12,6 12,4 10.4 .0,4 11.8

11,5 ',? 13 12,4 13 10,6 10,6 ll.« IV 10,3 12,6 12,3 108

10 11 II,} 11,6 12,9 10,6 12,2 9,7 II IO,6|ll,3[l2,2

I \l 10,7 99 ÜJ 10,7 ir 11.2 14,2 İU 11,1

....

--

——

II 11 12,4 lift ».»

l?î ^ 2 II9 II2

/ II 11,1 II 13 10 II 11,4 I2,l

11.2 IV '1,3 14,6 J3.4 K.7 II II

10,4 11,5 10,8 13,2 13 11,4 12,)

u> 11,3 11,4 11,5 14,3 12,3

•M 11,6 10,5 12,4 I3,î

12,4 14 11,5 U,4

11,9 10,4 K),l

11,3 12,8

JI.8

TABLO - I I I -