TELEVİZYONDA KISMEN BASTIRILAN YAN-BAND TATBİKATI

UDK : 621.397.5

Televizyonda Kısmen Bastırılan Yan Band Tatbikatı

Yazan : I. H. EVCİMEN El. Y. Mühendisi

I. İZLt YAN BAND YAYINLANMASI (tng. VESTİGİAL SIDE BAND TRANSMISSION)

İngüizcede «vestigial» sıfatı, türkçe iz demek olan «vestıge» kelimesinden gelir. Göreceğiz ki, televizyon alıcısında eğer doğrusal (linear) de tektörler kullanılırsa, bütün alt yan bandları or tadan kaldırmak tavsiye edilmez, fakat yayında onlardan eser kalmasına müsaade edilir. Bu se beple, türkçede bu tatbikat için izli yan band yayınlama değimini kullanacağız. Bu usulde mu hafaza edilen, alçak video frekanslarına tekabül eden belirli bir alt yan bandlar manzumesidir ki, video taşıyıcısı yakınında yer almışlardır.

Verici Spektrumn

Hür Avrupada olduğu kadar, Türklyede de kabul edilen C.C.I.R. (Comit<§ Consultatif Inter national des Radiocommunications) standardına göre televizyon kanallarının V.H.F. te (Çok Yüksek Frekans) yerleşmesi Tablo I de veril miştir. Bir vericinin spektrumu İse Şekil I de gösterilmiştir. Bunun kısaca özellikleri şunlar

0.5

IIOOMOD.ıÇıN

FREKANS SAPMASı

_ t 5 0 KHl

0.25MHi

Şekil : 1 — C.C.IJt. Standardına göre 7 MHz'Hk Verici Spektrumu (tzli Yan Band Yayınlama).

dır: Band genişlifi ? MHz dir, ve video taşıyıcı, bandın alt kenarından 1.25 MHz. yukarı kon muştur. Bu demektir ki 1.25 0.5 = 0.75 MHz'e kadar olan bütün alt yan bandlar bir zayıflatıl maya tabî tutulmadan yayınlanır, yani 0.75 MHz e kadar olan bütün video frekansları çift yan band şeklinde yayınlanır. 0.75 MHz in üs tündeki bütün video frekanslarına tekabül eden alt yan bandları keskin bir şekilde zayıflatılmış tır, ta ki taşıyıcıdan 1.25 MHz daha alçak fre

Elektrik Mühendisliği 117

kanslara kadar gelelim; burada ise zayıflatma ar£ık tamamlanmıştır. Bu suretle 1.25 MHz in üstündeki video frekansları tek yan band olarak yayınlanır. 0.75 MHz ilâ 1.25 MHz arasındakiler alt yan bandlar izleri ile, ve 0.75 MHz in altın daki video frekansları ise çift yan band olarak yayınlanır. Bunun sebebini az sonra izah edece ğiz.

Alıcı Spektrumu

Yukarıda özetlediğimiz yayın özelliklerinin alıcının ikinci detektörü çıkışı dalga şekline et kisi, alıcı karakteristiğine de bağlıdır. Bu ideal karakteristik Şekil 2 de gösterilmiştir, ve özel

KOMşu KANAL ŞE3 TAŞIY ICI

MHi

Şekil : 2 — Alıcı Ara~Frekans (IS.) Amplifikatör Geçirme Bandı (C.C.IJt.), likle alıcının orta, veya ara frekans (I.F.) kıs mına mütedairdir. Ses ve video taşıyıcılarının frekansları, ara frekans katı çıkışında vericideki konumun aksine, bilindiği gibi aksetmiştir, çün kü alıcı mahallî oscillatör bu kanala, frekansça ayarlanmıştır (foıc _ fv ta?ıyıcı = tm.b) ve farkın alınması, aksetmeği doğurmuştur.

Bir p frekansı ile genliği (modüle) edilmiş, fc video taşıyıcı frekansında yayınlanan signali dikkate alınır. Alıcıda muhtelif band geçirme süzgeçleri olduğu için, frekanstan bağımsız ol mayan bir zayıflatma vardır. Aynı devre eleman larının sebep olduğu ikinci önemli husus, fre kansın bir fonksiyonu olan faz gecikmesi veya değigmesidlr. Doğrusal (linear) bir detektör ile signalln negatif kısmı kesilip,' bir yönlü signal haline getirildiğinde, ve p m a x , azamî video sig nal frekanslarının üstündeki slgnalleri ortadan