İSTATİSTİK BAHİSLER

ÎSTATÎSTÎK BAHİSLERİ :

Elektrik Enerjisi üretim ve istihlâki

Dünyamızdaki jeolojik ve biyolojik enerji çevrimi tabu olaıak devam ederken enerji, e lektrık enerjisi şeklinden de geçer. Elektrik e nerjısi ısı ve mekanik enerji meydana getirme ğe pek mütemayildir. Bu özelliği dolayıslyle in sanlık hizmetinde pek fazla kullanılmağa başla mıştıı

Tabu enerji çevrimi içinde. Elektrik ener jisini çıkış enerjisi olarak alan dönüşümler, (transfoımnsyonlar), pek kullanışlı değildir. Ya enerji miktarları küçüktür, ya dağınıktır ya da yıldırım enerjisinde olduğu gibi kontrol edilmesi pek zordur. Bu sebeple insanlar çevrim içinde, eneıjı akis yolunu sun'i metodlarla elektrik e nerjlsi İmlinden geçirmek İmkânını aramışlardır. Bu çalışmaların sonunda elektrik enerjisi üreten, (istihsal eden), sunî sistemler meydana gelmiş tir.

Elektrik Santralli ve Net Üretimi :

Elektrik enerjisi üreten sistemleri içine a lan, çıkış enerjisi elektrik enerjisi olan tesislere elektrik santralı denilegolmiştir.

Elektrik üretici sistem vuy» elektrik sant ralı, tabii enerji çevriminin b'r noktasında her hangi bir şekilde bulunan bu mıktaı enerjiyi gi riş enerjisi olarak alır ve elektrik enerjisi hali ne dönüştürür. Santralın çıkış enerjisi veya net üretimi olarak elde olunan elektrik enerjisi, ta şıyıcı veya dağıtıcı elektrik sistemleri vasıtasiy le elektrik enerjisini istihlâk eden sistemlere gö türülür. Bu müstehlik sistemlerde, elektrik ener jisi diğer enerji şekillerine dönüşür. Böylece çev rim içindeki enerji akışı tsı enerjisine doğru hareketine dcvnrrı etmiş olur.

Bir Simtıalın net üı etimi beslediği müstehlik tesislerin çektiği eneıjı ile bu enerji nin irtibat tesislerinden geçerken uğradığı kayıp ların toplamına eşittir. Bu eşitlik her zaman aralığı için caıidir. Yani bir elektrik santralının net üretimi, kapasitesi müssit dahi olsa bağlı olduğu müstehlik tesislerin taleplerinin ve bu ta leplerle ilgili kayıpların toplamım geçemez. Bir santral yükü az olduğu zaman kapasitesinin ar tan kısmı ile elektrik enerjisi üretip depo ede mez. Yalnız özel rezervuar ve pompalama tesislc

gördükten sonra, çevrimin egzotermik olayları vasıtasıyle yine ısı enerjisi haline gelir.

Bütün canlı varlıklar biyolojik faaliyetle 7'ine, egzotcrmlk olay meydana getirmek sure tiyle devam eder. Bu olay yanma adını verdi ğimiz oksitlenmedir. Canlılar oksitlenme IÇID organik yanma maddesi ve oksijen temin etmek zorundadır Organik yanma maddesi, ısı ener jisinden, endotermik bir olay sonunda elde e dilmiş kimyasal enerjiyi depolayan ve biyolojik sistemlerde yanma imkânını haiz olan bir mad dedir. Bu maddeye organik yakıt da diyebiliriz, fakat asıl adı gıda maddesidir. Gıda maddeleri esas itibariyle biyolojik en endotermik olaylar sayesinde meydana gelir.

Biyolojik organizma dahilinde önce bir kı sım gıda maddelerinin taşıdığı kimyasal enerji ısı enerjisi haline dönüşür. Bu ısı enerjisi, biyo lojik faaliyetlerin vuku'unu, (ya doğrudan doğ ruya veya mekanik enerji halinde), sağladıktan sonra ısı enerjisi olarak muhite geçer veya kısmen kimyasal enerji haline dönerek diğer gı da maddeleriyle birlikte organizmada saklanır

Gerek biyolojik, gerek jeolojik çevrimin bir kısım endotermik olaylarının, ısı enerjisi ihti yaçlarını, vuku'uları sırasında Güneşten rad yasyonla kazanılan ısı eneıjislyle karşıladıkları nı görmüştük. Geri kalan bütün endotertnik o laylar ise ısı enerjisi ihtiyaçlarını, sıcaklık de recelerini düşürmek suretiyle, ortamlarından temin ederler. Ortamlarda mevcut bu enerjinin kaynağını araştıralım. Bu ısı enerjisi aşağıdaki yollardan kazanılmış olabilir.

1 —• Dünyanın, güneşten ayrılırken ısı e nerjisi olarak almış olduğu enerjiden, ısı ener jisinin hareketi suretiyle,

2 — Dünyanın, güneşten radyasyonla kazan dığı ısı enerjisinin yine ısı şeklinde duran ve henüz kaybolmamış olan kısmından ısı enerji sinin hareketi suretiyle.

3 — Yukarıda, güneşten iki tarzda temin e flilmiş olan ısı enerjisinin, çevrim sayesinde başka enerji sakillerine dönrlüı ülerek saklanılan kısmının, çevrim dahilinde yine ısı haline dön mesinden sonra ısı enerjisi olarak hareketi su retiyle,

4 — Güneşten ayrılma sırasında dünyanın, ısı şeklinden başka enerji şekillerinde haiz ol duğu enerjinin çevrim sayesinde ısı haline gel mesinden sonra ısı enerjisi olarak hareketi su retiyle,

5 — Güneş sisteminin diğer elemanlarının, yukardaki maddelere tekabül eden tarzlarda gü neşten kazanmış veya kazanmakta oldukları e nerjlnin, dünyamıza peren kısmından, yine o maddelerde gösterilen şekillerde.

Genelleştirme yaparsak : "Dünyamızdaki e nerji çevrimi olaylarının ısı enerjisi giriş kayna ğı, dünyanın, güneşten, (ya doğrudan doğruya, ya da güneş sisteminin diğer gezegenleri vası tasiyle), kazanmış veya kazanmakta olduğu e nerjilerdir" diyebiliriz.

Bu tasnifte, önemsizliği düşünülerek Güneş Sisteminin diğer sistemlerden temm etmekte ol duğu enerji ihmal olunmuştur.

m. M. — A

TÜRKtYE

Elektrik Enerjisi Üretimi

ELEKTRİK SANTBALLARININ K U R U L U G Ü C Ü (MW)

(Yılın Son Günü)

Bölge ve E ad üst ri Toplam şehir

Yıllık Artış

B;LEKTRIK SANTRALLARıNEV YıLLıK ÜRETIMI (GWh)

Bölge ve Endüstri Toplam şehir

Ydlık Artış

YILLIK KULLANMA SAATİ

Bölge ve Endüstri YıFak şehir

1930 1931 1932 1933 1934

62,7 84,5 85,2 85,5 86,8

15,3 17,3 18,1 22,3 30,5

78,0 101,8 103,3 107,8 117,3

.30,5 1,5 4,4 8,8

86,3 95,9 106,6 121,9 133,2

20,0 22,0 25,0 30,0 42,0

106,3 117,9 131,6 151,9 175,2

10,9 11,6 15,4 15,3

1376 1135 1251 1426 1535

1307 1272 1381 1345 1377

1363 1158 1274 1409 1494

1935 ı 1936 1937 1938 1939

87,6 94,2 95,2 97,1 99,0

38,0 44,3 71,9 83,1 116,6

126,1 138,5 167,1 178,5 215,0

159,7 169,5 183,8 195,8 209,8

53,2 61,6 106,0 116,2 143,5

212,9 231,1 289,8 312,0 353,3

21,5 j 8,5

25,4 7,7

13,2

1823 1799 1931 2016 2119

1382 1391 1471 1428 1231

1688 1669 1734 1748 1639

100,0

117,0

217,0

0,6

216,9

180,0

39C,9

12,3

100,1

121,9

222,0

2,3

217,5

197,8

415,3

4,6

1G23

104,9

121,8

226,7

2,1

203,4

204,9

408,3 — 1,7

105,0

131,4

236,4

4,3

219,6

237,8

457,4

12,0

107,1

134,9

242,0

2,4

243,4

252,7

496,1

8,5

1945 1946 1947 1948 1949

107,1 108,7 110,7 121,6 165,9

138,8 138,8 140,7 183,9 215,8

245,9 247,5 251,4 305,5 381,7

1,6 0,7 1,6 21,5 24,9

254,4 278,5 310,7 337,2 370,5

273,4 284,2 314,3 339,2 38l3,l

527,8 562,7 625,0 673,4 736,6

6,4 6,6 11,1 8,2 8,9

2375 2562 2807 2773 2233

1970 2048 2234 1844 1696

2146 2274 2486 2214 1930

1950 1951 1952 1953 1954

174,6 181,1 189,4 301,4 298,1

233,2 242,1 248,4 194,6 210,9

407,8 432,2 437,8 496,0 537,9

6,8 3,8 3,4 13,3 8,4

408,7 463.1 498,9 830,3 980,5

380,9 424,8 521,4 370,2 417,3

789,6 887,9 1020,3 1200,5 1397,8

7,2 12,4 14,9 17,7 16,4

2341 2557 2634 2755 2998

1633 1755 2099 1902 1979

1936 2098 2331 2420

1955 1956

364,0 595,

226,0 250

590,0 845

15,9 43,0

MW = Bin kw ; GWh = Milyon kwh. 1056 rakamları muvakkattir.

1115,6 1371

452,2 414

1567,8

1785 13,9

3065 2204

2000 1656

2657 2112

X. M. M. — 4