Sorun söyleyelim

Orhan ÖRÜCÜ Elektrik Mühendisi

9 ENERJİ

Elektrik nasıl zam şampiyonu oldu?

- Doğalgazda indirim yapılırken birden bire elektriğe zam yapılmasını anlayamadık. Ekim ayından itibaren geçerli olmak üzere yapılan zammın nedeni nedir?

- AKP Hükümeti, otomatiğe bağlandığı ifade edilen elektrik zamlarına, 1 Ekim 2009 tarihinden itibaren yeni bir zam daha ekledi. Ekim ayında yapılan yüzde 9.8’lik zamla birlikte 2008’den bu yana toplamda yüzde 70’i aştı. AKP Hükümeti genel olarak “Elektrik zamlarına biz karışmıyoruz, bağımsız kurullar yapıyor” dese de bu işlemlerin hükümet kaynaklı olduğu açıktır. Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın açıklamasına göre “Son zamlar enerji KİT’lerinin zararlarının kapatılması” amacını taşıyormuş. Maliyetlerde düşme olmasına ve talep daralmasına rağmen ne olmuş da enerji KİT’leri zarar etmişlerdir? Bu soruya Elektrik Mühendisleri Odası’nın bir çalışması yanıt veriyor. Çalışmaya göre AKP Hükümeti, özel sektör üreticilerin yüksek karlarını sürdürebilmesi için elektrik tüketimindeki azalma nedeniyle ucuza üretim yapan kamu santralarında kısıtlamaya gidilmiştir. Ucuz üretiminin azaltılması, genel olarak fiyatları artırmıştır. Bu tablodan başta kamu adına toptan elektrik ticareti yapan TETAŞ olmak üzere, enerji KİT’leri olumsuz olarak etkilenmiştir. KİT’leri bu sürece sokan politikaları kim yürütüyor ise zamdan da o sorumludur. Bu zam doğrudan enerji yönetimindeki başarısızlığın faturasını halka ödettirmektir.

- Elektriğe yapılan zamlar günlük yaşamımızı nasıl etkiledi? Genel enflasyon düşük açıklanırken, elektriğe düzenli olarak zam yapılması ne anlama geliyor?

- Elektrik, yokluğu durumunda kıymeti daha net anlaşılan günlük hayatımızın en önemli belirleyicilerinden biridir. Elektrik zamlarının etkisini daha iyi anlayabilmek için Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) verilerine bakmak yeterli olacaktır. TÜİK’in Ağustos 2009 verilerine göre, konut ana harcama grubu içinde yer alan elektrik, 2008’den bu yana yüzde 50.56’yı aşan zam oranıyla “zam şampiyonu” konumunda bulunuyor. 1 Ekim’den itibaren faturalara yüzde 9.8 olarak yansıyacak olan fiyat artışı da, konut harcama grubunda elektriğin zam şampiyonluğunu perçinleyecek. Aynı dönemler itibarıyla diğer kalemlere bakıldığında elektrik faturasından sonra fiyatı en çok artan kalemleri yüzde 18.35 ile kömür, yüzde 16.93 ile doğalgaz ve yüzde 16 ile su faturası oluşturuyor.

- Elektrik zamları faturalarımıza nasıl yansıyacak? Elektrik için aile bütçemizden kaç lira ayırmamız gerekecek?

- Yeni elektrik tarifesine göre konutlarda çıplak (hizmet bedelleri, vergi ve fonlar hariç) elektrik birim fiyatı, 16.27 kuruştan 18.12 kuruşa çıktı. Böylece çıplak elektrik fiyatına yüzde 11.38 oranında zam yapılırken, her yılın başında belirlenen dağıtım ve perakende hizmet satış bedelleri de yeni tarifeyle artırıldı. Buna göre, dağıtım hizmet bedeli yüzde 1.32, perakende satış hizmet bedeli de yüzde 1.6 oranında zamlı olarak konut kullanıcılarından tahsil edilecek. Konutlardaki kullanıcılar, her türlü bedel dahil olmak üzere nisan ayından bu tarafa 24.53 kuruştan satın aldıkları elektriğe 1 Ekim’den itibaren 26.93 kuruş ödemek zorunda kalacaklar. Böylece 31 Aralık 2007 tarihinde 1 kilovat saat elektrik için 15.81 kuruş ödeyen yurttaşlar, kümülatif olarak yüzde 70.36’ya ulaşan zamla 1 Ekim 2009’dan itibaren 26.93 kuruş ödemek zorunda kalacaklar.

Kilovat saat başına kuruş bazında

küçük görülen elektrik zammının, as- bedellerinde de çarpıcı artış içeren

gari yaşam standardı için gerekli olan düzenlemelere başvurulmuştur.

230 kilovat saatlik elektrik tüketimi Dağıtım ve perakende satış hizmet beüzerinden 4 kişilik bir

delleri toplamı 2008 yılınailenin faturasına

dan bu yana toplamda

yansıtıldığı zaman

yüzde 36.2 ile yüzde

ise cepleri yaka-

65.3 arasında tarcağı görüleife gruplarına

cek. Aylık

göre değişen ofatura tutarı

ranlarda

bu ay 56.4

artırılmıştır.

TL’den 62

Aynı

TL’ye yüksdönemde kaelecektir.

mu eliyle

2008’den bu

sağlanan ileyana yapılan

tim hizmeti bezamlar nedelindeki artış

deniyle bir

ise yüzde 0-30

ailenin aylık elektrik faturasındaki artış mik-

Tayfun Akgül

arasında tarife gruplarına göre değişen

tarı ise 25.6 TL’ye ulaşmış ooranlarda zam görmüştür.

lacak.

1 Ekim’den itibaren yürürlüğe giren

Yıllık bazda elektrik faturalarının

tarifede iletim bedellerinde artışa

aile bütçelerine yansımasına bakılacak gereksinim duyulmazken, dağıtım ve

olursa; 2007 yılında asgari yaşam s- perakende satış hizmeti bedellerinde

tandardı üzerinden elektrik tüketen bir bu yıl ikinci kez artış yapılmıştır.

aile yıllık toplam 436.4 TL ödeme ya- Çıplak elektrik fiyatlarına yapılan

parken, 2008 yılında Ocak, Temmuz zamların temel nedeni de dağıtım

ve Ekim ayı zamlarıyla aynı miktarda özelleştirmeleri nedeniyle piyasada

tüketim için 588.9 TL ödemek zorun- oluşan fiyat artışlarının doğrudan

da kaldı. Bu yıl ise Ocak, Nisan ve

tüketicilere yansıtılması isteğidir.

Ekim tarife ayarlamaları dikkate

Buna yönelik olarak da maliyet bazlı

alındığında yılsonuna kadar aynı mik- fiyatlandırma denilen ancak otomatik

tarda tüketim karşılığında 696.4 TL

zam olarak işleyen mekanizma devödeyecek. Bugün bir asgari ücretlinin reye alınmıştır. Böylece dağıtım şirnet maaşının 546.5 TL olduğu

ketlerine gelir garantisi sağlanmıştır.

düşünülürse, zamların boyutu daha iyi Bir başka ifade ile bu durumdan karlı

anlaşılacaktır. Yıllık bazda 1 maaşın- çıkanlar, elektrik dağıtım bölgelerini

dan fazlasını elektrik faturasına ayır- satın alan veya alacak olan özel şirmak zorunda kalan asgari ücretli,

ketler olacaktır. Ⅵ

geriye kalan 11 maaşı ile ailesini nasıl

geçindirecektir? - Konut kullanıcıları olarak elektrik zammından olumsuz etkileneceğimiz anlaşılıyor. Diğer kullanıcıların durumu nasıl olacak? Bu işten hiç mi karlı çıkan yoktur?

- Diğer kullanıcılar bazında Ekim 2009 tarifeleri incelendiğinde çıplak elektrik fiyatına en fazla zammın yüzde 11.79 ile sokak aydınlatma be-

- Evimde elektromanyetik alan ölçümü yaptırmak istiyorum. Bu konuda nasıl bir yol izlemeliyim?

- Cep telefonları, baz istasyonları ve enerji nakil hatlarından kaynaklanan elektromanyetik kirlik konusu kamuoyunda ciddi bir duyarlılık oluştu. Cep telefonlarının

delleri ve yüzde 11.59 ile tarımsal suyaygınlaşması ile birlikte

lama için yapıldığı ortaya çıkmaktadır.

ürkütücü boyutlara ulaşan

Aydınlatma bedelleri, dağıtım şirketelektromanyetik kirliliğin

lerinin özelleştirilmesi sürecinde

düzeyi çeşitli ölçümlerle

Hazine’nin üzerine yıkılmış bulunbelirlenebiliyor. Elektrik

maktadır. Aydınlatma bedellerine da-

Mühendisleri Odası’nın bazı

ha fazla zam yapılarak Hazine üzeşubelerinde bu ölçümleri yapacak

rinden dağıtım şirketlerine daha fazla

teknik olanaklar mevcut. Ankara

aktarım yapılması sağlanmış olmakdışında ölçüm hizmeti veren Gazi

tadır.

Üniversitesi Non-İyonizan

Yine dağıtım özelleştirmeleri süreci

Radyasyondan Korunma (GNRK)

nedeniyle dağıtım kuruluşlarını satın alan şirketlerin tahsil etmeye başladıkları dağıtım ve perakende satış hizmet

Merkezi ile de konuya ilişkin temas kurulabilir. (www.gnrk.gazi.edu.tr)

EMO E-posta: [email protected] Adres: Elektrik Mühendisleri Odası Ihlamur Sokak No:10 Kızılay-Ankara

Cumhuriyet E-posta: [email protected] Adres: Ahmet Rasim Sokak No:14 06550 Çankaya-Ankara Faks: 0312 442 30 10