Yazıda, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan EMO Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği‘nde öngörülen "İşletme Sorumluluğu Hizmet Sözleşmesi"nin istenmemesi talimatı verilmektedir. Bu alandaki denetimleri sekteye uğratacak böylesi bir düzenlemeden vazgeçilmesi konusunda Odamız tarafından TEDAŞ Genel Müdürü Haşim Keklik‘e 14 Temmuz 2006 tarihinde bir yazı gönderilmiştir. EMO tarafından gönderilen yazıyla yetkililerin kişisel olarak da sorumlu olacakları uyarısı yapılmıştır.
Odamız tarafından TEDAŞ Genel Müdürü Haşim Keklik‘e gönderilen 14 Temmuz 2006 tarihli yazı.
Tarih : 14.07.20
Sayı : 2255/C
Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş Genel Müdürü
30.11.2000 tarih ve 24246 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin 60. maddesinde, "Tüm yüksek gerilimli kuvvetli akım tesislerinde teknik konulardan sorumlu elektrik mühendisi olmalıdır. 154 kV ve daha büyük kuvvetli akım tesislerinde (uzaktan kumanda edilen TM ler hariç) işletme sorumlusu olarak en az bir elektrik mühendisi bulundurulmalıdır" hükmü bulunmakta ve işletme sorumlusu mühendisin görevleri şu şekilde açıklanmaktadır:
"Bu mühendisin iş güvenliği ve iş emniyeti açısından sorumluluğu, tesiste uyulması gereken iş güvenliği yöntemlerini tespit etmek, emniyetli bir işletme için uyulması gerekli kuralları belirlemek ve gerekli araç gereçleri tespit ederek söz konusu kurallara uyulması yönünde denetlemeler yapmaktır."
Düzenlemeden görüleceği üzere, can ve mal güvenliği açısından kamusal içerikli bir denetimin sağlanması zorunlu olan kuvvetli akım tesislerinin, tesiste çalışanlar, üçüncü kişiler ve bizzat tesisin kendisi açısından güvenli bir şekilde çalıştırılması amacıyla tesis sahiplerine yetkili bir mühendis bulundurma zorunluluğu getirilmiştir. Dolayısıyla, işletme sorumlusu mühendisin üstlenmiş olduğu görev; tesis sahibiyle arasında yapılan basit ve tarafların iradesine dayalı bir hizmet sözleşmesine bağlı olmayıp, yapılması kamusal ve hukuki anlamda zorunluluk taşıyan, içerik ve kapsamı da bu anlamda belirlenmiş bir sözleşmeye dayanmaktadır.
Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nde belirlenen bu kamusal görevin yerine getirilip getirilmediğinin, başta enerji sağlayan kuruluşlar olmak üzere, ilgili bütün kurum ve kuruluşlar ile bu kamusal görevi üstlenen mühendislerin bağlı olduğu kuruluş olarak Odamız tarafından gözetilmesi ve denetlenmesi zorunludur.
Elektrik dağıtımı görevini üstlenen kurumunuzun uygulamaları ise, Yönetmeliğin bu hükmünü adeta uygulanmaz bir hale getirmektedir. Önce 12.03.2004 tarihli bir genelge ile, Yönetmelik kuralları TEDAŞ tarafından gevşetilmiş, işletme sorumlusu bulunması zorunluluğu kuralına uymayan tesislere hiçbir yaptırım uygulamayacağı anlamına gelen talimatlar bağlı birimlere iletilmiştir. Genelgenin iptali için Odamız tarafından açılan davada, söz konusu talimatların bir bölümünün iptaline karar verilmiş olup, dava halen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nda temyiz aşamasında bulunmaktadır.
Son olarak, kurumunuz tarafından 11.07.2006 tarihli, ilgili birimlere gönderilen bir yazıyla, Yönetmeliğin bütün denetim olanaklarını geçersiz kılacak uygulamalar konusunda dağıtım şirketlerinin talimatlandırıldığını öğrenmiş bulunmaktayız.
Yüksek gerilimli kuvvetli akım tesisleri, insanların mal ve can güvenliği açısından tehlike arz eden tesislerdir. Sanayi ve teknolojinin gelişmesi sonucunda bu tür tehlike yaratan tesisler artmış, bu tesislerin işletilmesinden dolayı meydana gelecek zararların en aza indirilmesi amacıyla iş sağlığı ve güvenliği alanında emredici hukuk kuralları geliştirilmiştir. Bu tür tesislerin işletilmesi nedeniyle ortaya bir zarar çıkması halinde ise, kusursuz sorumluluğun en ağır şekli olan tehlike sorumluluğu kapsamında zararın tazminine yönelik kurallar da yaygınlaşmaktadır.
Batı ülkelerinde öteden beri uygulana gelen bu kurallar, ülkemizde maalesef son derece yetersiz düzenleme ve denetimlerle sürdürülmektedir. Bu alanda var olan hukuki boşluklar, çoğu kez yüksek yargı organlarının içtihatlarıyla giderilmektedir. Elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve kullanımına ilişkin her aşamada bir tehlikenin var olması nedeniyle, bu tür tesislerin tümünde gerekli güvenlik önlemlerinin alınması da kaçınılmaz olmaktadır. Ancak, bu tesislerin içinde tehlike riski en fazla olan kuvvetli akım tesislerinde, özel güvenlik önlemleri alınması, bu önlemlere süreklilik kazandırılması ve denetlenmesi ayrıca önem taşımaktadır. Ülkemizde kuvvetli akım tesislerinde meydana gelen kazaların yaygınlığı ve bu kazalar nedeniyle uğranılan zararların büyüklüğü göz önüne alındığında, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin 60/1 maddesiyle getirilen işletme sorumlusu bulundurma zorunluluğunun, iş sağlığı ve güvenliği alanında gerçekleştirilmiş önemli bir düzenleme olduğu görülmektedir. Dahası bu tür tesislerin işletilmesi yalnızca işletmede çalışanlar açısından değil, işletmeyle ilgili/ilgisiz üçüncü kişiler açısından da tehlike yaratmakta ve önemli zararlar doğurmaktadır. Bu nedenle, kuvvetli akım tesislerinde alınması zorunlu güvenlik önlemleri, doğrudan kamu güvenliği kapsamına girmektedir.
Elektrik Mühendisleri Odası olarak, bu konuya özel bir önem vererek, işletme sorumluluğu üstlenen üyelerimizi, görevlerini gereği gibi yapmaları konusunda özel olarak denetleyecek kurallar geliştirme sorumluluğuyla hareket etmekteyiz. Yine aynı şekilde, bu konuya verilen önemden dolayı yaygın olarak işletme sorumluluğu eğitimleri düzenlemekte, kuvvetli akım tesislerinde alınması gerekli güvenlik önlemleri, ilk yardım kuralları ve mühendislerin hukuki sorumlulukları gibi konularda üyelerin bilgilerinin artması ve bilinçlenmeleri sağlanmaktadır.
Kurumunuz tarafından dağıtım şirketlerine gönderilen son yazıda, 12.03.2004 tarihli yazıya da atıfta bulunularak, "mühendisler için herhangi bir kurs veya eğitim düzenleme zorunluluğu bulunmamaktadır" denilmekte, Odamız tarafından verilen İşletme Sorumluluğu Eğitimleri ile, bu eğitimler sonucunda verilen Yetkilendirme Belgelerinin aranmaması ima edilmektedir.;
Söz konusu yazınızda ayrıca, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan EMO Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği‘ne atıfta bulunularak, bu yönetmelikte öngörülen "İşletme Sorumluluğu Hizmet Sözleşmesi" uygulaması konusunda TEDAŞ‘ın "herhangi bir görev, sorumluluk ve yükümlülüğü" olmadığı ileri sürülmektedir. Bunun da ötesine geçilerek, TEDAŞ ile gerçek ve tüzel kişiler arasında yürütülen anlaşma, sözleşme, enerji müsaadesi vb işlemlerin hiçbirinde "İşletme Sorumluluğu Hizmet Sözleşmesi" istenmemesi talimatı verilmektedir.
İşletme Sorumluluğu Hizmet Sözleşmesi içeriği incelendiğinde, kuvvetli akım tesisi sahipleriyle, bu tesislerde kamu adına sorumluluk üstlenen mühendislerin, mevcut hukuki mevzuat çerçevesinde bilimsel ve teknik kurallar açısından hak ve yükümlülüklerinin belirlendiği, üstlenilen sorumluluğun gereği gibi yürütülmesini güvence altına alacak hükümlere yer verildiği görülecektir.