SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞME POLİTİKALARINDA ENERJİNİN ROLÜ
GELİŞMİŞ VE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN GÜNÜMÜZDEKİ EN ÖNEMLİ HEDEFİ, SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞMENİN SAĞLANMASIDIR. ENERJİ, SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞMENİN EKONOMİK, SOSYAL VE ÇEVRESEL BOYUTLARININ TÜMÜ İLE YAKINDAN İLGİLİ VE AYNI ZAMANDA İÇ VE DIŞ POLİTİKANIN DA SON DERECE ÖNEMLİ BİR PARAMETRESİDİR. DÜNYADAKİ SON GELİŞMELERİN AÇIKÇA ORTAYA KOYDUĞU GİBİ, ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI DÜNYA POLİTİKALARINI GÜNÜMÜZDE GEÇMİŞTE OLDUĞUNDAN ÇOK DAHA FAZLA ETKİLEMEKTEDİR. GÜNÜMÜZÜN ENERJİ KAYNAKLARININ VE TEKNOLOJİLERİNİN SUNDUĞU OLANAKLARLA TEK BOYUTLU YAKLAŞIMLARLA BELİRLENEN ENERJİ POLİTİKALARININ SÜRDÜRÜLEBİLİR BİR ENERJİ GELECEĞİ AÇISINDAN OLANAKSIZLIĞI AÇIKTIR. EKONOMİK, SOSYAL VE ÇEVRESEL BİR ÇOK FARKLI BOYUTU OLAN ENERJİ İLE İLGİLİ PROBLEMLERİ GEREĞİNDEN FAZLA BASİTE İNDİRGEYEREK, İNDİRGEMECİ VEYA TEK BOYUTLU YAKLAŞIMLARLA ELE ALARAK ÇÖZÜMLEMEK MÜMKÜN DEĞİLDİR. MAKUL BİR ÇÖZUM İÇİN ANCAK KONUYU FARKLI BOYUTLARDAN KAYNAKLANAN KARMAŞIKLIĞI İLE DEĞERLENDİREN BİR YAKLAŞIM YARDIMCI OLABİLİR. BU NEDENLE, ENERJİ İLE İLGİLİ PROBLEMLERİN BÜTÜNSEL BİR ÇERÇEVE İÇİNDE ELE ALINARAK FARKLI BOYUTLARA İLİŞKİN SORUNLARIN TÜMÜNE HİTAP EDEN OPTİMİMUM BİR ÇÖZÜM BULUNMASI ZORUNLUDUR.
BU BAĞLAMDA, DÜNYADA ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI İÇİN KISA, ORTA VE UZUN VADEDE ÇÖZÜMLER ARANMAKTADIR. SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞME, ÇEVRESEL, EKONOMİK VE SOSYAL GELİŞMEYİ EŞ ZAMANLI OLARAK SAĞLAYACAK DEVLET POLİTİKALARINI GEREKTİRMEKTEDİR. AYNI ZAMANDA HEM ENERJİ HEM DE ÇEVRE GÜVENLİĞİNİ MÜMKÜN OLAN EN DÜŞÜK MALİYET İLE SAĞLAYACAK ENERJİ STRATEJİ VE POLİTİKALARININ OLUŞTURULMASI ELZEMDİR. ENERJİ GÜVENLİĞİNİ TEMİNAT ALTINA ALMANIN EN ÖNEMLİ YOLU CEŞİTLİLİĞİN SAĞLANMASIDIR. ÇEŞİTLİLİĞİN SAĞLANMASI, ENERJİ KAYNAKLARININ VE TEKNOLOJİLERİNİN YANISIRA ARZ MEKANİZMALARININ (YERLİ VE İTHAL ARZIN, ŞEBEKE ÜRETİMİNİN VE YEREL ÜRETİMİN DENGELENMESİ), ARZI SAĞLAYAN ÜLKELERİN VE ENERJİ HATLARININ ÇESİTLENDİRİLMESİ OLMAK ÜZERE BİR KAÇ FARKLI YOLLA GERÇEKLEŞTİRİLMEKTEDİR. SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞMENİN SAĞLANMASI İÇİN, ÜLKELERİN VE/VEYA BÖLGELERİN ÖZGÜL KOŞULLARINA EN UYGUN ENERJİ KARIŞIMI, JEOPOLİTİK UNSURLAR DA GÖZ ARDI EDİLMEKSİZİN BU BAĞLAMDA BELİRLENMEKTEDİR.
NÜKLEER ENERJİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİR ENERJİ POLİTİKALARINDAKİ ROLÜ
GİDEREK SERBESTLEŞMEKTE OLAN KÜRESEL ENERJİ PİYASALARINDA ÇEŞİTLİ ENERJİ KAYNAKLARININ BİRLİKTE KULLANILDIĞI ENERJİ KARIŞIMINI OLUŞTURAN BİLEŞENLER VE KARIŞIM İÇERİSİNDEKİ ORANLARI EKONOMİK, ÇEVRESEL, TEKNOLOJİK VE POLİTİK ÖLÇÜTLERE GÖRE BELİRLENMEKTEDİR. KAYNAKLARDAN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANILMASI, TOPLAM MALİYETİN AZALTILMASI, ÇEVRE ÜZERİNDEKİ OLUMSUZ ETKİLERİN MİNİMUMA İNDİRGENMESİ, TEKNOLOJİNİN İSPATLANMIŞ VE GÜVENİLİR OLMASININ YANISIRA ULUSAL VE KÜRESEL POLİTİKALARIN GEREKLERİNİ SAĞLAMASI EN ÖNEMLİ ÖLÇÜTLERDİR. TÜM ENERJİ SEÇENEKLERİ İÇİN GEÇERLİ OLAN BU ÖLÇÜTLER KÜRESEL ENERJİ KARIŞIMININ GELECEĞİNİ VE İZLENECEK STRATEJİLERİ BELİRLEMEKTEDİR. KÜRESEL ENERJİ POLİTİKALARININ BELİRLENMESİNDE EKOLOJİK DENGEYİ TEHDİT EDEN ÇEVRE KİRLİLİĞİ VE KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİNİN HAFİFLETİLMESİ, ÖZELLİKLE AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ENERJİ POLİTİKALARININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN SAĞLANMASINDA GİDEREK ARTAN BİR ÖNEM KAZANMIŞTIR. ENERJİ SEKTÖRÜNÜN KÜRESEL SERA GAZI YAYINIMINA KATKISI TOPLAM YAYINIMIN YAKLAŞIK %50’SİNİ, ELEKTRİK ÜRETİMİNİN NEDEN OLDUĞU YAYINIM İSE TOPLAM YAYINIMIN YAKLAŞIK %25’İNİ OLUŞTURMAKTADIR. BU NEDENLE, ÇEVRESEL ETKENLER İÇERİSİNDE ÖZELLİKLE DÜŞÜK KARBON EKONOMİSİNİN SAĞLANMASI TARTIŞMALARIN ÖNEMLİ KİLİT NOKTALARINDAN BİRİNİ OLUŞTURMAKTADIR.
DÜNYA ENERJİ POLİTİKALARINDA DÜŞÜK KARBON EKONOMİSİNİN SAĞLANMASI DOĞRULTUSUNDA RADİKAL BİR DEGİŞİME DOĞRU GİDERKEN KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE, NÜKLEER ENERJİ OLDUKÇA CAZİP BİR SEÇENEK OLARAK GÖZÜKMEKTEDİR. NÜKLEER SANTRALLERDE, ENERJİ YAKIT MALZEMESİNİ OLUŞTURAN ELEMENTİN ÇEKİRDEKLERİNİN NÖTRONLARLA ETKİLEŞMESİ SONUCU MEYDANA GELEN FİSYON REAKSİYONLARI SONUCU ELDE EDİLDİĞİNDEN, YAKITIN “YANMASI“ İÇİN FOSİL YAKITLARDA OLDUĞU GİBİ OKSİJEN DEĞİL NÖTRONLAR KULLANILMAKTADIR. BU NEDENLE, GEREK BİYOSFERİN EN ÖNEMLİ ELEMENTLERİNDEN BİRİ OLAN OKSİJENİN TÜKETİLMEMESİ, GEREKSE BİYOSFER ÜZERİNDEKİ ZARARLI ETKİLERİ OLAN KARBONDİOKSİT YAYINIMININ OLDUKÇA DÜŞÜK OLMASI NEDENİYLE NÜKLEER TEKNOLOJİ BU BAĞLAMDA TEMİZ BİR TEKNOLOJİDİR. NÜKLEER SANTRALLER HİDROELEKTRİK SANTRALLERDEN SONRA EN AZ KARBONDİOKSİT YAYIMLAYAN SEÇENEKTİR VE ONU SIRASIYLA RÜZGAR VE FOTOVOLTAİK GÜÇ SANTRALLERİ TAKİP ETMEKTEDİR. NÜKLEER ENERJİNİN YANISIRA ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI VE KÜRESEL ISINMAYA İLİŞKİN PROBLEMLERİN ÇOĞUNA HİTAP EDEN BİR DİĞER SEÇENEK OLAN YENİ YENİLENEBİLİR ENERJİ (RÜZGAR, GÜNEŞ, TİCARİ BİYOKÜTLE GİBİ) TEKNOLOJİLERİNİN HALA “DEMONSTRASYON” AŞAMASINDA OLMASINA VE GÖRECE OLARAK KÜÇÜK ÖLÇEKTE ENERJİ ÜRETİMİNE OLANAK SAĞLAMASINA KARŞIN, NÜKLEER ENERJİNİN FOSİL YAKITLI ENERJİ TEKNOLOJİLERİ İLE REKABET GÜCÜNE SAHİP BÜYÜK ÖLÇEKTE ENERJİ ÜRETEBİLEN GELİŞMİŞ BİR TEKNOLOJİ OLMASI ÖNEMLİ BİR AVANTAJDIR. ANCAK, ÇEVRE BOYUTUNA İLİŞKİN OLARAK KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BOYUTUNDA SAĞLADIĞI ÖNEMLİ AVANTAJLARA RAĞMEN, MEVCUT NÜKLEER GÜÇ TEKNOLOJİSİNE (FİSYON TEKNOLOJİSİ) YÖNELİK KUŞKULARIN VE NÜKLEER ENERJİNİN GELECEĞİNE İLİŞKİN ÖNEMLİ BELİRSİZLİKLERİN DOĞMASINA NEDEN OLAN CİDDİ PROBLEMLERİ BULUNMAKTADIR. BU NEDENLE, DÜNYADA GELECEĞİN ENERJİ POLİTİKALARINDAKİ YERİNİN BELİRLENMESİ İÇİN NÜKLEER TEKNOLOJİ SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞME GÜNDEMİNDE YER ALAN ÖLÇÜTLERE GÖRE YENİDEN ÇOK YÖNLÜ DEĞERLENDİRMELERE MARUZ BIRAKILMAKTADIR.
NÜKLEER ENERJİNİN PROBLEMLERİ
ENERJİ, BİLİM VE TEKNOLOJİNİN TOPLUMUN FARKLI VE ÇOĞU ZAMAN ZIT ÇIKARLARINA HİTAP EDEN SORUNLARIN TÜMÜNE YANIT VEREN ÇÖZÜMLER GETİRMESİ GEREKEN ALANLARDAN BİRİDİR. TÜM ENERJİ SEÇENEKLERİNDE OLDUĞU GİBİ, SAĞLIKLI BİR KARARA VARILABİLMESİ İÇİN, NÜKLEER ENERJİ SEÇENEĞİ DE ÇEVRESEL, EKONOMİK, TEKNOLOJİK, ULUSAL, KÜRESEL, POLİTİK VE STRATEJİK ÇOK BOYUTLU DEĞERLENDİRMELERE TABİ TUTULARAK BÜTÜNSEL BİR YAKLAŞIMLA DEĞERLENDİRİLMELİDİR. BU BAĞLAMDA, GÜNÜMÜZ TEKNOLOJİSİ KAPSAMINDA NÜKLEER ENERJİ SEÇENEĞİNE EŞLİK EDEN SORUNLAR AŞAĞIDA FARKLI BOYUTLARIYLA GENEL OLARAK DEĞERLENDİRİLMİŞTİR.
ÇEVRESEL DEĞERLENDİRMELER
SON YILLARDA ÇEVRESEL FAKTÖRLER ENERJİ POLİTİKALARINDA GİDEREK DAHA AĞIRLIKLI BİR YER İŞGAL ETMEYE BAŞLAMIŞTIR. GÜNÜMÜZDE NÜKLEER GÜÇ TEKNOLOJİSİNİN ÇEVRE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNDE İKİ FARKLI YAKLAŞIM SÖZ KONUSUDUR. BUNLARDAN BİRİSİ, YALNIZCA NÜKLEER REAKTÖRLERDEN KAYNAKLANAN RADYOLOJİK RİSKLERLE İLGİLİDİR. DİĞERİ İSE, SERA GAZI YAYINIMININ ÖNLENMESİNDE NÜKLEER ENERJİNİN DİĞER ENERJİ SEÇENEKLERİ İLE KARŞILAŞTIRILARAK DEĞERLENDİRİLMESİDİR.
MEVCUT NÜKLEER GÜÇ TEKNOLOJİSİNE EŞLİK EDEN ÇEVREYE VE İNSAN SAĞLIĞINA YÖNELİK CİDDİ POTANSİYEL RİSKLER NEDENİYLE, NÜKLEER ENERJİNİN GÜNÜMÜZDEKİ EN ÖNEMLİ PROBLEMİ KULLANILMIŞ YAKITLARDAN KAYNAKLANAN RADYOAKTİF ATIK SORUNUDUR. NÜKLEER GÜÇ SANTRALLERİNİN ÇEVRE ÜZERİNDE BİRBİRİNE ZIT ETKİLERİ SÖZ KONUSUDUR. YALNIZCA KÜRESEL ISINMAYA KATKISI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE, NÜKLEER ENERJİ ÇEVRE İLE UYUMLU, TEMİZ BİR ENERJİ TEKNOLOJİSİ OLARAK GÖRÜNMEKTEDİR. ANCAK, BU KUŞKUSUZ KÜRESEL ISINMA BOYUTUNU ÖNE ÇIKARAN, TEK BOYUTLU DOLAYISIYLA EKSİK BİR YAKLAŞIMDIR. DEĞERLENDİRMELERDE BİLİMSEL YÖNTEMİN GEREKTİRDİĞİ NESNELLİĞİN SAĞLANMASI İÇİN, KONUNUN FARKLI BOYUTLARIYLA EKSİKSİZ OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ VE BİLGİ AKIŞININ TAM OLMASI ZORUNLUDUR. BÜTÜN OLARAK DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE, NÜKLEER SANTRALLERDE ÜRETİLEN KULLANILMIŞ YAKITLARDAN KAYNAKLANAN RADYOAKTİF ATIK SORUNU VE TAM BİR İŞLETME GÜVENLİĞİNİN SAĞLANAMAMASINDAN KAYNAKLANAN KAZA RİSKİNDEN DOĞABİLECEK POTANSİYEL TEHLİKELERİN YARATABİLECEĞİ CİDDİ NEGATİF ETKİLERİN, KÜRESEL ISINMA İLE İLGİLİ POZİTİF KATKIYI DENGELEMESİ (EN AZINDAN) NEDENİYLE, NÜKLEER TEKNOLOJİNİN ÇEVRE İLE UYUMLU BİR TEKNOLOJİ OLARAK NİTELENDİRİLMESİ GÜNÜMÜZDE NE YAZIK Kİ MÜMKÜN DEGİLDİR.
NÜKLEER ENERJİNİN GELİŞİMİNİN, 70’Lİ YILLARDA UMULDUĞU ŞEKİLDE GERÇEKLEŞMEDİGİ AÇIKTIR. BUNUN EN ÖNEMLİ SEBEBİ, YUKARIDA İFADE EDİLEN GÜVENLİĞE İLİŞKİN RİSKLERİN YANISIRA, BU RİSKLERİ GÖRECE OLARAK AZALTARAK GÜVENLİĞİ İYİLEŞTİRİLEN SİSTEMLERİN EKLENMESİNİN NÜKLEER ENERJİNİN MALİYETİNİ DAHA DA ARTTIRARAK EKONOMİK REKABET GÜCÜNÜ AZALTMASIDIR. BAŞLANGIÇTA ÖNGÖRÜLENİN AKSİNE, NÜKLEER REAKTÖRLERDEN ÇIKAN ATIKLARIN NİHAİ DEPOLANMASI İÇİN HALA KALICI BİR ÇÖZÜM BULUNAMAMIŞTIR. BU NEDENLE, ÖZELLİKLE TMI VE ÇERNOBİL KAZALARI İLE YAŞANAN DENEYİMLERİN VE ÇEVRE FAKTÖRÜNÜN GİDEREK ÖNEM KAZANMASIYLA GELİŞEN YENİ KAVRAYIŞ, NÜKLEER TEKNOLOJİYE EŞLİK EDEN ATIK SORUNU VE İŞLETME GÜVENLİĞİNE İLİŞKİN KUŞKU VE KAYGILARIN GİDEREK DAHA DA BÜYÜMESİNE NEDEN OLMUŞTUR.
SANTRALLERDE VEYA ARA DEPOLARDA BEKLETİLEN VE MİKTARI GİDEREK ARTAN KULLANILMIŞ YAKITLARIN BERTARAFINA İLİŞKİN SORUNLARIN GİDEREK DAHA İYİ KAVRANMASIYLA, KÜRESEL BİR NİTELİK TAŞIYAN NÜKLEER ATIK PROBLEMİNİN AYIRDINA TAM OLARAK ANCAK GÜNÜMÜZDE VARILABİLMİŞTİR. DAHA ÖNCEDE İFADE EDİLDİGİ GİBİ, NÜKLEER GÜÇ SANTRALLERİ KIRK YILI AŞAN BİR SÜREDİR TİCARİ KULLANIMDA OLMASINA KARŞIN, RADYOAKTİF ATIKLARIN DEPOLANMASINA YÖNELİK KALICI BİR ÇÖZÜM HENÜZ ÜRETİLEBİLMİŞ DEĞİLDİR. KULLANILMIŞ YAKITLAR SANTRALLERİN İÇİNDE YA DA DIŞ ARA DEPOLAMA TESİSLERİNDE BEKLETİLMEKTEDİR. TABLO 1 VE TABLO 2’DE KULLANILMIŞ YAKITLARIN İÇERDİĞİ BAŞLICA RADYOİZOPLAR VE YARIÖMÜRLERİNE İLİŞKİN VERİLER GÖRÜLMEKTEDİR. BU VERİLERDEN DE ANLASİLABİLECEGİ ÜZERE, NİHAİ DEPOLARIN YAPISAL VE KONUMSAL ÖZELLİKLERİ RADYOAKTİF ATIKLARIN BİNLERCE YIL GÜVENLE SAKLANMASINI GARANTİLEYECEK KOŞULLARI SAĞLAMALIDIR. BUGÜNE DEĞİN, ATIK SORUNUNA NİHAİ ÇÖZÜMÜ JEOLOJİK OLUŞUMLARDA DEPOLAMANIN SAĞLAYACAĞI VARSAYILMIŞ VE BİRİKMİŞ ATIK SORUNU İLE KARŞI KARŞIYA OLAN ÜLKELER UZUN SÜRELİ DEPOLAMA İÇİN UYGUN ÖZELLİKTEKİ JEOLOJİK FORMASYONLARIN BULUNDUĞU YERLERİ TESPİT ETMİŞLERDİR. ANCAK, ÖZEL OLARAK TASARLANMIŞ MUHAFAZALAR İCİNDE SAKLANAN RADYOAKTİF ATIKLARIN BİNLERCE YIL DEPOLANMASI İÇİN, SİSMİK OLARAK STABİL VE GEÇİRGENLİĞİ DÜŞÜK JEOLOJİK YAPILARI OYARAK YÜZLERCE METRE DERİNLİKTE MAĞARALAR AÇMAK DA KUŞKUSUZ UCUZ BİR YÖNTEM DEĞİLDİR. EK OLARAK, BU YÖNTEM ATIKLARI FİZİKSEL OLARAK ORTADAN KALDIRMADIĞI İÇİN PLUTONYUM GİBİ ÖNEMLİ ATIKLARIN ELE GEÇİRİLMESİNİ VE KULLANILMASINI ÖNLEMEK İÇİN BU ATIK DEPOLARININ BİNLERCE YIL SÜREKLİ OLARAK KORUNMASI ZORUNLUDUR. UZUN SÜRELİ DEPOLAMA İÇİN BELİRLENEN JEOLOJİK FORMASYONLARA GÖMÜLMESİNE YÖNELİK PROJELER SÜRDÜRÜLMESİNE RAĞMEN, BU UZUN SÜRELİ DEPOLARIN GÜVENLİK ANALİZİ VE LİSANSLAMA ÇALIŞMALARI HENÜZ TAMAMLANMIŞ DEĞİLDİR. UZUN SÜRELİ DEPOLAMA BİR YANA, KISA DÖNEMDE YAKIT İDARESİNE İLİŞKİN YÖNTEMLER DAHİ HALA TARTIŞILMAKTADIR.
TABLO 3’DE, OECD ÜLKELERİNDEKİ NÜKLEER ENERJİ KULLANIMI VE KULLANILMIŞ YAKIT MİKTARINA İLİŞKİN VERİLER 1995 YILI İTİBARIYLA VERİLMİŞTİR. GÜNÜMÜZDE 350 GWE KURULU SİVİL KAPASİTEYE SAHİP DÜNYA NÜKLEER ENERJİ PARKI, YILDA 10,000 TON CİVARINDA KULLANILMIŞ YAKIT ÜRETMEKTEDİR. GÜNÜMÜZDE BİRİKMİŞ KULLANILMIŞ YAKIT MİKTARI 200,000 TONU AŞMIŞ BULUNMAKTADIR. ÖZELLİKLE, ABD GİBİ DÜNYANIN EN GENİŞ NÜKLEER PARKINA SAHİP ÜLKELERDE KULLANILMIŞ YAKITLARIN DEPOLANMASI ACİLİYETİ GİDEREK ARTAN BİR SORUNA DÖNÜŞMEKTEDİR. BU SORUN ÇÖZÜME BAĞLANMADIĞI TAKDİRDE BAZI REAKTÖRLER SIRF BU NEDENLE DAHİ KAPATILMAK ZORUNDA KALABİLECEKTİR. ÇÜNKÜ, BU REAKTÖRLERİN HİÇ BİRİ ÇALIŞMA ÖMÜRLERİ BOYUNCA ÜRETECEKLERİ YAKIT MİKTARININ TÜMÜNÜ MUHAFAZA EDEBİLECEK KAPASİTEDE DEĞİLDİR. ANCAK, HALA KALICI DEPOLAMAYA İLİŞKİN ÇALIŞMALARIN SONUÇLANMASI BEKLENİRKEN SOĞUTMA HAVUZLARINDAN ÇIKARILAN KULLANILMIŞ YAKITLARIN GETİRDİĞİ YÜKÜ HAFİFLETMEK İÇİN HANGİ ARA DEPOLAMA YÖNTEMLERİNİN KULLANILACAĞI TARTIŞILMAKTADIR.
SORUNUN DAHA KOLAY KAVRANMASINA YARDIMCI OLACAK BİR ÖRNEK VERMEK GEREKİRSE, ABD REAKTÖRLERİNİN ÜRETTİĞİ KULLANILMIŞ YAKIT MİKTARI GÜNÜMÜZDE 40,000 MT (METRİK TON) TONU AŞMIŞ BULUNMAKTA VE BU YAKITLAR HALEN REAKTÖRLERDE MUHAFAZA EDİLMEKTEDİR. ABD’DE ŞU ANDA İŞLETİMDE BULUNAN LİSANSLI 103 REAKTÖR ÇALIŞMA ÖMÜRLERİNİ TAMAMLADIĞINDA İSE BU ORAN 80,000 MT’A ULAŞACAKTIR. BU NOKTADA, BU MİKTARIN PLANLANAN NÜKLEER ATIK DEPOLARININ KAPASİTESİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI BU MERTEBELERDEKİ KULLANILMIŞ YAKITIN NE ANLAMA GELDİĞİNİ ANLAMAMIZ İÇİN YARDIMCI OLACAKTIR. ABD´DEKİ KULLANILMIŞ YAKITLARI NİHAİ OLARAK DEPOLANMASI İÇİN BELİRLENEN YUCCA DAĞI´NDAKİ DEPOLAMA TESİSİNİN MAKSİMUM KAPASİTESİ 70,000 TON, MALİYETİ İSE 15 MİLYON DOLARDIR. BU TABLO, KULLANILMIS YAKITLARDAN KAYNAKLANAN YÜKSEK SEVİYELİ RADYOAKTİF ATIKLARIN YERALTINDAKİ DERİN DEPOLARA GÖMÜLMESİNE İLİŞKİN SEÇENEĞİN DE YALNIZCA ÖNÜMÜZDEKİ 25 YIL İÇERİSİNDE NÜKLEER GÜÇTEN ÇEKİLMENİN SAĞLANMASI HALİNDE GERÇEKÇİ OLDUGUNU AÇIKÇA ORTAYA KOYMAKTADIR. BUNUN İÇİN YUCCA DAĞI´NDAKİ GİBİ YALNIZCA BİR KAÇ TESİS GEREKLİDİR. ANCAK, KARBON YAYINIMININ AZALTILMASI İÇİN NÜKLEER ENERJİNİN ENERJİ KARIŞIMINDAKİ PAYININ DAHA DA ARTTIRILMASI DURUMUNDA SORUNUN SON DERECE BÜYÜYECEĞİ ORTADADIR.
SONUÇ OLARAK İFADE ETMEK GEREKİRSE; NÜKLEER FİSYON TEKNOLOJİSİNE DAYANAN NÜKLEER ENERJİ SEÇENEĞİNİN KAMUOYUNDA YAYGIN KABUL GÖRMESİNİ ZORLAŞTIRAN VE GELİŞİMİNİ ENGELLEYEN EN ÖNEMLİ PROBLEMLERİ ÖZELLİKLE ÇEVRE BOYUTU İLE YAKINDAN İLGİLİDİR VE;
• KULLANILMIŞ YAKITLARIN DEPOLANMASINA KALICI BİR ÇÖZÜM BULUNAMAMIŞ OLMASINDAN KAYNAKLANAN RADYOAKTİF ATIK SORUNU,
• İŞLETME GÜVENLİĞİNİ MUTLAK ŞEKİLDE GARANTİLEYECEK TEKNOLOJİK GELİŞMENİN SAĞLANAMAMIŞ OLMASINDAN KAYNAKLANAN KAZA RİSKİ,
ŞEKLİNDE ÖZETLENEBİLİR.
EKONOMİK DEĞERLENDİRMELER
KARMAŞIK TEKNOLOJİLERİ GEREKTİREN NÜKLEER ENERJİ FAZLASIYLA SERMAYE YÖNELİMLİ VE SERMAYE MALİYETİ YÜKSEK BİR ENDÜSTRİDİR. NÜKLEER ELEKTRİĞİN EKONOMİK REKABET GÜCÜ SERMAYE MALİYETİNİN (FAİZ ORANLARI) YANISIRA İKAME EDİLDİĞİ ENERJİ KAYNAKLARINDAN (DOĞAL GAZ, PETROL, KÖMÜR) ELDE EDİLEN ELEKTRİĞİN KWH FİYATINA VE SÖZ KONUSU PİYASADAKİ ÖNEMİNE BAĞLIDIR. AYRICA ÖLÇEK EKONOMİSİNDEN FAYDALANABİLMEK İÇİN BÜYÜK ÖLÇEKTE OPTİMİZASYON GEREKTİRDİĞİNDEN, ELEKTRİK ŞEBEKESİNDEKİ ORANI BELİRLİ BİR SEVİYENİN ALTINDA OLDUĞUNDA NÜKLEER ENERJİ EKONOMİK BİR SEÇENEK DEĞİLDİR. DİĞER ENERJİ KAYNAKLARINA GÖRE DAHA UZUN VADELİ YATIRIMLARI GEREKTİRMESİ VE GERİ DÖNÜŞ SÜRESİNİN UZUN OLMASI DA NÜKLEER ENERJİ İÇİN ÖZELLİKLE ELEKTRİK PİYASASININ SERBEST REKABETE AÇILDIĞI GÜNÜMÜZ KOŞULLARINDA ÖNEMLİ BİR DEZAVANTAJ TEŞKİL ETMEKTEDİR.
İŞLETME GÜVENLİĞİNİ İYİLEŞTİREN SİSTEMLERİN EKLENMESİYLE ÇAĞIN ÖLÇÜTLERİNE GÖRECE OLARAK DAHA UYGUN HALE GETİRİLEN FİSYON REAKTÖRLERİNİN, DİĞER ENERJİ TEKNOLOJİLERİ İLE REKABET EDEBİLECEK HALE GELMELERİ İÇİN EKONOMİK OLARAK COK DAHA İYİLEŞTİRİLMELERİ GEREKMEKTEDİR. GÜVENLİĞİ İYİLEŞTİRİLMİŞ NÜKLEER SANTRALLER 1,700-3,100 $/KWE OLAN MALİYETLERİ İLE, ÖZELLİKLE GAZ ARZI İÇİN GEREKEN ALTYAPININ OLDUĞU YERLERDE GÜNÜMÜZÜN BİRLEŞİK ÇEVRİMLİ GAZ SANTRALLERİ REKABET EDEBİLECEK GÜÇTE DEĞİLDİR. BUGÜNKÜ KOŞULLARDA, BİRLEŞİK ÇEVRİMLİ GAZ SANTRALLERİ GENELLİKLE EN UCUZ SEÇENEĞİ TEŞKİL ETMEKTEDİR. SERMAYE YOĞUN DEĞİLDİR (MALİYETİ AĞIRLIKLI OLARAK YAKITLA İLGİLİDİR VE SERMAYE MALİYETİ ÜRETİM MALİYETİNİN YALNIZCA %25-30’UNU OLUŞTURMAKTADIR). PLANLAMA DAHİL İKİ YIL OLAN KURULMA SÜRESİ VE GERİ DÖNÜŞ SÜRESİ GÖRECE OLARAK ÇOK DAHA KISADIR. BU NEDENLE, BİRLEŞİK ÇEVRİMLİ GAZ SANTRALLERİ, 1990’LARDAN BERİ ÖZEL SEKTÖRÜN TİCARİ BAZDA CİDDİ OLARAK İLGİLENDİĞİ NEREDEYSE TEK TEKNOLOJİDİR .
BİLİNDİĞİ GİBİ, DÜNYADA ELEKTRİK PİYASASININ GİDEREK ARTAN ORANDA SERBESTLEŞTİRİLMESİNE YÖNELİK POLİTİKALAR VE BUNA UYGUN YASAL DÜZENLEMELER GERÇEKLEŞTİRİLMEKTEDİR. BU, ENERJİ YATIRIMLARINA İLİŞKİN NİHAİ KARARI ÖZEL SEKTÖRDEKİ YATIRIMCILARIN VERECEĞİ ANLAMINA GELMEKTEDİR. BU ÇERÇEVEDE, ÖZEL SEKTÖR TARAFINDAN NÜKLEER TEKNOLOJİYE YATIRIM YAPILMASININ SAĞLANMASI İÇİN, NÜKLEER GÜCÜN PAZAR FİYATI BAZINDA ALTERNATİFLERİNE GÖRE DAHA CAZİP HALE GETİRİLMESİ VE BUNUN İÇİN DE HÜKÜMETLERİN ÖZELDE NÜKLEER ENERJİYE YA DA GENEL OLARAK KARBON YAYINIMI DÜŞÜK SEÇENEKLERE YÖNELİK OLARAK UYGULAYACAĞI TEŞVİKLER KAPSAMINDA, NÜKLEER ENERJİYİ YATIRIMCI İÇİN ÇEKİCİ HALE GETİRMESİ GEREKLİDİR. BU DURUMUN SERBESTLEŞTİRME ÇABALARI İLE NE ÖLÇÜDE BAĞDAŞACAĞI İSE KUŞKULUDUR (BURADA SERBESTLEŞTİRME İLE İLGİLİ OLARAK SADECE KONJOKTÜREL BİR TESPİT YAPILMAKTA OLUNUP, YAPILAN BUGÜNÜN EKONOMİ-POLİTİĞİNİN TESPİTİNDEN ÖTE BİR ŞEY DEĞİLDİR). SONUÇ OLARAK ÖZETLEMEK GEREKİRSE, EKONOMİK OLARAK DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE GÜNÜMÜZÜN NÜKLEER TEKNOLOJİSİNİN EKONOMİK OLARAK DA HALA ÖNEMLİ ZAAFİYETLERİ MEVCUTTUR.
TEKNOLOJİK DEĞERLENDİRMELER
MEVCUT NÜKLEER GÜÇ TEKNOLOJİSİNE EŞLİK EDEN PROBLEMLERİ ORTADAN KALDIRACAK POTANSİYEL TEKNOLOJİK GELİŞME, NÜKLEER ENERJİNİN GELECEĞİNİ BELİRLEYEN ANAHTAR UNSURDUR. NÜKLEER GÜÇ REAKTÖRLERİNİN TEKNOLOJİK EVRİMİ, İLK REAKTÖR PROTOTİPLERİNİ KAPSAYAN I. KUŞAK, GÜNÜMÜZDE İŞLETİMDE OLAN REAKTÖR TİPLERİNİN ÇOK BÜYÜK BİR KISMINI TEMSİL EDEN II. KUŞAK, TMI VE ÇERNOBİL KAZASINDAN SONRA 1980’LERİ VE 1990’LARIN BAŞINI KAPSAYAN DÖNEMDE KAMU-ÖZEL SEKTÖR İŞBİRLİĞİ İLE GELİŞTİRİLEN İLERİ HAFİF SULU REAKTÖR TEKNOLOJİSİNİ TEMSİL EDEN III. KUŞAK VE GÜNÜMÜZDE HEDEFLENEN DEVRİMSEL TASARIMLARI TEMSİL EDEN IV. KUŞAK REAKTÖRLER OLMAK ÜZERE 4 FARKLI TASARIM KUŞAĞI İLE TEMSİL EDİLMEKTEDİR.
NÜKLEER ENERJİ İÇİN BEKLENEN POTANSİYEL TEKNOLOJİK GELİŞME DOĞRUDAN REAKTÖRLERİN KENDİSİ İLE İLGİLİDİR. İLERİ NÜKLEER TEKNOLOJİLERİN TEMEL MİSYONU;
•RADYOAKTİF ATIK SORUNUNU ORTADAN KALDIRAN,
•GÜVENİLİRLİĞİ ÇOK YÜKSEK (PASİF GÜVENLİK SİSTEMİNE SAHİP)
•SİLAHLANMAYA KARŞI DİRENÇLİ
•EKONOMİK REKABET GÜCÜ YÜKSEK
•KAMUOYUNUN ONAYINI YÜZDE YÜZ SAĞLAYACAK
BİR TEKNOLOJİNİN GELİŞTİRİLMESİDİR.
GÜNÜMÜZDE, GÜVENLİK, ATIK VE NÜKLEER SİLAHLARIN YAYGINLAŞMASINA İLİŞKİN SORUNLARIN ÇÖZÜLMESİNE OLANAK SAĞLAYACAK YENİLİKÇİ REAKTÖR TASARIMLARINA VE YAKIT ÇEVRİMLERİNE YÖNELİK ÇEŞİTLİ KAVRAMLAR ÜZERİNDE ÇALIŞILMAKTADIR. BUNLARDAN BAŞLICALARI GENEL OLARAK;
•KRİTİKALTI OLARAK TASARLANAN REAKTÖR KALBİNDEKİ NÖTRÖN SAYISININ BİR HIZLANDIRICIDAN ELDE EDİLEN YÜKSEK ENERJİLİ PARÇACIKLARLA BOMBARDIMAN EDİLEN HEDEF MALZEMENİN BİR HIZLANDIRICIDAN ELDE EDİLEN YÜKSEK ENERJİLİ PARÇACIKLARLA BOMBARDIMAN EDİLEREK YEĞİNLİĞİ YÜKSEK BİR NÖTRON KAYNAĞINA DÖNÜŞTÜRÜLMESİYLE COĞALTILMASINI VE BAZI UZUN ÖMÜRLÜ RADYOAKTİF VE/VEYA TOKSİK ELEMENTLERİN DE KARARLI YA DA DAHA KISA ÖMÜRLÜ VE DAHA AZ TEHLİKELİ RADYOİZOTOPLARA DÖNÜŞTÜRÜLEREK YAKILMASINI SAĞLAYAN HIZLANDIRICI İLE SÜRÜLEN SİSTEMLER (ACCELERATOR DRİVEN SYSTEMS-ADS);
•URANYUM TABANLI YAKIT ÇEVRİMLERİNE NAZARAN ÇOK DAHA DÜŞÜK MİKTARDA UZUN YARI ÖMÜRLÜ RADYOİZOTOP İHTİVA ETMESİNİN YANISIRA, KULLANILMIŞ YAKIT AKIŞ MİKTARINI DA AZALTARAK REAKTÖRÜN ÇALIŞMA ÖMRÜ SÜRESİNCE YENİDEN YAKIT YÜKLEME İŞLEMİNDEN KURTULMAYI SAĞLAYABİLECEK UZUN ÖMÜRLÜ (10-20 YIL) REAKTÖR KALBİ TASARIMI İÇİN ÖNEMLİ BİR POTANSİYEL TEŞKİL EDEN TORYUM-URANYUM 233 BAZLI YAKIT ÇEVRİMİ;
•KULLANILMIŞ YAKITLAR İÇİN RADYOAKTİF ATIK MİKTARININ ÖNEMLİ ÖLÇÜDE AZALMASINA OLANAK SAĞLAYAN SUSUZ YENİDEN İŞLEME YÖNTEMLERİ;
•YAPISAL ÖZELLİKLERİ NEDENİYLE BİLGİSAYAR VEYA İNSAN KONTROLÜNE GEREKSİNİM GÖSTERMEYEN, İŞLETİM ESNASINDA GERÇEKLEŞEN DOĞAL FENOMENLERE VE BUNLARIN TEMELİNDE YATAN FİZİK YASALARINA BAĞLI OLARAK KENDİLİĞİNDEN GÜVENLİLİĞİ SAĞLAYAN PASİF GÜVENLİK ÖZELLİKLERİNE DAYANAN REAKTÖR TASARIMLARI;
•NÜKLEER SİLAH YAPIMINDA KULLANILABİLECEK MADDELERİ YAKACAK VEYA ELE GEÇİRİLMESİNİ ZORLAŞTIRACAK ŞEKİLDE TASARLANAN NÜKLEER SİLAHLANMAYA KARŞI DİRENÇLİ REAKTÖR VE YAKIT ÇEVRİMİ KAVRAMLARI;
ŞEKLİNDE İFADE EDİLEBİLİR.
ABD’DE ÜZERİNDE ÇALIŞILMAKTA OLAN ENTEGRE HIZLI REAKTÖRLER İLE RUSYA’DA GELİŞTİRİLMEKTE OLAN KURU YENİDEN İŞLEME YÖNTEMLERİ KUPLE KULLANILAN HIZLI REAKTÖRLERE İLİŞKİN YENİ TASARIMLARIN YUKARIDA BELİRTİLEN KAVRAMLARIN TÜMÜNE ETKİN OLARAK HİTAP EDECEĞİ İLERİ SÜRÜLMEKTEDİR. BU KAVRAMSAL TASARIMLARIN VE YÖNTEMLERİN GELİŞTİRİLMESİ İLE NÜKLEER TEKNOLOJİNİN RADYOAKTİF ATIK VE İŞLETME GÜVENLİĞİNE İLİŞKİN SORUNLARI KISMEN ÇÖZÜMLENMİŞ VEYA AZALTILMIŞ OLACAKTIR. ANCAK, TAM BİR ÇÖZÜM İÇİN DAHA KÖKTEN, DEVRİMSEL NİTELİKTE BİR TEKNOLOJİK DEĞİŞİMİN GEREKTİĞİ AÇIKTIR. SONUÇ OLARAK, GELECEKTEKİ TİCARİ KULLANIM OLASILIKLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE, ÇEŞİTLİ YENİLİKÇİ REAKTÖR TASARIMLARININ VE YAKIT ÇEVRİMLERİNİN NÜKLEER FİSYON TEKNOLOJİSİNDE 2020 YILINDAN İTİBAREN ÖNEMLİ DEĞİŞİMLERİN GERÇEKLEŞMESİ BEKLENMEKTEDİR. NÜKLEER FÜZYON REAKTÖRLERİNİN TİCARİLEŞMESİNE İLİŞKİN OLARAK, İSE 2050 YILINDAN ÖNCESİNE KADAR ÖNEMLİ BİR İLERLEME KAYDEDİLEMEYECEĞİ ÖNGÖRÜLMEKTEDİR.
NÜKLEER ENERJİNİN DÜNYADAKİ DURUMU’NUN DEĞERLENDİRİLMESİ VE ÜLKEMİZ İÇİN ÇIKARILACAK SONUÇ
NÜKLEER ENERJİ KÜRESEL DÜZEYDE ENERJİ ÜRETİMİNDE HALEN %16’LIK BİR PAYA SAHİPTİR. DÜNYADA İŞLETİMDE BULUNAN TOPLAM 443 REAKTÖRÜN 146’SI AVRUPA BİRLİĞİ’NDE, 125’İ KUZEY AMERİKA’DA, 92’Sİ ASYA’DA VE 67’Sİ DOĞU AVRUPA ÜLKELERİNDE BULUNMAKTADIR. ANCAK, ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI ( IEA) TARAFINDAN SUNULAN VERİLERE GÖRE 2030 YILINA KADAR NÜKLEER ENERJİNİN DÜNYANIN ENERJİ DENGESİNDEKİ ROLÜ BELİRGİN BİR ŞEKİLDE AZALACAKTIR. NÜKLEER GÜÇ ÜRETİMİNİN İÇİNDE BULUNDUĞUMUZ ON YILIN SONUNA DOĞRU EN YÜKSEK DEĞERİNE ULAŞACAĞI, ARDINDAN KADEMELİ OLARAK AZALACAĞI ÖNGÖRÜLMEKTEDİR. NÜKLEER ENERJİNİN DÜNYANIN BİRİNCİL ENERJİ ARZINDA HALEN %7 OLAN PAYI 2010’A KADAR AŞAĞI YUKARI KORUNMAKLA BİRLİKTE 2030’DA BU ORANIN %5’E İNMESİ BEKLENMEKTEDİR. NÜKLEER ENERJİNİN 2000 YILI İTİBARIYLA %17 OLAN TOPLAM ELEKTRİK ÜRETİMİNDEKİ PAYI DAHA DA HIZLI AZALARAK 2030’DA %9’A DÜŞECEKTİR. GÜNÜMÜZDE İŞLETİMDE BULUNAN REAKTÖRLERDEN %40’ININ 2030’A KADAR EMEKLİYE AYRILACAĞI DİKKATE ALINDIĞINDA, NÜKLEER GÜÇ ÜRETİMİNDEKİ EN BÜYÜK AZALMANIN KUZEY AMERİKA VE AVRUPA’DA GERÇEKLEŞECEĞİ AÇIKTIR. GEÇİŞ ÜLKELERİNDE KURULMASI PLANLANAN AZ SAYIDA NÜKLEER SANTRAL EMEKLİYE AYRILAN SANTRALLERİNİN NEDEN OLDUĞU AZALMAYI KARŞILAYACAK DÜZEYDE OLMADIĞINDAN BU ÜLKELERDEKİ NÜKLEER KAPASİTE DE AZALACAKTIR. LİTVANYA, SLOVAKYA VE BULGARİSTAN AVRUPA BİRLİĞİNİN STANDARTLARINA UYMAYAN ESKİ TEKNOLOJİ ÜRÜNÜ REAKTÖRLERİNİ ON YIL İÇERİSİNDE KAPATMAK ÜZERE AVRUPA BİRLİĞİ İLE ANLAŞMAYA VARMIŞ OLUP, BU ÜLKELERİN 2030 YILINA KADAR MEVCUT SANTRALLERİNİN DÖRTTE ÜÇÜNÜ EMEKLİYE AYIRMASI GEREKMEKTEDİR. RUSYA BÖLGEDEKİ EN İDDİALI NÜKLEER PROGRAMA SAHİPTİR, ANCAK KURULMASI PLANLANAN YENİ SANTRALLERİ FİNANSE ETMESİ OLDUKÇA ZOR GÖZÜKMEKTEDİR. BU DURUMDA, NÜKLEER GÜÇ KULLANIMININ YALNIZCA JAPONYA, KORE, ÇİN VE HİNDİSTAN GİBİ BÜYÜK ÇOĞUNLUĞU ASYA’DA YER ALAN AZ SAYIDA ÜLKEDE ARTMASI BEKLENMEKLE BİRLİKTE, ADI GEÇEN SON İKİ ÜLKEDE DE NÜKLEER ENERJİNİN 2030 YILINA KADAR MARJİNAL BİR KAYNAK OLARAK KALACAĞI ÖNGÖRÜLMEKTEDİR. NÜKLEER ENERJİNİN GELECEĞİNE İLİŞKİN OLARAK ÇİZİLEN BU TABLONUN SEBEBİ, YUKARIDA İFADE EDİLEN SORUNLARININ HENÜZ ÇÖZÜMLENEMEMİŞ OLMASI NEDENİYLE, DÜNYA GENELİNDE NÜKLEER ENERJİNİN GELECEĞİNİN BELİRSİZLİĞİ HUSUSUNDA BİR KONSENSUS OLUŞMUŞ BULUNMASI VE KUZEY AMERİKA VE AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE YENİ NÜKLEER SANTRALLERİN KURULMASINA YÖNELİK BİR GÜNDEMİN SÖZ KONUSU OLMAMASIDIR.
AVRUPA BİRLİĞİ BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE, 70´Lİ YILLARDA ENERJİ BAĞIMSIZLIĞINA YÖNELİK KAYGILARLA NÜKLEER ENERJİYE BÜYÜK YATIRIMLAR YAPMIŞ BULUNAN AVRUPA BİRLİĞİ‘NDE YER ALAN 15 ÜLKEDEN 7‘SİNİN ENERJİ KARIŞIMINDA NÜKLEER ENERJİYE FARKLI ORANLARDA OLMAKLA BİRLİKTE ÖNEMLİ ÖLÇÜDE YER VERMİŞ OLDUKLARI GÖRÜLMEKTEDİR. 2000 YILI VERİLERİYLE DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE NÜKLEER ENERJİNİN ELEKTRİK ÜRETİMİNDEKİ PAYI FRANSA’DA %78, BELÇİKA’DA %60.1, ALMANYA’DA %35, İSPANYA VE FİLLANDYA’DA %30, İNGİLTERE’DE %28.6, HOLLANDA’DA %3.1’DİR. ANCAK, AVRUPA BİRLİĞİ‘NDE, NÜKLEER KAPASİTEYE SAHİP OLAN 8 ÜYE ÜLKEDEN 5’İ MORATORYUM VEYA NÜKLEER ENERJİDEN TÜMÜYLE VAZGEÇME KARARI ALMIŞ BULUNMAKTADIR. FRANSA, İNGİLTERE VE FİNLANDİYA’NIN İSE NÜKLEER ENERJİYİ DURDURMA KARARI ALMAMAKLA BİRLİKTE, FİNLANDİYA DIŞINDAKİ ÜLKELERDE, ÖNÜMÜZDEKİ YILLARDA YENİ NÜKLEER SANTRAL KURULMA OLASILIĞI BULUNMAMAMAKTADIR.
NÜKLEER ENERJİNİN GÜNÜMÜZDEKİ DURUMU VE AVRUPA BİRLİĞİ’NİN ENERJİ ARZINDAKİ ROLÜ, AVRUPA KOMİSYONU TARAFINDAN KASIM 2000’DE YAYIMLANAN VE AVRUPA PARLAMENTOSU TARAFINDAN ONAYLANAN, AVRUPA BİRLİĞİ‘NDE ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI İÇİN ORTAK BİR STRATEJİNİN OLUŞTURULMASINA YÖNELİK YEŞİL BİLDİRİ’DE DE (GREEN PAPER) DEĞERLENDİRİLMİŞTİR. GÜNÜMÜZDE AVRUPA ÜLKELERİNİ NÜKLEER ENERJİDEN TÜMÜYLE VAZGEÇMEKTEN ALIKOYAN EN ÖNEMLİ NEDENLER, BU ÜLKELERDE KİŞİ BAŞINA ENERJİ TÜKETİMİNİN BUNA BAĞLI OLARAK DA CO2 YAYINIMININ ÇOK YÜKSEK OLMASI NEDENİYLE KYOTO PROTOKOLÜNE İLİŞKİN TAAHÜTLERDİR. GEÇMİŞTE YAPILAN BÜYÜK YATIRIMLAR SEBEBİ İLE NÜKLEER ENERJİDEN HIZLI BİR ÇEKİLMENİN GETİRECEĞİ AĞIR EKONOMİK VE TEKNOLOJİK YÜK İSE DİĞER BİR ÖNEMLİ SEBEPTİR. ENERJİ BAĞIMSIZLIĞINA İLİŞKİN KAYGILAR BİR ÖLÇÜDE DEVAM ETMEKLE BİRLİKTE, ÜYE ÜLKELERİN BAZILARINDA %80’E ULAŞAN İTHALATA BAĞIMLILIĞININ KAÇINILMAZ VE DIŞA BAĞIMLILIĞIN DOĞRU BİR ŞEKİLDE İDARESİNİN BAĞIMLILIĞIN DÜZEYİNDEN DAHA ÖNEMLİ OLDUĞU KONUSUNDA FİKİR BİRLİĞİNE VARILMIŞTIR. AVRUPA BİRLİGİ’NİN GÜNÜMÜZDEKİ YAKLAŞIMI, ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİNİN YALNIZCA DIŞA BAĞIMLILIĞI AZALTMA VE YERLİ ÜRETİMİN DESTEKLENMESİ ŞEKLİNDE ALGILANMASININ YÜZEYSEL VE YANLIŞ OLACAĞI, KONUYU ENERJİ BAĞIMSIZLIĞINDAN ÇOK ENERJİ GÜVENLİĞİ TEMELİNDE ELE ALINMASI GEREKTİĞİDİR. AVRUPA KOMİSYONU, ARZ GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI İÇİN GEREK ARZI GEREKSE GEÇİŞİ SAĞLAYAN ÜLKELERLE İYİ İLİŞKİLER KURULMASINA VE ENERJİ ALIŞVERİŞİNİN GETİRECEĞİ KARŞILIKLI BAĞIMLILIK TEMELİNDE, BAĞIMLILIĞA İLİŞKİN RİSKLERİN İDARE EDİLEBİLİRLİĞİNE DAYANAN BİR ÇÖZÜMÜN BENİMSENDİĞİNİ BELİRTMEKTEDİR. NÜKLEER ENERJİNİN ORTA VE UZUN DÖNEMDE TAMAMEN TASFİYESİ AVRUPA BİRLİĞİ’NİN ELEKTRİK ÜRETİMİNİN %35’İNİN DAHA YENİLENEBİLİR VE KONVANSİYONEL ENERJİ KAYNAKLARINDAN KARŞILANMASININ GEREKTİGİ ANLAMINA GELMEKTEDİR. NÜKLEER SEÇENEK BU NEDENLE BENİMSEYEN ÜLKELER İÇİN HALEN AÇIK TUTULMAKLA BİRLİKTE, SÖZ KONUSU YEŞİL BİLDİRİ‘NİN YAYIMLANMASININ ARDINDAN BAŞLATILAN YOĞUN TARTIŞMALARDA VARILAN TEMEL SONUÇ, NÜKLEER ENERJİNİN AVRUPA BİRLİGİ’NDEKİ GELECEĞİNİN BELİRSİZ OLDUĞUDUR. ÖZET OLARAK, DÜNYA GENELİNDEKİ DURUMA PARALEL OLARAK AVRUPA BİRLİĞİ‘NDE NÜKLEER ENERJİNİN GELECEKTEKİ ROLÜNÜN;
• NÜKLEER ATIK İDARESİNE İLİŞKİN SORUNLARIN ÇÖZÜMLENMESİNE,
• YENİ KUŞAK NÜKLEER REAKTÖRLERİN EKONOMİK OLARAK SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNE,
• ÖZELLİKLE AVRUPA BİRLİĞİ’NE ADAY ÜLKELERDE OLMAK ÜZERE DOĞU AVRUPA‘DAKİ REAKTÖRLERİN GÜVENLİĞİNİN SAGLANMASINA,
• KÜRESEL ISINMA İLE MÜCADELE POLİTİKALARININ BAŞARISINA,
• NÜKLEER SİLAHLARIN YAYGINLAŞMASININ ÖNLENMESİNE İLİŞKİN YÖNTEMLERİN ETKİNLİĞİNE,
BAĞLI OLDUĞU AÇIK OLARAK İFADE EDİLMEKTEDİR.
SONUÇ OLARAK, YUKARIDAKİ BİLGİLERİN IŞIĞINDA DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE VAROLAN SORUNLARIN BÜYÜKLÜĞÜ NEDENİYLE NÜKLEER ENERJİYE İLK ADIMI ATMAK İÇİN UYGUN BİR ZAMAN ARALIĞINDA BULUNMADIĞIMIZ AÇIKÇA ORTADADIR. BÖYLE BİR BELİRSİZLİK ORTAMINDA ÜLKEMİZDE NÜKLEER SANTRAL KURULMASINA YÖNELİK BİR KARAR VERİLMESİ İCİN BİLİMSEL, TEKNOLOJİK, EKONOMİK VE ETİK OLARAK GEÇERLİ HERHANGİ BİR SEBEP BULUNMAMAKTADIR. BU BAĞLAMDAKİ EKONOMİK VE TEKNOLOJİK KAPASİTESİ SON DERECE SINIRLI OLAN ÜLKEMİZDE, BU DOĞRULTUDA ATILACAK ZAMANSIZ BİR ADIMIN GETİRECEĞİ YÜK KALDIRAMAYACAĞIMIZ KADAR AĞIR OLABİLİR. BU HUSUSTA, NÜKLEER MÜHENDİSLİK ALANINDA ÇALIŞAN BİLİM İNSANLARINA DÜŞEN EN ÖNEMLİ GÖREVLER, NÜKLEER TEKNOLOJİNİN VAR OLAN PROBLEMLERİNİ ORTADAN KALDIRACAK YENİ TEKNOLOJİLERİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALARA BİLİMSEL ÇALIŞMALARIYLA KATKIDA BULUNMANIN YANISIRA, BU ALANDAKİ HER TÜRLÜ GELİŞMEYİ DİKKATLE ANALİZ EDEREK KAMUOYUNA EKSİKSİZ VE NESNEL BİLGİ AKIŞINI SAĞLAMAKTIR.
REFERANSLAR
[1]SAYGIN, H.,“SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞME VE NÜKLEER ENERJİ”, ENERJİ DERGİSİ, EYLÜL 2004.
[2]DEREK M. TAYLOR, “NUCLEAR´S ROLE İN EUROPE`S ENERGY FUTURE” SMI CONFERENCE ON “NUCLEAR POWER” İN LONDON, UK, JANUARY 2002.
[3]FERNANDO DE ESTABAN,“THE FUTURE OF NUCLEAR ENERGY İN EUROPEAN UNİON”, SPEECH MADE TO A GROUP OF SENİOR REPERESENTATİVES FROM NUCLEAR UTİLİTİES İN THE CONTEXT OF “EUROPEAN STRATEGİC EXCHANGE”, BRUSSELS, 23RD MAY 2002.
[4]HEWLETT G. JAMES,“DE-REGULATED ELECTRİC POWER MARKETS AND OPERATİNG NUCLEAR POWERPLANTS: THE CASE OF BRİTİSH ENERGY”, ENERGY POLİCY, 2004 (ARTİCLE İN PRESS).
[5]MACKERRON, G. ,“NUCLEAR POWER AND CHARACTERİSTİCS OF ´ORDİNARİNESS´-THE CASE OF UK ENERGY POLİCY”, ENERGY POLİCY, VOL. 32, PP. 1957-1965, 2004.
[6]MACFARLANE, A.,“THE PROBLEM OF USED NUCLEAR FUEL: LESSONS FOR İNTERİM SOLUTİNS FROM A COMPARATİVE COST ANALYSİS”, ENERGY POLİCY, VOL: 29, PP. 1379-1389, 2001.
[7]NİFENECKER H., DAVİD, S. AT AL.,“BASİCS OF ACCELERATOR DRİVEN SUBCRİTİCAL REACTORS”, NUCLEAR INSTRUMENTS & METHODS İN PHYSİCS RESEARCH, SECTİON A., VOL. 463, PP. 428-467, 2001.
[8]TACZANOWSKİ, S.,“TRANSMUTATİON OF NUCLEAR WASTEİN ACCELERATOR-DRİVEN SUBCRİTİCAL SYSTEMS”, APPLİED ENERGY, VOL.75, PP. 97-117, (2003).
[9]CHWASZCZEWSKİ, S., SLOWİNSKİ, B.,“TRANSMUTATİON OF RADİOACTİVE WASTE”, APPLİED ENERGY, VOL. 75, PP. 87-96, (2003).
[10]INTERNATİONAL ENERGY AGENCY, “TOWARD A SUSTAİNABLE ENERGY FUTURE”, OECD/IEA, 2001.
[11] MARCUS, G. H., “CONSİDERİNG THE NEXT GENERATİON OF NUCLEAR POWER PLANTS”, PROGRESS İN NUCLEAR ENERGY, VOL. 37, NO.1-4, 2000.
[12] MOUROGOV, V. M., “ROLE OF NUCLEAR ENERGY FOR SUSTAİNABLE DEVELOPMENT”, PROGRESS İN NUCLEAR ENERGY, VOL. 37, NO.1-4, 2000.
[13] PERCEBOİS, J., “THE PEACEFUL USES OF NUCLEAR ENERGY: TECHNOLOGİES OF THE FRONT AND BACK-ENDS OF THE FUEL CYCLE”, ENERGY POLİCY, VOL. 31, 2003.
[14] ROMERİO, F., “THE RİSKS OF THE NUCLEAR POLİCİES”, ENERGY POLİCY, 26 83), 1998.
[15] SİMS R.E.H. AT AL, “CARBON EMİSSİON AND MİTİGATİON COST COMPARİSON BETWEEN FOSSİL FUEL, NUCLEAR AND RENWABLE ENERGY RESOURCES FOR ELECTRYCİTY GENERATİON”, ENERGY POLİCY, VOL. 31, 2003.
[16] INTERNATİONAL ENERGY AGENCY, WORLD ENERGY OUTLOOK, 2002.
[17] EUROPEAN COMMİSSİON, GREEN PAPER, “TOWARDS A EUROPEAN STRATEGY FOR THE SECURİTY OF ENERGY SUPPLY”, EUROPEAN COMMUNİTİES, 2001.
[18] COMMİSSİON STAFF WORKİNG PAPER, PROGRESS REPORT ON THE RESPONSE TO THE GREEN PAPER, “A EUROPEAN STRATEGY FOR THE SECURİTY OF ENERGY SUPPLY”, DECEMBER 2000-OCTOBER 2001, COMMİSSİON OF THE EUROPEAN COMMUNİTİES, BRUSSELS, 3.12.2001, SEC(2001).
[19] FİNAL REPORT ON THE GREEN PAPER, “TOWARDS A EUROPEAN STRATEGY FOR THE SECURİTY OF ENERGY SUPPLY”, COMMİSSİON OF THE EUROPEAN COMMUNİTİES, BRUSSELS, 26.6.2002, COM(2002),321 FİNAL.
[20] TAYLOR D. M., “SİTUATİON AND PERSPECTİVE FOR NUCLEAR ENERGY İN EUROPE”, PAPER GİVEN AT CONFERENCE CELEBRATİNG 100TH ANNİVERSARY OF BİRTH OF ENRİCO FERMİ, HELD İN PİSA, ITALY, OCTOBER 2001.
[21] TAYLOR, D. M., “NUCLEAR’S ROLE İN EUROPE’S ENERGY FUTURE”, PAPER PREPARED FOR SMI CONFERENCE ON NUCLEAR POWER İN LONDON, UK, JANUARY 2002.
[22] DE ESTEBAN, F., “THE FUTURE OF NUCLEAR ENERGY İN EUREPEAN UNİON”, BACKGROUND PAPER FOR A SPEECH MADE TO A GROUP OF SENİOR REPRESENTATİVES FROM NUCLEAR UTİLİTİES İN THE CONTEXT OF A “EUREPEAN STARTEGİC EXCHANGE”, BRUSSELLS, MAY, 2002.
TABLO 1. 1 GWE GÜCÜNDEKİ BİR BASINÇLI SU (PWR) REAKTÖRÜNÜN YAKIT YÜKLEME VE BOŞALTMA ENVANTERİ
NÜKLİD | KULLANILMAMIŞ YAKIT BİLEŞENLERİ (KG) | REAKTÖRDEN ÇIKARILAN KULLANILMIŞ YAKIT ENVANTERİ (KG) |
U-235 | 954.0 | 280.0 |
U-236 | | 11.0 |
U-238 | 26 328.0 | 25 655.0 |
U-TOPLAM | 27 282.0 | 26 047.0 |
PU-239 | | 56.0 |
PU -TOPLAM | | 266.0 |
MİNÖR
|
