RİSKLERİNİ, RADYASYON SIZINTILARINI VE HALA ÇÖZÜLEMEYEN ATIK PROBLEMLERİNİ, TELAFİ EDİLEMEYEN KAZALARINI BİR YANA BIRAKIRSAK, NÜKLEER SANTRALLAR; DÜNYANIN EN PAHALI, HATTA GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİ BATIRAN BİR ENERJİ TERCİHİDİR. DÜNYANIN EN BORÇLU ÜLKELERİNDEN OLAN TÜRKİYE, AYNI YOLU BİZDEN ÖNCE DENEYEN VE NÜKLEER ENERJİYE KUCAK AÇTIRILAN EN BORÇLU DİĞER ÜLKELER (MEKSİKA, ÇİN, HİNDİSTAN, G. KORE, BREZİLYA, ARJANTİN, RUSYA) GİBİ, ADIM ADIM İFLASA DOĞRU SÜRÜKLENİYOR.
KAĞIT ÜSTÜNDE DÜŞÜK HESAPLANAN VE TEKLİFLERDE DE HEP UCUZ GÖSTERİLEN NÜKLEER ENERJİ BİRİM FİYATLARI, HİÇBİR ZAMAN GERÇEKLEŞMEMİŞTİR. İLK YATIRIM VE NORMAL İŞLETİM MALİYETLERİ ÇOK YÜKSEK OLAN NÜKLEER SANTRALLAR, 35-40 YILLIK EKONOMİK ÖMÜRLERİ BOYUNCA SIKÇA KARŞILAŞILAN KAZALAR, EXTRA GÜVENLİK İLAVELERİ, SIK DEVRE DIŞI KALMALAR, BAKIMLAR VE ONARIMLAR NEDENİYLE ÇOK PAHALIYA ENERJİ ÜRETİRLER. AYRICA, YAKIT ZENGİNLEŞTİRME VE ATIKLARIN SAKLANMASI İÇİN EKTRA PARALAR ÖDEMEK ZORUNLULUĞU VARDIR. 2-3 NÜKLEER SANTRAL İÇİN EKONOMİK OLMAYAN BU EXTRA MALİYETLERİ, AZALTMAK İÇİN EN AZ 10 NÜKLEER SANTRALIN BİRDEN YAPILMASI GEREKMEKTEDİR. BU DA, ÖZELLİKLE TÜRKİYE GİBİ BİR ÜLKENİN ALTINDAN KALKILAMAYACAĞI ÇOK AĞIR BİR MALİYETTİR VE ZATEN MÜMKÜN DE DEĞİLDİR.
DÜNYANIN EN SAYGIN EKONOMİ DERGİLERİNDEN FORBES’İN; “NÜKLEER ÇILGINLIK” BAŞLIKLI KAPAK YAZISINDA; “ABD NÜKLEER GÜÇ PROGRAMINDAKİ BAŞARISIZLIK, ABD İŞ DÜNYASINDAKİ EN BÜYÜK İŞLETMECİLİK FELAKETİDİR” DENİLMEKTEDİR (1). NÜKLEER ENERJİ MALİYETLERİ KONUSUNDA ÖNDE GELEN BİR OTORİTE OLAN VE ABD’DE ENERJİ BAKANLIĞI’NA DANIŞMANLIK YAPAN, ESKİ BAŞKAN BİLL CLİNTON’UN EN DENEYİMLİ NÜKLEER ENERJİ EKONOMİSTİ OLARAK ADLANDIRDIĞI C. KOMANOFF, 1968 VE 1990 YILLARI ARASINDA, ABD’DEKİ NÜKLEER ENERJİ ÜRETİMİ ÜZERİNE KAPSAMLI BİR ARAŞTIRMA YAPTI. BU ARAŞTIRMANIN BULGULARINA GÖRE, TİCARİ NÜKLEER ÜRETİM HAKKINDA YETERLİ VERİLERİN OLDUĞU BU YILLAR ARASINDA, NÜKLEER ENERJİNİN ORTALAMA KW/SAAT MALİYETİ; 7.2 SENT ÇIKTI (2). 1988 YILINDA ABD’DE ÜRETİLEN VE TÜKETİCİLERE SATILAN EN PAHALI ELEKTRİK; 11.93 SENT’E YÜKSEK MALİYETLİ NÜKLEER ENERJİDEN DOLAYI, NEW HAMPSHİRE EYALETİNDE GERÇEKLEŞMİŞTİR (3). ABD ENERJİ BAKANLIĞI’NIN BİR ARAŞTIRMASINA GÖRE; “47 NÜKLEER SANTRALDAN 36’SI BAŞLANGIÇTA TAHMİN EDİLENİN 2 KATI, 13 TANESİ İSE İLK TAHMİNİN 4 KATI ÇIKMIŞTIR. ÖRNEĞİN NEWYORK’TAKİ SHOREHAM NÜKLEER SANTRALI‘NIN ORJİNAL PROJE MALİYETİ, 241 MİLYON DOLAR İKEN, TAM 9 YIL GECİKEREK YAKLAŞIK 4 MİLYAR DOLARA MAL OLMUŞTUR” (4).
OYSA AKKUYU NÜKLEER SANTRALI TEKLİFLERİNDE ÖNERİLEN KW/SAAT MALİYET İSE, KAĞIT ÜSTÜNDE 2.5-3.5 SENT OLARAK GÖSTERİLMEKTEDİR. ÜLKEMİZE ÖNERİLEN SANTRALLARIN MALİYETİNE, ATIKLARIN SAKLANMASI İÇİN HARCANACAK YÜKSEK MEBLAĞLAR VE SÖKÜM MASRAFLARI DAHİL DEĞİLDİR. ASLA HESAPLANAMAYACAK OLAN BİR BAŞKA BEDEL İSE, HERHANGİ BİR NÜKLEER KAZA SONRASI ORTAYA ÇIKAN, ÇIKACAK OLAN TOPLUMSAL, ÇEVRESEL MALİYETTİR.
İNGİLTERE’DE NÜKLEER ENERJİNİN GERÇEK MALİYETLERİNİN SAKLANDIĞI, KAMUOYUNA DEKLERE EDİLENDEN ÇOK DAHA YÜKSEK OLDUĞU ARTIK KABUL EDİLMİŞTİR. İNGİLTERE BAĞIMSIZ ELEKTRİK ÜRETİCİLERİ BAŞKANI DAVİD PORTER’İN AÇIKLAMASINA GÖRE; “NÜKLEER SANTRALDEN ELDE EDİLEN ELEKTRİĞİN FİYATININ YÜKSEK OLDUĞU ORTAYA ÇIKTIKTAN VE LONDRA BELEDİYESİ’NİN SEKTÖRÜN BU KISMININ ÖZELLEŞTİRİLMESİNE SIRTINI DÖNMESİNDEN SONRA, ENERJİ BAKANLIĞI NÜKLEER SANTRALLERİ YAŞATABİLMEK İÇİN SÜBVANSİYE ETMEYE KARAR VERDİ”(5).
ABD, İNGİLTERE VE DİĞER BÜTÜN BATI ÜLKELERİNDEN SONRA, NÜKLEERCİLERİN GÖZBEBEĞİ OLAN FRANSA’DA DA, GERÇEK MALİYETLER ARTIK TARTIŞILMAYA BAŞLANDI VE FRANSA’DA 2003 YILINDA YENİ BİR DOĞALGAZ GÜÇ SANTRALININ, NÜKLEER SANTRALDAN ÇOK DAHA UCUZA ELEKTRİK ÜRETECEĞİ KABUL EDİLDİ. BİR DEVLET POLİTİKASI OLARAK BUGÜNE KADAR SORGUSUZ SUALSİZ DEVAM EDEN NÜKLEER ENERJİ POLİTİKASI, FRANSA’NIN DIŞ BORCUNU ARTIRMIŞ, YALNIZCA EDF’İN NÜKLEER SANTRALLARDAN KAYNAKLI BORCU, 30 MİLYAR DOLARA ULAŞMIŞTIR (6).
NÜKLEER SANTRALLARIN YATIRIM MALİYETLERİ, 1975 İLE 1985 YILLARI ARASINDA 4 KATINA ÇIKTI (7). BUNUN ÖNEMLİ BİR NEDENİ, MEVZUATLARIN, LİSANSLAMANIN OLDUKÇA ZORLAŞMASI VE HALKIN TEPKİLERİNİN GİDEREK ARTMASI SONUCU, YAPIMI 15-25 YIL SÜREN NÜKLEER SANTRAL MALİYETLERİNİN SÜREÇ İÇİNDE KATLANARAK ARTMASIDIR. AYRICA, YAŞANAN YÜZLERCE CİDDİ KAZADAN SONRA, NÜKLEER SANTRAL GÜVENLİĞİNİ DAHA DA ARTIRMAK İÇİN, EK MASRAFLAR YAPILMASI DA, MALİYETLERİ OLAĞANÜSTÜ ARTIRMAKTADIR. TEK NÜKLEER SANTRALLAR DAİRESİ ESKİ BAŞKANI GÜNGÖR BOZKURT, AKKUYU NÜKLEER SANTRALI’NA VERİLEN FİYAT TEKLİFLERİNİN GERÇEKÇİ OLMADIĞINI İDDİA EDİYOR; “KW’İ, 2.5 SENTE DÜNYANIN HİÇBİRİNDE VERİLEMEMEKTEDİR VE KEŞİF BEDELİYLE ELEKTRİK ÜRETEN NÜKLEER SANTRAL ÇIKMAMIŞTIR. BENİM ÇALIŞTIĞIM AMERİKA’DAKİ NÜKLEER SANTRALDAN ÖRNEK VEREYİM. AMERİKA’DA ENFLASYON YOKTU, 1983 VE 1984’TE, 500 MİLYON DOLARLIK İLK KEŞİF YAPTIK, 3.2 MİLYAR DOLAR HARCANDI VE İŞLETMEYE AÇILMAMIŞ DURUMDA. AMERİKA’DA 2-3 TANE NÜKLEER SANTRAL İÇİN 10 MİLYAR DOLAR HARCADILAR, SONRA KÖMÜRE, DOĞALGAZA ÇEVİRDİLER “(8).
KANADA’DA CANDU REAKTÖRLERİNİN TASARIMINDA 12 YIL KONTROL MÜHENDİSİ OLARAK ÇALIŞMIŞ OLAN ATEŞAN AYBERS, GÜVENLİ SANTRAL MALİYETLERİ KONUSUNDA ÜLKEMİZ İÇİN ÇOK ÇARPICI VE DİKKAT ÇEKİCİ UYARILARDA BULUNUYOR; “ANCAK, SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELERDE OLDUĞU GİBİ GÜVENLİK SİSTEMLERİNİN GEREĞİ VE YAPIM HARCAMALARI ASTRONOMİK RAKAMLARA YÜKSELTECEKTİR. BU GİZLİ VE GEREKLİ MALİYETLERİN GÖZ ARDI EDİLMEMESİ GEREKİR. KAMUOYUNU TATMİN EDECEK ÖLÇÜLERDE GÜVENCELİ BİR NÜKLEER REAKTÖRÜN İNŞA EDİLMESİ VE OPERASYONU OLAĞANÜSTÜ MASRAFLAR İÇERİR “(9).
İNGİLTERE’DE NÜKLEER SANTRALLAR ÖZELLEŞTİRİLEMEDİ, FRANSA’DA DA EDF’NİN ELİNDE TEKEL DURUMDA, “LİBERALLEŞTİRİLEMEDİLER”. BU KONUDA YAŞANAN EN KÖTÜ ÖRNEK; 2001 YILI BAŞLARINDA KALİFORNİYA’DA YAŞANAN “ENERJİ KRİZİ”NİN ARKASINDA NÜKLEER SANTRALLAR VARDI VE ELEKTRİK FİYATLARININ YÜKSEKLİĞİ, 2 BÜYÜK NÜKLEER SANTRAL İLE ÇEVRE İLE UYUMLU SANTRALLARIN YÜKSEK MALİYETİNDEN OLUŞUYORDU. KRİZ SONRASI “LİBERAL” PİYASADA REKABET EDEMEYEN NÜKLEER SANTRAL FİRMALARI İFLAS ETTİ.
NÜKLEER SANTRAL YATIRIMINI; ARTIK DEVLET YAPAMAZ, KAYNAK AKTARAMAZ, KREDİ BULAMAZ VE İŞLETEMEZ. NÜKLEER SANTRAL YATIRIMINI; ARTIK TEK BAŞINA ÖZEL SEKTÖR DE YAPAMAZ. ÇÜNKÜ DAHA ÖNCEKİ TÜM YİD, Yİ UYGULAMALARI BAŞARISIZDIR; MAHKEMELER, DAVALAR VE TAHKİMLER, YÜCE DİVAN SÜREÇLERİ DEVAM ETMEKTEDİR. AYRICA ÇOK BÜYÜK FİNANS, KREDİ, ALIM GARANTİSİ, HAZİNE VE DEVLET GARANTİSİ, ULUSAL REFERANDUM, PARLEMENTO KARARI VE EN ÖNEMLİSİ DE SANTRALIN GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI GEREKMEKTEDİR. ÖZEL SEKTÖR BUNLARI SAĞLAYAMAZ. ENERJİ PİYASASININ SERBESTLEŞTİRİLMEYE ÇALIŞILDIĞI ÜLKEMİZDE, NÜKLEER SANTRAL “LİBERAL” PİYASADA OYUNCU OLAMAZ, REKABET EDEMEZ. ARTIK HEM DEVLETİN HEM DE ÖZEL SEKTÖRÜN TEK BAŞINA NÜKLEER SANTRAL YATIRIMI YAPAMAYACAĞINI; EN SON AKKUYU İHALESİNE KATILAN SİEMENS, ENKA VE GAMA’NIN ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİ DE İFADE ETMİŞLERDİR. ÖRNEĞİN, SİEMENS FİRMASI OLARAK SON İHALEYE GİREN ARNOLD HORNFELD; “ŞİMDİ RAKAMLAR SÖYLENDİ. 2.5-4 MİLYAR DOLAR, HELE YAPARSAK BİR TANE YAPMAYALIM, BATARYA ŞEKLİNDE 3-4 TANE BİRDEN YAPALIM, 10 MİLYAR DOLAR-15 MİLYAR DOLAR, BU PARALAR DA YOK. DIŞARDAKİLERİN DE BUNU VERMESİ İÇİN ÇOK ÖZEL, DEVLETTEN DEVLETE ANLAŞMA YAPMAK LAZIM. BUNU HİÇBİR ŞİRKET VERMEZ. BUNU HİÇBİR SİGORTA ŞİRKETİ DE VERMEZ. O HALDE NEYİ KONUŞUYORUZ Kİ?”. ”NÜKLEERDE İLK SENELERDE 25 CENT/KWH ÇIKABİLİR, AMA TÜRKİYE BUNU ÖDEMEYE HAZIR DEĞİL” DİYOR (10). YİNE AYNI DERGİ’DE GAMA HOLDİNG’TEN ERGİL ERSÜ İSE; “1300-1400 MW’LIK, YANİ GEÇEN İHALENİN AYNISI TEKRARLANSA, 4 MİLYAR DOLARLIK BİR BOYUTU VAR. BU 4 MİLYAR DOLARLIK BOYUTU FİNANSE EDECEKSİNİZ. YANİ, EN İYİ İHTİMALLE YÜZDE 80’İ İÇİN EXPORT KREDİSİ BULSANIZ, YÜZDE 20’Sİ İÇİN TİCARİ KREDİ BULACAKSINIZ. 4 MİLYAR’IN YÜZDE 20’Sİ 800 MİLYON DOLAR. BUNUN SÜRESİ NE OLACAK? TÜRKİYE BUGÜN 5 YILLIK KREDİ BULAMIYOR. SİZİN SANTRALINIZIN YAPIMI 6.5 YIL. DEMEK Kİ, MİNİMUM 8 YILLIK BİR KREDİ BULSANIZ, 6.5 YIL PARAYI ÇEVİRECEKSİNİZ, 1.5 YILDA DA GERİ ÖDEYECEKSİNİZ. BU NE DEMEKTİR? YAP-İŞLET-DEVRET VEYA YAP-İŞLET YAPTIYSANIZ, İLK YILLARIN FİYATLARININ KORKUNÇ YÜKSEK ÇIKMASI DEMEKTİR.” DİYOR.
ATIK SORUNU ÇÖZÜLEMİYOR...
ORTALAMA GÜCÜ 1000 MW OLAN BİR NÜKLEER SANTRAL, YILDA YAKLAŞIK 27 TON YÜKSEK DÜZEYLİ, 250 TON ORTA DÜZEYLİ, 450 TON DÜŞÜK DÜZEYLİ ATIK ÜRETİR. BU ATIKLAR VE TÜKENMİŞ YAKIT ÇUBUKLARI, 20-30 YIL REAKTÖRÜN İÇİNDEKİ YA DA YANINDAKİ HAVUZLARDA BEKLETİLİR. RADYASYON DÜZEYİNİN DÜŞMESİ BEKLENİR. TAEK’TEN SERPİL AKTÜRK VE AYŞEN TONGAL TARAFINDAN YAYINLANAN BİR RAPORDA; “BİRÇOK ÜLKE SON DEPOLAMAYLA İLGİLİ OLARAK ÇOK FAZLA AR-GE YAPMIŞLARSA DA, BU KONUDA UYGULAMA HENÜZ GERÇEKLEŞMEMİŞTİR”. DENİLMEKTEDİR (11). 2010 YILINDA ABD’DE, 2020 YILINDA DA FİNLANDİYA’DA DEVREYE GİRMESİ PLANLANAN “TEORİK” ÇÖZÜMLER VE HALK TARAFINDAN ONAYLANMAYAN DEPOLAMA ALANLARI VARDIR. ULUSLARARASI ATOM ENERJİSİ AJANSI (IAEA) 1977 YILI SONUNDA REAKTÖR SAHALARINDA YA DA GEÇİCİ DEPOLARDA, 200 000 TON (10 BİN KAMYON) TÜKENMİŞ YAKIT ÇUBUĞU OLDUĞUNU HESAPLAMIŞTIR. YILDA ORTALAMA 10 500 TON ARTAN BU RAKAMIN 2010 YILINA KADAR %70 ARTARAK 340000 TONU (17 BİN KAMYON) AŞMASI BEKLENİYOR (12). BUGÜNE KADAR, BÜTÜN NÜKLEER ATIKLAR, NÜKLEER SANTRALLARIN KENDİ HAVUZUNDA VEYA GEÇİCİ DEPOLARDA SAKLANDI. ANCAK ÖZELLİKLE ABD’DEKİ SANTRALLAR DOLMUŞ DURUMDA. KALICI DEPOLAR İÇİN İSE MİLYARLARCA DOLAR DAHA YATIRIM GEREKİYOR.
ATIKLARIN NE KADAR CİDDİ BİR SORUN OLDUĞUNA DAİR EN CİDDİ GÖSTERGE, ALMANYA’DA GEÇİCİ DEPOLAMA İÇİN SEÇİLEN GORLEBEN BÖLGESİNE, 1999 YILINDA RADYOAKTİF MADDELERİN TAŞINMASI SIRASINDA, TÜM DÜNYANIN İLGİYLE İZLEDİĞİ MÜCADELEDİR. ÇOK TEHLİKELİ ATIKLAR, 20 BİNDEN FAZLA GÖSTERİCİNİN HAFTALARCA, KENDİLERİNİ DEMİRYOLU RAYLARINA BAĞLAMALARI, TRAKTÖRLERLE YOLU KESMELERİ SONUCU, 30 BİNDEN FAZLA POLİSİN KORUMASIYLA BÖLGEYE ULAŞTIRILABİLDİ. BU YOLCULUĞUN BEDELİ, ALMANYA’YA 150 MİLYON MARKA MAL OLDU VE ONLARCA GÖSTERİCİ, POLİS YARALANDI.
ABD NÜKLEER DENETİM KOMİSYONU (NRC) TARAFINDAN YAYINLANAN BİR RAPORA GÖRE (NUREG-0586, S.15); 1000 MW’LIK BİR NÜKLEER SANTRALIN SÖKÜLME MALİYETİ 200 MİLYON DOLAR OLARAK HESAPLANMIŞTIR. BUNA, SÖKÜLME SONUCU ORTAYA ÇIKAN 18 000 METREKÜP RADYOAKTİF YAKIT VE MALZEMENİN ÇEVREDEN YALITIM GİDERİ OLAN 500-700 MİLYON DOLAR EKLENİR VE REAKTÖRDE BİR KAZA OLMADIĞI KABUL EDİLİRSE, BİR REAKTÖRÜN 30-40 YIL SONRA EMEKLİYE AYRILMA BEDELİ, İDDİA EDİLDİĞİ GİBİ REAKTÖR MALİYETİNİN YÜZDE 10, YÜZDE 5’İ DEĞİL, EN AZ YARISI CİVARINDA OLACAĞI ORTAYA ÇIKMIŞTIR (13). HATTA SON YILLARDA YAPILAN HESAPLAMALARA VE YAŞANAN PRATİKLERE GÖRE, SÖKÜM VE ATIK MALİYETLERİNİN; İLK SANTRAL YATIRIM MALİYETLERİNİN 1-2 KATI KADAR OLACAĞI HESAPLANMAKTADIR. ÖRNEĞİN, ALMANYA’NIN BRUNO LEUSCHNER SANTRALI’NIN 4 ADET 440 MW GÜCÜNDEKİ YÜKSEK BASINÇ REAKTÖRÜ 2000 YILINDAN BERİ SÖKÜLÜYOR VE 2008 YILINA KADAR YALNIZCA BU SÖKÜM İÇİN 6 MİLYAR MARK GÖZDEN ÇIKARILMIŞ DURUMDA (TURKPORT WEB SAYFASI, 20.06.2000).
250 MİLYAR DOLAR BORCU OLAN TÜRKİYE’YE, TANESİ 5-6 MİLYAR DOLARDAN 10 ADET NÜKLEER SANTRAL SATILMASI PLANLANMIŞTIR. BORCUMUZU EN AZ 50-100 MİLYAR DOLAR ARTIRACAK OLAN VE ÇERNOBİL GİBİ OLASI BİR NÜKLEER SANTRAL KAZASINDA DA, TÜRKİYE’NİN ALTINDAN ASLA KALKAMAYACAĞI ÇOK BİR AĞIR MADDİ YÜK GETİRECEK OLAN BU MACERADAN, ACİLEN VAZGEÇİLMELİDİR.
KAYNAKLAR
1) NUCLEAR FOLLİES, FORBES JOURNEL, FEBRUARY 1985
2) FİSCAL FİSSİON, THE ECONOMİC FAİLER OF NUCLEAR POWER, KOMANOFF ENERGY ASSOCİATES, 1992, P:12
3) ELECTRİC POWER ANNUAL 1998 VOLUME II, EIA REPORTS, IMMEDİATE RELASE DECEMBER 8, 1999
4) DİĞER KAZALAR VE SORUNLAR, NİHAT BEYNAM, ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ DERGİSİ, SAYI:309-310
5) DAVİD PORTER, MODERN POWER SYSYTEMS JOURNAL, JULY 1992
6) NUCLEAR POWER- A DEAD LOSS, PETER BUNYARD, THE ECOLOGİST JOURNEL, VOLUME 29, NO: 7, NOV. 1999, P: 416
7) TÜRKİYE NÜKLEER SANTRAL İÇİN KARAR VERMEDEN ÖNCE, NÜKLEER ALANDAKİ YENİ GELİŞMELERİ BEKLEMELİDİR., TEK ESKİ GENEL MÜDÜRÜ BEHÇET YÜCEL, DÜNYA GAZETESİ, 21 ARALIK 1999
8) GÜNGÖR BOZKURT’UN İTÜ YÜKSEK MÜHENDİSLER BİRLİĞİ TARAFINDAN, 1998 YILINDA ANKARA’DA DÜZENLENEN ‘NÜKLEER ENERJİ PANELİ’NDE YAPTIĞI KONUŞMASININ BANT ÇÖZÜM NOTLARI
9) TÜRKİYE’NİN NÜKLEER ENERJİ GERÇEĞİ HANGİ BOYUTTA, ATEŞAN AYBERS, YENİ YÜZYIL GAZETESİ 18 AĞUSTOS 1996
10) TÜRKİYE NÜKLEER SANTRALI NASIL KURABİLİR? DÜNYA ENERJİ DERGİSİ, TEMMUZ 2004, SAYI: 45
11) DÜNYAYI SİZ Mİ KURTARACAKSINIZ?, MECLİSE GÖNDERİLEN GREENPEACE BROŞÜRÜ, EYLÜL 1999
12) TAEK NÜKLEER TEKNOLOJİ DAİRESİ WEB SAYFASI, SERPİL AKTÜRK VE AYŞEN TONGAL, MAYIS 2004
13) ENERJİ POLİTİKASI VE NÜKLEER SANTRALLAR RAPORU, ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI, HAZİRAN 1997
