Bugünlerde Dr. Paul Doany‘yi şimdiye dek hiç olmadığı kadar sıklıkla görmeye başladı kamuoyu. Türk Telekom‘un ve bağlı şirketlerinin büyük bir kararlılıkla çalıştığını ve pek çok yeni ürün geliştirdiğini, gelecekte de bu faaliyetlerin artarak süreceğini söyleyen Dr. Doaııy bir dizi yeniliği müjdeliyor.
Bunlardan biri Android ve IOS işletim sistemli cihazlarda kullanılabilecek "Tambu" adlı ‘milli‘ klavye. Türk Telekom tarafından geliştirilen ücretsiz uygulama, Türkçe odaklı klavyesi ve Türkiye‘ye özgü hareketli görsel malzemeler, çıkartmalar, arka plan ve temalar, öğrenen bir klavye ve çeviri yeteneği, atasözleri, konum paylaşma, konuşmayı yazıya çevirme ve kişisel sözlük gibi birçok özellik içeriyor. İnce belli bardaktan çay isteyenler, "gelirken simit al" diyenler, telaşını "eteklerim zil çalıyor" diyerek aktarmayı dileyenler, "hık demiş burnundan düşmüş", "eyvallah" diyenler birçok ikonu barındıran uygulama kullanıcıları epeyce eğlendirirken şirkete paha biçilmez bir kullanıcı bilgisi sağlayacak kuşkusuz.
Tambu, 40‘tan fazla mobil uygulama ve 200‘den fazla katma değer servisiyle tüketiciye ulaşmanın araçlarından sadece biri. Bir yandan Görsel IVR ve Hesap Yönetimi gibi online kanallar yoluyla geliştirilmiş müşteri servisleri; satış tarafında sanal kanallara yönelik çeşitlendirmeler ve kolay, hızlı güvenli online ödeme düzenlemeleri... Akıllı şehir çözümleri çerçevesinde Kars, Karaman ve Antalya‘da dijital trafik düzenleme ve enerji tasarrufuna yönelik bir dizi çözüm... Bursa Su ve Kanalizasyon İdaresi (BUSKİ) ve Baylan Su Sayaçları ile birlikte düşük enerji tüketen Dar Bant Nesnelerin İnterneti (NB-IoT) altyapısıyla Bursa‘daki binaların su sayaçlarının BUSKİ merkezinde okunup faturalandınlması...
Bitmedi: Türk Telekom bir yandan da kurumsal risk sermayesi ile çeşitli girişimlere yatırım yapacak. Türk Telekom şu sıralarda aralarında sağlık ve enerjinin bulunduğu alanlarda beş girişimle görüşüyor. Bu şirketlere, finansal ihtiyaçlarına göre iki üç yıla yayılan 5-10 milyon lira aktaracak, girişimlerden de yüzde 25-35 arasında hisse alacak.
Saydığımız kalemler aslında Dr. Doany‘nin beş yıllık planının unsurlarından bir bölümüne karşılık geliyor. Dr. Doany, "Ama bunların hepsinin maliyet etkin bir şekilde yapılması gerek" diyor ve devam ediyor: "Bunu, borcu artırmadan yapmanın bir yolunu bulmalıyız. Beş yıllık planın en önemli özelliği bu..."
Plan güzel görünse de Dr. Doany‘nin ferah bir biçimde çalıştığını söylemek kolay olmasa gerek. Türk Telekom CEO‘su, 2005-20H‘den sonra şirketteki ikinci döneminin ilk yılını yakın zamanda bitirdi. "Bu şirkete geri dönme sebebim tamamen hissedarlar ile yönetim arasında bir izolasyon sağlayıp şirketin operasyonlarına devam edebilmesini sağlamak" diyen Dr. Doany‘nin işi neden zor?
Şirketin geçmişine bir göz atalım: Bilindiği üzere Türk Telekom 2005 yılında özelleştirildi ve hisselerinin yüzde 55‘i Lübnanlı Hariri Ailesi ile Suudi sermayesi ortaklığındaki Oger Grubu‘na, Ojer Telekomünikasyon AŞ (OTAŞ) üzerinden satıldı (bugün itibarıyla kalan paylar yüzde 25 Hazine, yüzde 15 halka açık ve yüzde 5 Varlık Fonu‘nda). OTAŞ ihalede 6 milyar 550 milyon dolar teklif vermişti ve 1,3 milyar peşinat ödedi. Kalanı LİBOR+2,5 faizle beş taksitte ödeyecek olan OTAŞ, peşin ödemede yüzde 5 indirim olanağını kullanmamışken taksit ödemesinden sonra kalan borcunu bir kerede kapatma yoluna gitti. Bu tutumla ilgili olarak TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası‘nın "Türk Telekom Özelleştirme Raporu", "Neden OTAŞ peşin ödemede yüzde 5 indirimden yararlanmayıp sonradan kalan borcu peşin kapattı?" sorusunu soruyor ve yanıtı veriyor:
Türk Telekom hisselerini rehin verip kredi bulmak... Nitekim öyle de oldu. OTAŞ Mart 2007‘de Türk Telekom‘daki tüm hisselerini ipotek ederek 3,5 milyar dolar tutarında kredi aldı ve özelleştirme borcunun kalanı olan 4 milyar doları aşkın ödemeyi bir seferde yaptı. 31 Aralık 2008 tarihi itibarıyla OTAŞ‘ın sahip olduğu şirket hisselerinin yüzde 55‘i üzerinde Citicorp Trustee Company Limited‘in rehni bulunuyordu (2006‘dabu oran yüzde 19,8‘di).
Buraya kadar olanlara "finans tekniği" diyebiliriz. Ancak OTAŞ, 10 yıl boyunca kredi borcunu kapatmadı ve hisseler rehin kaldı. Şirket 22 Mayıs 2013 tarihinde; mevcut borçların refinansmanı ve vade uzatımı yoluyla temettü ödemesine devam etmek üzere 4 milyar 478 milyon dolar ve 211 milyon 970 bin euro kredi kullandığını ve yine Türk Telekom‘da sahip olduğu yüzde 55‘lik hisselerin tamamını teminat olarak rehin verdiğini açıkladı. Böylece OTAŞ‘ın Türk Telekom özelleştirmesi için aldığını açıkladığı 3,5 milyar dolarlık kredi, 2013‘te 4,5 milyar doları aşan bir borca dönüştü. Bu kez daha büyük bir borcun karşılığında Türk Telekom hisseleri rehin kaldı.
TÜRK TELEKOM MÜLKİYET YAPISI
Türk Telekom‘un özelleştirilmesinden sonra yüzde 55 ile en büyük hissedarı Suudi Arabıstan-Lübnan kökenli Harın Ailesine ait Ojer Telekomünikasyon AŞ oldu. OTAŞ‘ta OTL üzerinden Saudı Telecom‘un da dolaylı hissesi bulunuyor.
OTAŞ, alacaklılar listesini Kamu Aydınlatma Platformu‘na şöyle bildirdi: "Kredi anlaşmasında Akbank, BNP Paribas Fortis, Çiti, Deutsche Bank, London Branch, J.P Morgan Limited ve Türkiye Garanti Bankası Yetkili Lider Düzenleyici ve Koordinatör, BNP Paribas Dokümantasyon Temsilcisi, Citibank International PLC Kredi Temsilcisi ve Citicorp Trustee Company Limited Teminat Temsilcisi olarak görev almıştır." Kredinin kullanım amacı da "mevcut borçların refinansmanı ve vadesinin uzatılması ve bu yolla hissedarlara temettü ödenmesi" biçiminde gösterildi. Eylül 2016‘dan sonra OTAŞ‘ın kredi taksitlerini ödeyemez duruma geldiği kamuoyuna yansıdı.
Sonuçta OTAŞ bankalara borcunu büyüttü ve ödemedi. Ancak Türk Telekom‘dan temettü aldı. Ulaştırma eski bakanlarından Enis Öksüz burada el değiştiren parayı şöyle hesaplıyor: "11,9 milyar dolar tespit edilerek devredilen Tük Telekom‘un bugünkü piyasa değeri 6,4 milyar, Oger‘in payının değeri ise 3,5 milyar dolar dolayında. Türk Telekom Oger‘e geçtiğinden bu yana 11,4 milyar dolar temettü dağıtılmış (2016 yılında 724,3 milyon lira zarar ettiği için temettü dağıtımı da yapmadı). Bunun 6,3 milyar dolarını Oger almış... Bu demektir ki özelleştirme için verdiği parayı geri almış!" Ya da OTAŞ‘in 1,3 milyar dolar verip 6,3 milyar dolar geri alarak net 5 milyar doları Türk Telekom üzerinden aldığını, bankalar grubuna da bir o kadar "borçlandığını" söylemek mümkün. Ancak açıklığa kavuşturulması gereken başka noktalar da var: 21 yıllık imtiyaz sözleşmesi Türk Telekom altyapısının kullanılmasını kapsıyor ama imtiyazın doğası gereği bu bir mülkiyet devri değil. Oysa 30 milyon kilometreye ulaşan bakır kablo altyapısının fiberle değiştirilmesi ve hurda olarak satıldığına ilişkin iddialar kamuoyunda yer almıştı (buradaki bakır değeri 23 ila 65 milyon dolar olarak tahmin ediliyor).
Peki şimdi ne olacak? Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Ahmet Arslan şöyle diyor: "Kabul edelim ki OTAŞ borcunu ödemeden Türkiye‘den çıkmak istedi. Türk Telekom hisselerini alıp gitme şansı yok. Hisselerin değeri OTAŞ‘ın borcunu karşılayabilecek durumda. Bütün bunlara rağmen ilave bir sıkıntı olursa tahkim mahkemelerine gidilebilir. OTAŞ, banka ve uluslararası finans kuruluşları dahil onların kendi aralarındaki problemlerinin çözümüne yönelik bir süreçtir, bu iş hiçbir şekilde Türk Telekom‘u etkilemeyecektir."
Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği Başkanı Yusuf Ata Arıak, "Bu noktada şimdi Türk Telekom‘u Hazine alırsa bu devletin hayrına olmaz. İnovasyon ve teknolojinin bu kadar bağımlı olduğu bir altyapıyı şimdi alıp yeniden devlete bağlamak mümkün değil ve doğru da değildir. Çözülmesini, bir an önce sahibinin belli olmasını arzu ediyoruz. Uzun vadeli plan yapmak için Türk Telekom‘un ortaklık yapısının netleşmesi gerekiyor" diyor.
EMO raporunda yapılan bir hesaplamaya göre şu anda satış yapılması halinde alıcı olacak şirket ya da şirketler grubunun Türk Telekom‘un yüzde 55‘lik hissesine dokuz yıl artı iki buçuk ay için ödeme yapacağı belirtiliyor. Dolayısıyla yarıdan daha az bir imtiyaz süresini kaldığı için hisselerin değerinin 2,8 milyar dolara denk geleceği ortaya çıkıyor. Sonuçta borç için rehin bırakılan Türk Telekom‘un hisselerinin satılması, borcun Türk Telekom‘a kaldığı anlamına geliyor. Dr. Doany beş yıllık planı için var gücüyle çalışıyor ve "Türk Telekom‘u alan mutlu olacak" diyor...
OGER GRUBU KİMİN?
Oger Grubu‘nun sahibi, eski Lübnan başbakanlarından Refik Hariri‘nin 1970 doğumlu oğlu, Lübnan Başbakanı Saad Harın. Georgetovvn Üniversitesi‘nde işletme öğrenimi gören Harın, 1996‘da babasının Suudi Arabistan merkezli kurduğu ve tamamı Harirı ailesine ait olan Oger grubununun başına geçti ve inşaat, telekomünikasyon, medya faaliyetlerinde grubun satışlarını 3,15 milyar dolara çıkardı. Hayatını Paris ve Riyad arasında sürdürüyor. Forbes 2017 Dünya Milyarderler Lıstesı‘nde, önceki yıla göre 2 milyon dolar artırmış olduğu 1,2 milyar dolarlık serveti ile 1846‘ncı sırada yer alıyor. Harın, Suudi Arabistan baz alındığında ülkesinin yedinci büyük zengini, Lübnan‘ın ise en zengini.
Siyaset hayatı ise iş hayatı kadar başarılı sayılmaz. Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad‘a muhalefet eden Harirı‘yi Suriye Hükümeti, rakiplerini finanse etmekle suçluyor. Kasım başında Rıyad‘da ev hapsine alınan Başbakan Hariri önce istifasını açıklamış, Lübnan Cumhurbaşkanı Michel Avn ile görüştükten sonra kasım sonunda istifayı askıya almıştı. Muhalefetteki partilerle uzlaşmasının ardından 5 Aralık itibarıyla da, Suudi Arabistan‘da ilan ettiği istifasını resmen geri çekti. Simdi başbakan.
(FORBES TÜRKİYE; 01.01.2018)
