Elektrik dağıtım işinin 2013 yılında tamamen özel sektöre devredilmesi, zamları da beraberinde getirdi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı`nın verileri ise yurttaşı fahiş faturalar ile karşı karşıya bırakan özelleştirmenin, elektrik dağıtım şirketlerine sağladığı fahiş kazancı ortaya koydu.
Elektrik dağıtımında özelleştirmenin kamuya yükünü ortaya koyan verilere göre, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı`nın kasasından genel aydınlatma ödemeleri için Ocak 2020-Haziran 2024 döneminde 53 milyar 714 milyon 181 bin TL çıktı. Enerji Bakanlığı`nın bütçesini altüst eden genel aydınlatma ödemeleri, bakanlığın 35 milyar 486 milyon TL`lik mal ve hizmet alım bütçesinin yüzde 40`ını oluşturdu.
HER YIL MİLYARLARCA TL
Elektrik dağıtım şirketlerine sokak ve caddelerin aydınlatılması karşılığında, "Genel aydınlatma ödemesi" adı altında ödenen parada yıllar itibarıyla yaşanan artış dikkati çekti.
Sokak ve caddelerin aydınlatılması için elektrik dağıtım şirketlerine 2020 yılında 2 milyar 440 milyon 589 bin TL ödenirken, 2022-2024 döneminde ödenen para, yıllara göre şöyle:
2021: 2 milyar 961 milyon 630 bin TL
2022: 10 milyar 471 milyon 504 bin TL
2023: 23 milyar 627 milyon 763 bin TL
2024: (Ocak-Haziran): 14 milyar 212 milyon 695 bin TL
TEDAŞ`A ŞİKÂYET YAĞIYOR
İktidarın elektrik dağıtımını 2013`te 21 bölgeye bölerek özel sektöre devretmesiyle birlikte sorunlar artıyor. TEDAŞ Talep ve Takip Müdürlüğü`nün gecikmeli açıklanan verileri, sorunlar yumağını ortaya koyuyor. 2017`de 12 bin 614 olan şikâyet sayısı, 2021`de 40 bini, 2022`de 55 bini geçti. Sokak aydınlatmalarını da kapsayan genel aydınlatma, en çok şikâyet alınan konu olarak öne çıkıyor.
Doğalgazda da gözlerini yurttaşın cebine diktiler
Elektriğin ardından doğalgazda da kademeli tarife iddiaları ortaya atıldı. Gözünü yurttaşın cebine diken iktidar, enerjide desteğin düşürülmesinin yollarını arıyor.
Elektrik faturalarının ardından doğalgaz için de kademeli tarife hazırlıklarında son aşamaya gelindiği iddia edildi. İlk olarak mayıs ayında gündeme gelen elektrik ve doğalgaz faturalarına yönelik yeni uygulamanın Ocak 2025 itibarıyla başlayacağı ifade ediliyor. Böylece enerjide uygulanan sübvansiyonların kademeli olarak azaltılması planlanıyor.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK), "Son Kaynak Tedarik Tarifesi" limitlerinde değişiklik yaptı. EPDK`nin yeni düzenlemesiyle yıllık 5 bin kilovatsaat üzeri elektrik tüketen konut ve işyerleri sübvansiyon desteği olmadan piyasa fiyatlarından elektrik kullanacak. Böylece, yıllık 5 bin kilovatsaatin üzerinde elektrik tüketen konut ve işyerleri, devlet desteği olmaksızın elektriği serbest piyasa fiyatları üzerinden karşılayacak.
Benzer uygulamanın doğalgaz için de hayata geçirileceği ifade ediliyor. İşyeri ve konut abonelerinin ay boyunca kullandıkları doğalgaz miktarına göre farklı kategorilere ayrılması, yıl boyunca belirli bir tüketimi aştığı tespit edilen abonelere yönelik desteğe son verileceği belirtiliyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, eylül ayında sinyalini verdiği elektrik ve doğalgaz kullanımında gelire göre fatura` düzenlemesi için "Gelir grubu yüksek, gerçek maliyete katlanabilecek tüketicilere maliyetine göre, maliyet esaslı yansıtmak daha doğru diye düşünüyoruz" ifadelerini kullanmış, konuya ilişkin yeni bir model düşündüklerini bildirmişti.
***
SIKIŞIKLIĞI AŞMAYA ÇALIŞIYORLAR
Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Yönetim Kurulu Başkanı Mahir Ulutaş, hem elektrikte hem de doğalgazda sübvansiyonların kaldırılacağının sinyallerinin önceden verildiğini hatırlatarak, şu ifadeleri kullandı: "Uzun dönemdir irrasyononel bir enerji politikası uygulanıyor. Bunun kök nedeninin özelleştirmeci, yabancı kaynaklara dayalı, kamunun bu alandan çekildiği yanlış enerji politikaları olduğunu görmek lazım. Şimdi peyderpey bu sübvansiyonları kaldırmak istiyorlar. İlk sanayide başladılar. Şimdi de konut ve ticarethanelerde bunu yapacaklar. Maliyete göre fiyatlandırılacak model yapılıyor. Bu aslında başarısızlığın itirafı. Halkın kaldıramayacağı kadar yüksek enerji maliyetleri olduğu için sübvansiyon yapmak zorunda kalınıyor. Artık ciddi bir ekonomik kriz var Şimşek`in ekonomi politikaları bu tarz sübvansiyonları desteklemiyor. Muhalefetin başka işlerle meşgul olduğu gibi gerekçelerle de buna uygun iklim yaratıyorlar. Ekonomide sıkışıklığı bu şekilde aşmaya çalışıyorlar."
Enerji üretim şirketlerinin sübvansiyonlardan ve enerji fiyatlarındaki baskıdan kaynaklı düşük kâr ettiklerini belirten Ulutaş, "Yıllarca söyledik; yerli kaynaklara yatırım yapılsın, özelleştirmeleri kaldıralım. Şu an faturaların yüzde 55`i dağıtım bedellerinden oluşuyor. Bir taraftan özel sektörü finanse etmeye devam ediyorlar. Şimdi de enerji üretim şirketlerini yaşatmak için bu sübvansiyonları kaldıracaklar" diye konuştu.
(Birgün; 30.10.2024)
