Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Yeşil dergimize elektrik ve aydınlatma sektörü ile ilgili değerlendirmelerde bulundu.
Elektrik ve aydınlatma sektörünü yakından bilen birisi olarak bize sektörümüzle ilgili kısa bir değerlendirmede bulunur musunuz? Dünya ile karşılaştırdığımızda sektörümüz olması gereken yerde mi? Eğer değilse dünya ölçeğinde bir sektör olabilmek için neler yapmalıyız? Örneğin AR-GE desteği gibi
Elektrik ve aydınlatma sektörü derken, elektrik üretim, iletim ve dağıtım hizmetinden değil, daha dar kapsamlı olarak elektrik hizmetinin nihai sunumundan ve aydınlatma kapsamında elektrik kullanımından söz ediyorsunuz. Bu kapsamda sorularınıza yanıt vermeye çalışacağım.
Aydınlatma sektörü hem yeni teknolojik gelişmeler, hem enerji tasarrufu, hem de estetik kaygılarla giderek çeşitlenen ve mimari açıdan da genişleyen bir alan. Elektrik günlük yaşamımızın olmazsa olmazı konumunda. Aydınlatma sektörü için de bu geçerli. Ülkemizde toplam elektrik tüketiminin yüzde 20‘den fazlasını gerçekleştiren hanelerin elektrik tüketimlerinin yüzde 30‘a yakın bir oranla önemli bir bölümünü aydınlatma oluşturmakta. Kapalı mekanların olduğu kadar dış alanların aydınlatması da giderek önem kazanmakta. Sokak aydınlatmasının da toplam elektrik tüketimindeki payı yüzde 2.6 civarında. Yani enerji tasarrufu açısından elektrik ve aydınlatma sektörünün yeri büyük. Bu nedenle ülkemizin elektrik sektörünün temel ekipmanlarının üretiminin yeni teknolojilerle desteklenmesi ve yerli üretimin hem ülkemizde hem de yurtdışında yaygınlaşması için stratejik değerlendirmelere ihtiyaç var. Bunun için de en başta daha çok insana ve araştırma-geliştirmeye kaynak ayrılması gerekmekte. Mühendislerin tasarımcı yönünün ön plana çıkarılmasını sağlayacak bir gelişmeye ihtiyaç var.
Ülkemizde tasarrufu ampul kullanımının son yıllarda giderek yaygınlaştığı bir gerçek ve enerji tasarrufu açısından da önemli bir adım. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı‘nın 2015-2019 Stratejik Planı‘nda mevcut aydınlatma direklerindeki armatürlerin, daha verimlileriyle değiştirilerek yüzde 40 tasarruf hedefi konulmuş. Bu daha önceki strateji planlarında olduğu gibi kağıt üzerinde kalmazsa yine önemli bir tasarruf sağlanabilecektir. Ancak enerji verimliliğinin yalnızca ampul değiştirmek olarak sunulması ya da böyle anlaşılması büyük bir açmaz. Yani enerji verimliliği bugün olduğu gibi piyasaya terk edildiğinde; işin teknik ve bilimsel yanları bir kenara bırakılıp sadece yeni ürünlerin pazarlanmasının bir aracı haline geliyor. Oysa mekanların ihtiyaçlarının doğru tespit edilmesi kaliteli ve verimli aydınlatmanın temel kuralı olarak dikkate alınmalı.
Bu noktada da mekanların elektrik tesisat projeleri büyük önem taşıyor. Fakat, bakanlık tarafından elektrik iç tesisleri yönetmeliğini güncel standartlara uyumlu hale getiren yönetmelik çalışmamız yıllardır yayımlanmamış olup; halen bekletilmektedir. Elektrik iç Tesisleri Yönetmeliği‘nin güncelleştirilmesi çalışması, EMO tarafından 21 Nisan 2005 tarihinde 3. ve son taslağın hazırlanmasıyla tamamlanmış ve 20 Mayıs 2005 tarihinde de bakanlığa iletilmiştir. Hazırlanan taslağın yönetmelik haline getirilmemesi tesisatların uluslararası düzeyde sağlıklı ve güvenli hazırlanması sürecini geciktirmektedir. EMO‘nun yaptığı yönetmelik çalışmasında elektrik tesislerinde elektriksel koruma ve güvenliği kapsayan teknik konularla ilgili yönetmelik maddelerinin güncel uluslararası standartlara göre sağlanması için elektrik tesisatlarının Türk Standartlarına (TS) ve diğer uluslararası standartlara (CENELEC/IEC tarafından hazırlanan EN, HD, IEC) uygun olarak yapılmasını sağlama amacı ile hareket edilmiştir. Güncellenen yönetmelik, mevcut yönetmeliğin yetersiz kaldığı sanayi yapıları, hastane yapıları, tarım ve hayvancılık yapıları, prefabrike yapıları, karavan, inşaat şantiyesi, sergi/fuar alanı, yüzme havuzu, süs havuzu gibi bir çok özel tesisin 1kV altındaki tesisatlarını çok detaylı olarak kapsamış, idari bölüme ise mevcut yönetmeliğin idari bölümü aktarılmıştır. "Elektrik Tesisat Sertifikası" ile tesisatın detayları, denetleme ve test sonuçları kayıt altına alınacak, gereğinde binanın sigortalanmasına esas olacaktır. Elektrik tesisatlarının periyodik denetlenmesi, küçük elektrik işlerinin belgelenmesi, yönetmeliğin getirdiği yeniliklerdir. Bu yönetmeliğin yayımlanması elektrik sektörü için de bir ivme kazandıracaktır. Hem ekipmanların kullanımı hem de işlerin yapılış biçimi açısından standartlara uyumun sağlanması, yanlış ve yetersiz projelere kaynak ve zaman harcanmasını önleyecek, önemli bir enerji tasarrufunu açığa çıkaracaktır.
Son zamanlarda ülkemizin değişik şehirlerinde kentsel dönüşümle ilgili ciddi projelere imza atılıyor. Buradan hareketle Kentsel Dönüşüm sektörümüzü nasıl etkileyecek ve sektörümüze getirileri ne yönde olacak öğrenebilir miyiz?
Kentsel dönüşüm süreci de toplumun ihtiyaçlarını değil, yine piyasanın ihtiyaçlarını dikkate alarak şekillenen bir mülkiyet değişimi olmuştur. Bu kapsamda ekonominin çarklarının döndürülmesi için iktidarın politikalarının odağına yerleştirdiği inşaat sektörüne yeni rant olanakları yaratılmaktadır. Elbette kentsel dönüşüm süreciyle aydınlatma ve elektrik sektörünün iş hacminde gelişme olmaktadır ve olacaktır. Ancak yukarıda bahsedilen teknik ve bilimsel gereklilikler yerine getirilmeden kentsel dönüşüm süreciyle yapılan yapılardaki elektrik sistemlerinde dünya standartlarına uygun bir dönüşümün sağlanmamış olacağı da açıktır. Kentsel dönüşüm süreçleri tek başına elektrik ve aydınlatma sektörü için değerlendirilebilecek bir konu olmamakla birlikte, mevcut binaların elektrik tesisatları ve aydınlatma sistemleri ile ilgili de herhangi bir çalışma yapılıp, kentsel dönüşüm içerisinde bunun değerlendirilmediği de açıktır. Bu nedenle kentsel dönüşümün elektrik sektörü açısından yarattığı ya da yaratacağı iş hacmini de ülkemiz ekonomisi açısından sağlıklı olarak değerlendirebilmek mümkün gözükmemektedir.
(Elektrik Perpa Dergisi; 06.01.2015)
