Oksijen Maden faciasının trafodan değil, biriken gazdan kaynaklandığı belirlendi. Madene pompalanan oksijenin yangını körüklediği iddia edildi.
Soma‘da meydana gelen ve 238 madencinin hayatını kaybettiği, faciayla ilgili ilk tespitler yapıldı. Maden Mühendisleri Odası, Elektrik Mühendisleri Odası ve Türkiye Maden İşçileri Sendikası faciaya ilişkin şoke eden iddialar gündeme getirdi. Odalar olaya ilişkin şu tespitlerde bulundu:
"İşçileri kurtarmak için ilk etapta içeriye giren 20 kişilik tahliye ekibi, korbonmonoksitin etkisinin azaltılması için basılan oksijen, yangını körükleyince içerde mahsur kaldı. İşçilerin çoğu meydana gelen yangından değil, maden ocağında eski üretimde kalan metan gazından zehirlenerek hayatını kaybetti.
Yangın trafo patlamasından değil, çalışmalar sırasında çıkarılan kömürün tutuşarak ocağa yayılmasından kaynaklandı. Taze hava sağlayan fanların etkisiyle duman galerilere doldu. Müdahale için saniyeler önemliydi ancak uzman kurtarma ekibi olaydan çok sonra Zonguldak‘tan geldi."
Canlı çıkmaları mucize
TMMOB Maden Mühendisleri Odası eski Başkanı Mehmet Torun, bölgede koordinasyonsuzluğun diz boyu olduğunu iddia ederek, "Ayan beyan ciddi kurtarma sıkıntısı var. Çalışmalarda sınıfta kaldık, bunları yüzlerce canla ödedik" dedi.
TMMOB‘nin Soma havzasında kaza riskinin her geçen gün arttığı konusundaki raporda bütün eksiklikleri dikkat çektiklerini belirten Torun, şunları söyledi:
"İçerde hâlâ çok yoğun bir karbonmonoksit var. Canlı çıkmaları mucize olur. Deneyimlerime göre eski çalışılmış kömür damarının kızışması sonucu karbonmonoksit gazı ocağa yayıldı ve işçiler zehirlendi, Trafo patlaması ocağa bu kadar yayılmaz."
Maden Mühendisleri Odası Başkanı Ayhan Yüksel ise ölümlerin yangın sonrasında ortama dolan zehirli gazdan kaynaklandığını savundu. Havalandırma planında sorunlar olduğunu iddia eden Yüksel, "Bu bölgede büyük risk var, daha önce de bu tehlikelere dikkat çekmiştik. Burada 2009‘a kadar metan gazı tespiti yapılmamıştı. Metan gazı kömürün yanma özelliğiyle bir araya gelince riski arttırdı" dedi.
Türkiye Maden İşçileri Sendikası Danışmanı Dr. Fikret Sazak, kurtarma çalışmaları sırasında madene oksijen basılmasının yangını körüklediği iddiasını gündeme getirerek şunları söyledi:
"Bu müdahale şekli doğru gibi gözükmüyor, Yangın çıktıktan hemen sonra 20 kişilik kurtarma ekibi içeriye giriyor. Bu sırada içeriye oksijen basılıyor. Oksijenin etkisiyle yangının tekrar körüklenmesiyle içeriye giren 20 kişilik kurtarma ekibi de mahsur kalıyor. Kurtarma ekibinden ölenler var. Her kazada mutlaka ihmal, kaçak var. Zonguldak dışındaki madenlerde profesyonel ve uzman müdahale ekibi yok. İlk etapta tahliye ekibi yetersiz kalıyor."
yangını körükledi
Trafo patlamasını kuşkulu bulan Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) ise temiz havanın yönünün değiştirilememesinin can kaybını artırdığı ve faciaya yol açtığını ileri sürdü. EMO‘nun açıklamasında, şöyle denildi:
"Soma‘daki heyetimizin almış olduğu bilgilere ve tespitlere göre, yangın kömür kaynaklı çıktı. Oluşan kömür kaynaklı yangın, madene taze hava basan kanal üzerinde oluştu. Bunun erken tespit edilerek hava yönünün değiştirilmesinde geç kalınmasından kaynaklı zehirlenmeler oluştu. Bu nedenle felaket noktasına gelindi.
Otomasyon sisteminin eski ve yetersiz olduğu belirlendi. Patlayıcı ve zehirleyici gazlara karşı erken tespite bağlı gerekli manevraların manuel yapılması nedeniyle geç kalındığı tespit edildi."
TMMOB Yönetim Kurulu Üyesi Can Doğan da "İşçilerin yaşaması için verilen oksijen yangını arttırdı, işçilere faydası olmadı. Oksijen miktarının düşmesi sonucunda da işçiler zehirlenerek hayatını kaybediyor" dedi.
Yanlış yönlendirildik
Soma faciasından kurtulan işçi Özcan Cüce ise yaşadıklarını şöyle anlattı: "Ocaktan çıkıyorduk, havaya denk geldik. Ne ileri gidebildik ne geri. Yardımı nereden isteyeceksin? Telefonlar çekmiyor. Ben dolaştım, bant yanıyordu. Yangını söndürmediler, Biz tekrar havalandırmaya geri döndük. Maske taktık, nefesimizi tuttuk. Havanın önüne attık kendimizi, havayı kestim. 15-20 kişi dumanın üzerine doğru gitti. Onların hepsi can çekişiyordu. Amirler bizi yanlış yönlendirdiler. Havanın geldiği kısma yönlendirdiler. Havanın geldiği yönden girince komple arkadaşlar orada kaldı."
YANGININ TRAFODAN OLMASI İMKÂNSIZ
Türkiye‘de madenlere elektrik trafoları satışı ve montajı yapan yetkin bir firmanın uzmanı, Radikal‘e Soma‘daki patlamanın trafodan çıkmasının madenler için kullanılan malzemelerin özellikleri nedeniyle neredeyse imkânsız olduğunu söyledi. İsmini vermek istemeyen uzman şunları söyledi: "Ya gerçek neden saklanıyor yada ex-ploof dediğimiz ampulünden kablosuna tamamıyla patlama ve yanmaya dayanıklı malzemeler yerine kalitesiz malzeme kullanılmıştır madende. Maden ocaklarında kullanılan trafolarda yangın çıkması ve patlama yaşanması ihtimali yok, sıfırdır. Çünkü bu trafolar ex-ploof malzemelerdir. Trafolar da panolarda tüm ekipmanları her şey dahil olmak üzere ex-ploof, yani, patlamaya ve yanmaya dayanıklı malzemelerden üretilir. Ama ex-ploof malzeme kullanılması durumunda trafoların maden ocaklarında yer almalarının herhangi bir sakıncası yok."
‘Hava vermek tehlikeli‘
Patlayıcı Ortamlar ve Patlayıcı Ortamlarda Kullanılan Elektrik Aygıtlar kitabının yazarı Elektrik Mühendisi Kemal Sarı da trafoların patlamasıyla yangın çıkması ihtimalinin neredeyse yok denecek kadar az olduğunu söyledi. Sarı, "Bunlar çok özel üretimdir. Trafo patlayabilir, kısa devre yapabilir ama kesinlikle yangın çıkartmaz. Belki küçük bir yangın çıkmıştır" dedi.
Yangın sürerken içeriye hava pompalanmasının da çok tehlikeli olduğunu vurgulayan Sarı, "Böyle bir girişim yangını arttırır" dedi.
(Radikal; 15.05.2014)
