Viyana‘da BM merkezinde, 30 Nisan- 11 Mayıs 2012 tarihleri arasında yapılan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) 2015 Gözden Geçirme Konferansı hazırlık toplantısına NPT‘ye taraf olan 189 devletten 110‘u ve 150 sivil toplum kuruluşu temsilcisi katılmıştı. 1970‘de yürürlüğe giren NPT, bu tarihten önce nükleer silah sahibi olan beş devleti (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) nükleer devletler olarak tanırken, bunun dışındaki devletlerin nükleer silah geliştirmesini ya da nükleer silah sahibi devletlerin bu devletlere nükleer silah satmasını ya da vermesini yasaklayan bir antlaşma. 2010 yılında yapılan NPT toplantılarında BM Güvenlik Konseyi‘nin nükleer silaha sahip 5 daimi üyesi (ABD,İngiltere, Fransa, Rusya, Çin) silahsızlanma çabalarını hızlandırma ve dünyada nükleer silahların önemini azaltmaya yönelik somut adımlar atma sözü vermişlerdi. Nihai belgeye göre 189 ülke, belgenin uygulanmasıyla ilgili 2014 yılında bir ilerleme raporu yayınlayacaklar. 2015 yılında ise bir sonraki gözden geçirme toplantısı düzenlenecek.
NÜKLEER SİLAHLARI KONTROL
Bugün tüm bu nükleer silahlanma eğilimlerini kontrol altına alacak uluslararası bir mekanizma şu anda bulunmuyor. Her yapılan NPT toplantısında ABD ve Rusya, son toplantıda yaptıkları gibi, ellerindeki nükleer silahların sayısını azaltacaklarını söyleyip bunun için bir takvim açıklamıyorlar. Bugün, NATO Antlaşması çerçevesinde ABD‘nin, İncirlik Üssü de dahil olmak üzere Avrupa‘daki üslerde bulunan B61 tipi nükleer bombalarını kapsayan hiçbir silahsızlanma antlaşması yok. Dolayısıyla aslında ABD‘nin Avrupa‘daki üslerde ve İncirlik Üssü‘nde tam olarak kaç tane nükleer bombası olduğunu resmi olarak bilinmiyor. İsrail ise elindeki nükleer silahların sayısını açıklamıyor. Öte yandan Hindistan ve Pakistan zaten NPT‘ye taraf değil, Kuzey Kore ise 1993‘de NPT‘den çekildiğini açıkladı.
TÜRKİYE‘DEKİ ÇALIŞMALAR
6 Temmuz‘da bir basın toplantısıyla nükleer silahların yasaklanmasına ilişkin başlatılan kampanyanın duyurusu yapmıştı. Toplantıda;
Nükleer Karşıtı Platform‘un (NKP) desteklediği Nükleer Silahların Tamamen Yasaklanması İçin Uluslararası Kampanya (ICAN Türkiye)‘nin 6 Temmuz‘da yaptığı ve ICAN Türkiye Koordinatörü Arife Köse, NKP‘yi temsilen EMO Yönetim Kurulu Yazmanı Mehmet Bozkırlıoğlu, Türk Tabipler Birliği Merkez Konseyi Üyesi Pelin Yargıç, Nükleer Karşıtı Barış ve Çevre için Sağlıkçılar Derneği (NÜSED) Başkanı Derman Boztok, Barış Derneği‘nden Ulvi Oğuz‘un da katıldığı basın açıklamasına göre; ‘Nükleer silahların sebep olduğu asıl tehdit, varoluşundan ve bu varoluşun sürüklediği nükleer silahlanma yarışından kaynaklanıyor. Günümüzden dokuz ülkenin (ABD, Rusya, İngiltere, Fransa, Çin, Hindistan, Pakistan, İsrail, Kuzey Kore) tahmini olarak 19 bin nükleer silahı bulunuyor. Bunlardan, iki bin tanesi ise her an dünyanın herhangi bir köşesine ateşlenmeye hazır olarak bekletiliyor.‘ Açıklamanın devamında:‘Nükleer silahlar bugüne kadar Hiroşima ve Nagazaki dışında kullanılmamış olsa da üretilmeye, denenmeye, daha yıkıcı hale getirilmeye ve böylece dünya barışını ve gezegeni tehdit etmeye devam ediyor. Bugüne kadar nükleer silahlar iki binden fazla kez denendi; denemeler atmosferde, yer altında ve su altında yapıldı. Nükleer denemeler yeryüzü üzerinde 60‘dan fazla noktada, genellikle de yerel halkın ya da azınlıkların yaşadıkları bölgelerde yapıldı. Uluslararası Nükleer Savaşın Engellenmesi İçin Doktorlar (IPPNVV) örgütü, 1945 ile 1980 yılları arasında yapılan atmosferik nükleer denemeler sebebiyle 2,4 milyon insanın hayatını kaybedeceğini öngörüyor.
İNCİRLİK‘TEKİ BOMBALAR
Türkiye ise, 1969 yılında Birleşmiş Milletler‘de imzaya açılan, Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması‘na (NPT) gereğince topraklarında nükleer silah bulunduramaz, üretemez, transfer edemez. Ancak Türkiye NATO‘nun ‘nükleer güvenlik‘ şemsiyesi altında bulunuyor ve bu çerçevede İncirlik Üssü‘nde ABD‘nin 6090 arasında nükleer bombasının varlığı çeşitli kaynaklar tarafından doğrulanıyor.
TOPLANTILAR DEVAM EDİYOR
Nükleer silahların tamamen yasaklanması umudunu güçlendiren en önemli gelişmelerden biri Norveç hükümetinin çağrısı ve ev sahipliği ile 45 Mart 2013 tarihlerinde Oslo‘da yapılan ve nükleer silahların insanlık ve gezegen açısından yıkıcı sonuçlarının tartışıldığı konferanstı. Amacı, nükleer silah patlamasıyla özdeşleştirilen bir dizi insani ve gelişimsel sonuçların gerçeklere dayalı bir biçimde tartışılması için bir platform meydana getirmekti. 130 devletin katılımıyla düzenlenen konferansın ikincisi ise 2014 Şubat‘ta Meksika‘da gerçekleşecek.
(Birgün; 05.08.2013)
