Önce elektrik faturasına yazılmadı... Şimdi de kaldırılıp diğer kalemlere dağıtıldı.
ELEKTRİKTE OYUN BİTMEZ
Elektrik faturalarındaki kayıp kaçak bedelinde oyun bitmek bilmiyor. Faturada bu bedeli gören tüketici, "kullanmadığım elektriğin parasını ödüyorum" diyerek tepki gösterdi. Bunun üzerine bu bedel gizlendi. Tepkiler devam edince, şimdi de kayıp kaçak bedeli kaldırılarak diğer kalemlere dağıtıldı.
BEDEL YİNE TÜKETİCİYE
Bedel kaldırıldı ama tüketici için değişen bir şey yok. Kaçak bedeli yine tüketiciden alınmaya devam edilecek. Tüketici Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı Sıtkı Yılmaz‘a göre; düzenlemenin amacı; tüketicilerin, açtıkları ‘kayıp kaçak‘ davalarını engellemek.
YAŞAMSAL BİR HAK
Dünyanın en pahalı elektriğini kullanan ülkelerden birisi Türkiye... Kaçak bedelini, diğer tüketicilere ödettiren başka bir ülke ise yok! Elektrik Mühendisleri Odası Genel Başkanı Cengiz Göltaş, hükümetin dağıtım şirketlerinin kârını güvenceye alan düzenlemeleri bir bir yaşama geçirdiğini belirtirken, enerjinin temel ve yaşamsal bir hak olduğunu söyledi.
Elektrik faturalardaki kayıp kaçak bedelinden bahsediyoruz. TEDAŞ parçalanıp, bölgesel şirketlere bölündükten sonra ‘ihale‘ye çıkarıldığında, şeffaflaşma adına faturalara her türlü bedelin açıkça yazılması öngörülmüştü... Çünkü özelleştirme peşkeş değil şeffaflık, rekabet ve ucuzluk getirecekti...
Tek bir elektrik hattı özel şirkete satıldığında rekabetin mümkün olmadığı, devlet tekeli yerine özel tekelin geleceği aşikardı. Tüketicinin "ben bu direkten değil de şu direkten yararlanayım" deme şansı da yoktu. Ucuzluk mu? Onu zaten gören olmadı...
Elde kalan tek ‘argüman‘ ise şeffaflıktı... Faturalara hangi bedel almıyorsa yazıldı. Bunlardan birisi kayıp kaçak bedeliydi. Tüketici bunu açık açık görmeye dayanamayınca, tepkiler çığ gibi büyüdü. Tüketici dernekleri yakalarına yapıştı. "Kullanmadığımız elektriği ödemek akıl kârı değil" dediler. Şirketler sorunu ‘çözmek‘ üzere işe koyuldu. Kayıp kaçak bedelini tüketicinin gözüne sokmaya gerek yoktu. Faturadan kaldırıldı... Ama tüketicinin tepkisi dinmek bilmedi. "Fatura değil ama cebimde görüyorum" dedi.
Ulusal Elektrik Tarifesindeki son numara ile kayıp kaçak ‘kalemi‘ tümden kaldırıldı. Ama ‘bedeli‘ kaldırılmadı... Diğer kalemlere dağıtılarak hissettirilmeden tüketiciye giydirilmeye çalışılacak...
DÜNYADA ÖRNEĞİ YOK!
Tüketici Hakları Federasyonu Genel Başkanı Sıtkı Yılmaz, kayıp kaçak bedelinin 1950 yılından beri tüketiciden tahsil edildiğini söylüyor. Zamanında TBMM dilekçe alt komisyonuna davet edildiklerini, burada EPDK yetkilileri ile görüşme fırsatı bulduklarını anlatıyor. Yetkililerin o gün söyledikleri bugünün habercisiymiş. Yılmaz, "EPDK‘dan gelenler ‘şeffaflık‘ nedeniyle getirdikleri bu uygulamadan bin pişman olduklarını ifade ettiler. Yoğun baskı karşısında ne yapacaklarını şaşırmışlar" diyor.
Elektrik dağıtım ve iletim sisteminin yapısından kaynaklar kayıpların bir ölçüde olağan olduğunu belirten Yılmaz, "Bu oran OECD ortalamaları yüzde 7-8 civarında. Bizim ülkemizde ise kayıp kaçakla birlikte dürüst vatandaşa yüzde 14 oranında uygulanıyor. Temel soru şu: Tüketiminden sorumlu olmadığım elektrik neden bana fatura ediliyor... Bu kabul edilebilecek bir durum değil. Dünyada da bunun örneği yok" diyor.
Uygulamanın kayıp kaçak bedeline karşı açılan ve kazanılan davalardan yola çıkarak gündeme getirildiğini kaydeden Yılmaz şunları söylüyor: "Tüketici örgütlerinin ve kamuoyunun baskısıyla bir yere geliniyor. Sonra hemen başka bir uygulamaya geçiliyor." Şirketlerin davaları engellemek istediğini vurgulayan Yılmaz, kayıp kaçak bedeli tüketiciden alındığı sürece davaların bilirkişi marifetiyle yine tüketici lehine sonuçlanacağını ifade ediyor.
ELEKTRİK YAŞAMSAL BİR HAK
Cengiz Göltaş (Elektrik Mühendisleri Odası Genel Başkanı): Hem örtülü hem açık zamlar yapıldığını ifade ediyoruz. Faturalar doğru düzgün incelenemeyecek kadar teknik ayrıntılarla dolu. En başta tüketicinin tüketmediği bir bedeli ödemesi adaletli değil.
Özel şirketlerin kârını arttırmak üzere, bu tür manipülasyonlar yapılıyor. Kayıp kaçak bedelleri bunun en somut örneğidir. Özelleştirme bir rant aktarımıdır. Elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesiyle de kayıp kaçak bedelleri üzerinde, şirketlerin kârını yükseltmek üzere oyunlar oynandı. Özelleştirmenin ucuzluk getirmeyeceği de bizzat görüldü.
Toplumsal yaşam içinde elektrik enerjisi kullanımı stratejik. Pahalı elektrik ile emekçiler, yoksullar en temel ihtiyaçlarını karşılayamaz duruma düşebilir. Elektrik fiyatlarından dolayı yaşanan elektrik enerjisine ulaşamama sorununa dikkat çekiyoruz. Adaletli bir biçimde herkese kullanabileceği oranda elektrik enerjisi için devlet üzerine düşeni yapmalı.
(Günlük Evrensel; 19.02.2013)
