Daha ucuza elektrik kullanmak gerekçesiyle dağıtım hizmeti özelleştirildi. Ancak bu söylemin bir ‘yalan‘ olduğu ortaya çıktı. EMO‘nun geçen ay tamamladığı raporunda, yurttaşların önümüzdeki dönemde, elektrik harcamaları için çok daha büyük faturalar ödemesi gerektiği ortaya konuluyor.
Elektrik özelleştirmeleri, yurttaşın sırtına binen yükü katladı. Özelleştirmeler, ucuzluk yerine, pahalılık getirdi. Elektrik Mühendisleri Odası‘nın (EMO) raporuna göre, özel sektör kendisinde var olan sermayeyi yatırıma dönüştürmek yerine, bizzat faturalar aracılığıyla tüketicilerden tahsil ettiği kamu kaynağı ile yatırımları gerçekleştirme yoluna başvuruyor.
EMO, elektrik özelleştirmelerinin sonuçlarını raporlaştırdı. "Elektrik Özelleştirmeleri Raporu"nda şu saptamalara yer verildi:
"Ülkemizin 2011 yılı sonu itibarıyla elektrik üretimi yaklaşık 228,4 Milyar kWh olarak gerçekleşmiştir. Elektrik üretiminde dış kaynak bağımlılığımız yaklaşık yüzde 56,5 seviyesine çıkmıştır. Doğalgaz kaynaklı üretim lisanslarına her geçen gün yenileri eklenmektedir. Enerji ithalatımız 2011 yılı itibarıyla 54 Milyar dolara ulaşmıştır.
Beklenen gelir sağlanamadı
Özelleştirme ihalelerinin tamamlandığı tarihlerde elektrik dağıtım özelleştirmelerinden yaklaşık 16 Milyar dolar gelir bekleyen iktidar, iptal olan ihaleler ve teminat krizi yaşayan firmaların elenmesi sonucu ihale bedellerinin düşmesi ile 1 Şubat 2012 tarihi itibarıyla özelleştirme gelirlerinin toplamında yaklaşık 6,5 milyar dolar kayıp ile karşılaşmıştır. İhale işlemleri tamamlanmış olan bölgelerin özel sektöre devredilmesi halinde özelleştirme gelirlerinin yaklaşık 9,5 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Ancak elektrik dağıtım bölgelerinin özelleştirilmesinde yaşanan süreç göz önüne alındığında, ihalesi yapılmış olan bölgelere teklif veren bazı firmaların da son anda teminatlarını yakarak ihalelerden çekilmesi sürpriz olmayacak ve beklenen özelleştirme gelirleri de bu doğrultuda düşecektir.
2010 yılının son altı aylık döneminde (TETAŞ dağıtım şirketlerince tüketime sunulan enerjinin yaklaşık yüzde 50‘sini karşılamaktadır ve 2009 yılı verilerine göre yıllık yaklaşık 160 milyar kWh tüketim söz konusudur) yapılacak kaba bir hesaplamada dağıtım şirketlerine yaklaşık 550.000.000. TL mali kaynak aktarımından söz etmek mümkün olmaktadır.
Odamız tarafından yapılan değerlendirmelerde, sadece 13 Şubat 2012 günü elektrik piyasasında normal koşullarda yaklaşık 10 milyon TL civarında olması beklenen işlem hacminin yaklaşık 66,1 milyon TL tutarında gerçekleştirildiği hesaplanmıştır. Web tabanlı Enerji Port sitesinde yapılan 21 Şubat 2012 tarihli haberde ise 13 Şubat 2012 günü elektrik piyasasında satışı yapılan elektrik enerjisi bedelinin 80 milyon TL olduğu belirtilmiştir. Ocak-şubat aylarının değişik gün ve saatlerinde yaşanan fahiş fiyat artışları göz önüne alındığında sadece iki aylık sürede oluşan kamu zararının 100 milyon TL dolayında olduğu da gözden kaçırılmamalıdır.
2011-2015 yılları için belirlenen yeni kayıp/kaçak hedefi oranları üzerinden; ulusal ölçekte 14,07 Krş/kWh olan 2010 yılı Türkiye Ortalama Elektrik Toptan Satış Fiyatı dikkate alınarak hesaplama yapıldığında kayıp kaçak hedef yükseltmesi nedeniyle tüketiciden fazladan yapılacak tahsilatın en iyimser tahminle yaklaşık 1,13 milyar TL olması beklenmektedir.
Denetimsizlik tehdit yaratıyor
Dağıtım tesisi yatırımlarının teknik, ekonomik ve fiziki yeterlilikleri denetimden yoksun bırakılmıştır. Denetim sorunu halen sürmekte, denetim işinin özelleştirilmesi için arayışlar sürdürülmektedir. Ne yazık ki elektrik dağıtım ve elektrik üretim tesisleri için özelleştirme süreciyle ortaya çıkan denetimsizlik ortamı, ülkemize gelecek yıllar için ciddi bir tehdit yaratmaktadır.
Özelleştirmenin temel hedeflerinden biri olarak sunulan kayıp/kaçak miktarında azalma iddiası ise tamamen çürümüştür. Kayıp kaçak hedefleri tüketici üzerine yük olacak şekilde ve kabul edilemeyecek nedenlerle artırılmıştır. Ne yazık ki özelleştirme ihalelerinin, şirketlerin kayıp kaçak hedef öngörüleri dahi alınmadan gerçekleştirildiği ortaya çıkmıştır.
Elektrik dağıtım sistemine sunulan elektrik enerjisinin tedarik sürekliliği göstergelerine esas oluşturan, tüketici başına kesinti süresi ve sayısı kamuoyu denetiminden uzak dağıtım şirketi beyanına bırakılmıştır.
Elektrik dağıtım özelleştirmeleri; 4628 Sayılı Yasa‘da belirtilen ucuzluk yerine, elektrik tarifeleri, hizmet bedelleri ve uygulamaya esas düzenlemeler ile pahalılık getirmiş, tüketiciden dağıtım şirketlerine mali kaynak aktarmanın yasal yolunu oluşturmuştur."
(Cumhuriyet Enerji; 03.04.2012)
