Tüketiciler, benzinden sonra hafta sonunda da yapılan yüksek oranlı elektrik ve doğalgaz zamları ile şoka girmiş durumda.
Unutulmamalı ki sadece halk değil, özel sektör de bu zamlardan ciddi boyutlarda olumsuz etkilenecek. Gelecek günlerde ortaya çıkacak fatura her şeyi daha net gözler önüne serecek.
Zamlara yönelik bugünkü yazımıza, Ocak ayına ilişkin cari işlemler açığı rakamlarını değerlendirerek başlamakta fayda var. Çünkü Mart ayı ortalarında açıklanan tabloda (enerji dışarıda tutulsa da) bu yıl için beklenen iyileşme gerçekleşmeyecek gibi gözüküyordu. Basında özellikle de ekonomi köşe yazarlarının ifade ettikleri gibi piyasalar, Ocak ayındaki cari açığı 5-5.5 milyar dolar düzeyinde beklerlerken, açıklanan rakam 6 milyar dolar oldu. Tabii ki bu gelişme üzerine piyasalar bir anda hareketlendi. Kurlar yukarı doğru yöneldi, faizler artışa geçti ve hisse senedi piyasaları rotasını aşağıya çevirdi. Tüm bu gelişmeler ve karamsarlık, ileriye yönelik cari açığın azalacağı beklentilerinin olumsuz etkilenmesinden kaynaklandı. Merkez Bankası bir süre önce, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışın cari açığı 5.6 milyar dolar artırdığını, büyümeyi de yüzde 0.5 oranında aşağı çektiğini açıklamıştı.
Durum değerlendirmesinde bulunan ekonomistlerin görüşlerine göre, petrol fiyatlarındaki son dönemde gözlenen artışların devam etme ihtimali oldukça yüksek. Özellikle Suriye ve İran ekseninde ortaya çıkacak gelişmeler sadece bu yılı değil büyük bir ihtimalle 2013 yılında petrol fiyatlarının yüksek kalacağı ihtimalini de güçlendiriyor. Sıcak çatışma ihtimali ise endişelerin daha da artmasına neden olacak. Bu durumda artan petrol fiyatları karşısında büyüme oranları düşürülerek bir denge kurulması şart. Aksi takdirde, büyümeyi sürdürme politikası devam ettiği sürece, eğer petrol fiyatları yukarıda kalırsa, yüksek seviyedeki cari açığın da yerini koruyacağına kesin gözüyle bakılıyor. Ve konunun uzmanlarının iddialarına göre, enerji dışı cari açık ciddi biçimde azalmadığı takdirde, cari açığın azalması pek mümkün gözükmüyor. Bu yorumların yapıldığı sürecin ardından benzine yapılan son zam endişelerin doğruluğunu destekliyor gibi.
Cari açık bu noktada sorgulanırken, önce benzin fiyatına yapılan 9 kuruşluk artış ve hafta sonu elektriğe yüzde 9.2, doğalgaza yüzde 18.2 oranında yapılan zamlar bu haftaya damgasını vurdu. Ağır ekonomik koşullar altında ayakta kalmakta zorlanan, memur, emekli, işçi, çiftçi ve esnaf bu son zamlarla gerçekten şok olmuş durumda. Tüketici Dernekleri Federasyonu (TÜDEF) benzine yapılan 9 kuruşluk zammın ardından Kızılay Meydanı‘nda otomobillere siyah kurdele takarak tepki gösterdi.
Kızılay, GAMA İş Merkezi önünde toplanan grup adına yapılan konuşmalarda, akaryakıt fiyatlarında serbest piyasa koşullarının yerine hükümet politikalarının belirleyici olduğu savunuldu. Bir litre benzinden alınan bayi kar marjının yüksek olduğu vurgulanırken 100 liralık benzinin 65 lirasının vergi olduğuna dikkat çekildi. Şubat ayında 7 kuruş, Mart ayında da 9 kuruş daha zamlanan ve son yirmi gün içinde zam oranı yüzde 2.45‘e ulaşan benzin zammının, iğneden ipliğe diğer zamlan da tetikleyeceği görüşü savunuldu.
Konuşmaların sonunda da, "Kişi başına düşen milli gelir göz önüne alındığında dünyanın en pahalı benzinini kullanıyoruz ve dünyada benzeri olmayan bir uygulama ile benzinden verginin vergisi alınıyor" denildi.
İntibak yasası ile yüzde 2 zam alan emekliler şimdi yaklaşık yüzde 20‘ye varan zamlarla şaşkına döndü. İşin kötüsü, benzine, elektriğe ve doğalgaza yapılan yüksek oranlı zamların önümüzdeki süreçte üretim maliyetlerine yansıyarak, her iş kolunda mal ve hizmetlerin fiyatları artırmasından edişe ediliyor.
Elektrik Mühendisleri Odası‘nın (EMO), yeni zamlarla ilgili yaptığı detaylı açıklaması şöyle:
"2012 yılının bütünü için yüzde 6.5‘lik enflasyon beklenirken, konut kullanıcılarının çıplak elektrik fiyatlarına yalnızca yılın 3 ayında yüzde 12.8 zam yapıldı" Gözüken zam 9.26 olmasına karşın EMO, nihai zam açıklamasıyla gerçekte çıplak elektrik fiyatına yapılan çift haneli zammın saklanmaya çalışıldığını iddia ediyor. Hesaplamalara göre, konut kullanıcıları için çıplak elektrik fiyatı yüzde 12.76 oranında zamla 16.1 kuruştan 18.2 kuruşa yükseldi. Zamların daha ilk günlerinde ortaklık karıştı. Önümüzdeki süreçte tepkilerin daha da artması mümkün. Elektrik zammında karanlıkta kalan ve şimdilik tartışılmayan taraf ise kayıp ve kaçaklar. Bu konuyu da ileriki günlerde gündeme getireceğiz.
(Yeni Gün İzmir; 03.04.2012)
