Elektrik sayaçlarında yaşandığı iddia edilen haksız kazanç ilk olarak 2004 yılında dönemin İzmir Elektrik Mühendisleri Odası(EMO) Şube Başkanı Musa Çeçen tarafından dile getirildi ve yargıya taşındı. O dönemde yapılan tartışmalar BirGün Gazetesi sayfalarında yer alırken mahkeme aşaması süresince yetkililer ve sayaç üreticileri sessiz kaldı.
YÜZDE 30 HAKSIZ KAZANÇ
EMO Onur Kurulu Üyesi Musa Çeçen yedi yıl önce İzmir Şube Başkanı olduğu dönemde yaptıkları çalışmayı anlatırken, "2004 yılında noter gözetiminde piyasadan rastgele iki ‘X/5 A‘ model kombi elektronik sayaç aldık. Ülkemizin ölçme ve kalibrasyon alanında en yetkili kurumu olan TÜBİTAK UME‘ye göndererek incelettik. UME tarafından yapılan ölçümler iddialarımızı doğruladı. TEDAŞ‘ın keşfettiği dünyada eşi benzen olmayan girişimle özellikle üç fazdan dengesiz elektrik tüketen tekstil ve konfeksiyon atölyeleri, benzin istasyonları, banka, demiryolu tesisleri, haddehaneler, ark fırınları gibi kuruluşların bu sayaçlar nedeniyle ceza ödemesi kaçınılmazdır. Sayaçların yanlış enerji tüketimi kaydetmesi nedeniyle tüketicilerin yaklaşık yüzde 30 daha fazla ödeme yaptığını düşünüyoruz" diye konuştu.
BİLİRKİŞİ RAPORLARI NE DİYOR?
İzmir EMO tarafından 2004 yılında açılan dava sonucu mahkemece oluşturulan Bilirkişi raporunu Mart 2007 tarihinde tamamladı. Yapılan bilirkişi incelemelerinde ise konuya dair ilginç saptamaların olduğunu dikkat çekiliyor. Bilirkişi raporunda "Sanayi kuruluşlarında 3 fazlı yüklerin yanında tek fazlı yükleri de mevcuttur. Bunların dengeli olarak dağıtılmaması ve/veya kullanım süreleri nedeni ile dengeli olarak reaktif enerji çekemiyor olması, özellikle küçük ve orta boy işletmeler için karşılaşılabilen bir durumdur. Davacı tarafından belirttiği gibi, bu durumda fazlardan ayrı ayrı ölçüm yapılarak sayaç değerlerinin kaydedilmesi ve sonuçta oluşan toplam tüketimin belirtilen sınırların üzerinde olması durumunda aboneler yüksek tüketim bedelleri ödemek zorunda kalabilir" denilmektedir.
Yine bilirkişi raporuna göre mekanik sayaç kullananların elektronik sayaç kullananlardan daha az bedel ödeme durumu ile karşı karşıya kalabilecekleri vurgusu da yapılmış. Raporda bu durum "Mekanik sayaç kullanmaya devam eden tüketiciler, dengesiz yükleme söz konusu olan durumlarda, yeni tür kombi sayaç kullanan tüketicilere göre durumdan daha az etkilenmektedir. Bu, kombi sayaç kullananlar aleyhine bir eşitsizlik yaratmaktadır" deniliyor.
YURTTAŞ YETKİLİDEN DAHA DUYARLI
Gazetemizi arayan ve 25 yılı yönetici olmak üzere 40 yılını kamuda çalışarak geçiren bir okurumuz konu ile ilgili yaklaşık 7 yıldır araştırma yaptığını belirtti. Sadece Türkiye‘de çalışma ile yetinmediğini altını çizerek vurgulayan okurumuz, "Durumu daha belirgin olarak açıklığa kavuşturmak ve yurtdışında uygulamanın nasıl olduğunu saptamak üzere, Avrupa‘nın enerji konusunda söz sahibi olan Leonardo Enerji‘nin üst düzey bir teknik elemanına bu konuyu sordum. Cevabı aynen şu oldu: ‘Türkiye‘de elektrik enerjisi işini düzenleyen ve satan kuruluşlar, tüketiciyi ya aptal yerine koyuyorlar ya da Elektrik Mühendisliği konusunda en ufak bir bilgi birikiminden yoksunlar. Ama hangisi olursa olsun bu kabul edilebilir bir durum değil‘. Yine aynı şekilde görüşüne başvurduğumuz dünyanın saygın kuruluşlarından biri olan ‘Delhi Elektrik Düzenleme Kurulu‘ (Delhi Electricity Regulatory Commission), ‘Tüketiciler tarafından kullanılan elektronik sayaçlarda yazılım hataları nedeniyle hesaplama ve faturaya yansıtmada yanlışlıklar olabileceğini; Bu durumda enerjiyi satan şirketlerin, yazılımı düzelterek sayaçların gerçek enerji sarfiyatını ölçmesini sağlamaları ve geçmişe yönelik elektrik faturalarını revize ederek tüketicilerden haksız olarak tahsil ettikleri parayı iade etmelerinin zorunlu olduğunu‘ söyledi. Ama bizim yetkililer bu soyguna dur demiyor" diye konuştu.
GÜNDEMLERİNE ALMIYORLAR
Mahkemeye başvurulan ve büyük bir vurgundan bahsedilen bu konu ile ilgili bugüne kadar yetkililer hiçbir açıklama yapmadı. Tam 10 yıldan bu yana elektronik sayaçlarda yazılım hatası olduğu iddiası karşısında bırakın yazılımın düzeltilmesi, dünyada eşi benzeri görülmemiş bir şekilde reaktif enerji oranları daraltılarak küçük ve orta ölçekli sanayi tüketicisine daha büyük bedeller ödetilmeye devam ediliyor. Kaybeden küçük ve orta ölçekli üreticiler olurken, haksız yere kazanılan para da milyon dolarları çoktan aşıyor.
Sayaçlar nasıl hatalı kayıt yapıyor?
Sayaçlarla ilgili iddialar şöyle:
Ev, küçük işyerleri gibi tek fazdan (monofaze) beslenen elektrik tesislerinde kullanılan elektronik sayaç, tüketimi doğru okumakta, doğru kaydetmektedir.
3 fazlı elektrik tesislerinde ister dengeli ister dengesiz aktif yükü çekilen elektronik sayaçlar aktif yükü doğru okumakta doğru kaydetmektedir.
3 fazlı elektrik tesislerinde fazlarında farklı tüketim olması halinde (Genel uygulama bu şekildedir) doğru okuyor, ama tüketici aleyhine yanlış kaydediyor.
NASIL MI?
3 fazlı elektronik kombi sayaçlar aktif, indüktif ve kapasitif enerjiyi özel bir chip vasıtasıyla ölçer ve yüksek kaliteli Analog-Dijital Counters ile sayarak yine dijital sinyalle toplar. Elektronik sayaç üç ayrı tek fazlı sayaç gibi çalışır. Öyle bir sayaç ki her biri bağlı olduğu fazda aktif, indüktif, ve kapasitif enerji ölçümü yapar. Bunların ayrı ayrı değerlendirilerek CEBİRSEL TOPLAMLARI‘nın alınması gerekirken Türkiye‘de üretilen sayaçlarda bu yapılmıyor. Bunun yerine MUTLAK DEĞER toplamı yapılarak faturaya yansıtılıyor. Aktif güçlerin toplamı yapılırken durum değişmez. Çünkü aktif güç daima pozitif değerlerle ifade edilir. Ama aktif güçlerde kapasitif reaktif güç önüne (-) işareti alır. Ve vurgun orada başlar.
Bir örnekle açıklamak gerekirse: Üç fazlı şebekeden fazların birinden 30 Kw aktif güç ile 30 kVAr indüktif güç ile diğer fazdan yine 30 Kw aktif güç ve -30 kVAr kapasitif yük çekilsin. 3. fazda da herhangi bir yük olmasın. Elektronik sayaç aktif güçleri 60 Kvv reaktif güçleri de mutlak değerlerini alarak 60 kVA olarak toplar. Oysa burada yapılması gereken cebirsel toplamdır. Cebirsel toplam yapılsaydı rakam o olacaktı. Sayaç Mutlak Değer toplamı yaptığından tüketici, hiç reaktif enerji bedeli ödenmemesi gerekirken boşu boşuna 60 kVA reaktif enerji bedeli ile karşı karşıya bırakılmaktadır.
(Birgün; 21.12.2011)
