GAZA TALEP DÜŞTÜ, NABUCCO 10 YILDAN ÖNCE BAŞLAMAZ (REFERANS)

Türkiye üzerinden Azerbaycan gazını Avrupa‘ya taşıyacak olan İtalya-Türkiye-Yunanistan doğalgaz projesi (ITGI), geçen hafta Türkiye‘de imzalanan anlaşma ile rakibi konumundaki Nabucco projesine kıyasla önemli bir üstünlük sağladı. Projenin mimarı Edison şirketinin Başkan Yardımcısı Roberto Poti, kendilerinin en geç 2012‘de projeye kazmayı vuracaklarını söyledi. Poti, Avrupa‘da gaz talebinin kriz nedeniyle önemli ölçüde düştüğünün altını çizerek Nabucco projesinin ise 2020 yılından önce devreye girmesini pek mümkün görmüyor. Edison Başkan Yardımcısı Roberto Poti, Referans‘ın sorularını şöyle yanıtladı:
 
İmzalanan son anlaşmanın ITGI açısından önemi nedir?

BOTAŞ hem Nabucco hem de ITGI projelerinde yer alıyor. Her iki proje birbirini tamamlayan projeler. Eğer 25-30 milyar metreküp gaz varsa ortada, Nabucco yapılabilir ama 8-10 milyar metreküplük gaz varsa ITGI projesi yapılabilir. Avrupa‘daki gaz talebi eskisi kadar yüksek değil. Talep düşmesi var. Şu andaki ihtiyaç 30-40 milyar metreküp değil 10-20 milyar metreküp. Ancak 20 yıl sonra ilave 30-40 milyar metreküpe belki ihtiyaç olacak. Azerbaycan‘ın ise bir an önce üretime başlaması gerekiyor. Türkiye‘ye verdiği miktar sonrasında ise verebileceği 8-10 milyar metreküp. Dolayısıyla Türkiye açısından Nabucco mu, ITGI mı diye baktığımızda ise ITGI daha önce olacak.
 
O zaman birbirini tamamlayan değil rekabet eden projeler değil mi?

Şu anda Nabucco için yeterli miktar olmadığını dikkate alırsak, 8-10 milyar metreküp ile ITGI başlayabilir. Biz Nabucco‘nun gazını alıyor değiliz. ITGI başladıktan sonra fazla gaz üretilirse Nabucco, o zaman devreye girebilir.
 
ITGI Azerbaycan‘da geri kalan miktarı almak için ümitli gözüküyor. Neye güveniyor? Bu güven Türkiye‘den mi, Azerbaycan‘dan mı kaynaklanıyor?

Azerbaycan tarafından. Bu, alınan bir garanti değil devam eden bir pazarlık sürecidir. Azerbaycan‘dan alınmış bir garantimiz var diyemeyiz. Türkiye‘nin hem Nabucco hem ITGI ile ilgili anlaşması var. Biz Azerbaycan‘ın 2010 yılının içinde bir ihaleye çıkmasını bekliyoruz. Gaz satış ihale sürecine girmesini bekliyoruz. Buna biz de Türkiye de Nabucco da katılacak. Bu süreçte gaz alımımızı yapacağız.
 
Projenize ABD desteği vardı, Rusya‘nın destek verdiği söyleniyor...

Bu projenin önemli taraflarından biri Avrupa‘nın enerji arz güvenliğine hizmet etmesi. ABD bu açıdan destekliyor doğal olarak. Rusya tarafından bakılırsa Rusya‘nın Güney Akım Projesi var ve ITGI bu projeyi baltalayan bir proje değil. Bu açıdan Rusya da rahatsız değil. Dolayısıyla herkes memnun. Herkesin mutlu olması Türkiye‘nin birinci avantajıydı. İkinci avantajı ise ITGI, Türkiye‘nin mevcut boru hattı şebekesini geliştirerek kapasitesini artırıyor. Nabucco ise baştan yapılacak bir proje.
 
Maliyet nasıl karşılanacak?

Projenin en zor kısmı olan Adriyatik deniz altı hattı yaklaşık 500 milyon euroya mal olacak. Yunanistan kara hattındaki bölümü ise 600 milyon euroya mal olacak. Avrupa‘nın kalkınma programları çerçevesinde önerdiği 100 milyon euroluk bir hibe paketi de var. Türkiye kısmını ise BOTAŞ ile birlikte hesaplamamız lazım ve buna da başlayacağız şimdi. Nabucco ile kıyaslanınca çok daha az olduğu ortaya çıkacak çünkü Nabucco sıfırdan yapılan bir hat.
 
Nasıl bir yapı oluşturulacak, şirketler mi kurulacak?

Nabucco‘dan farklı bir yapı olacak. Türkiye kendi parçasına Yunanistan kendi parçasına Adriyatik kısmı ise DEPA-Edison arasındaki yüzde 50‘lik joint venture‘a göre yapılacak. Bu, tabii ülkelerdeki mevzuata göre yapılandırılacak.
 
Ne zaman kazma vurulacak?

Projede her şey başlamaya müsait. 2011 en geç 2012 başında başlayabiliriz. Bitiş tarihi için de Şahdeniz‘e bağlıyız. Şahdeniz 2016-2017 döneminde devreye gireceği için bu tarihe sarkabilir.
 
2 sene önce, küresel kriz olmadan önce bakılsaydı; iki proje birden olabilir miydi? Kriz mi bu seçeneklerden birini öne alma ihtiyacını doğurdu?

2 yıl önce Avrupa için 2015 yılında 700 milyar metreküplük talep bekliyorduk. Ama krizden sonra 2020 yılı için 650 milyar metreküplük talep bekler hale geldik. Yenilenebilir enerjinin devreye girmesi de etkili oldu. Avrupa‘da 6-7 yıllık bir gaz talebini kaybettik. Toplamda 100 milyar metreküplük talep kaybından bahsediyoruz. Kriz olmasaydı bu iki projeyi aynı anda gerçekleştirebilirdik. Birlikte iki proje gerçekleşebilir ama 7 yıllık farkla. Yani Nabucco en az 2020 yılından sonra, bu mantıkla.
 
 
İKİ PROJENİN AYNI ANDA GİTMESİNİN İMKÂNI YOK

Türkiye açısından bakıldığında İtalya‘ya gidecek bir hat yerine, AB hedefi için Almanya, Fransa‘ya gidecek bir boru hattı daha avantajlı olmaz mı?

Gaz arzı ve gaz talebi açısından her iki projenin de aynı anda gitmesinin imkânı yok. İlk önce biri olacak sonra ikincisi olacak gibi görünüyor. Politik olarak da fark yok gibi gözüküyor. Ama politik açıdan bir tercih yapılacak olsa dahi, nihayetinde projeleri şirketler gerçekleştiriyor. Şirketler bir projeye finansman bulup gerçekleştirebilir hale gelirse, bir proje de finansman bulamayıp gerçekleştirilemeyecekse, politik desteğe rağmen gerçekleştirilemeyecektir. ITGI Avrupa Komisyonu tarafından nitelikli projeler çerçevesinde değerlendiriliyor. Bu kapsamda kapasite imtiyazı aldı proje. Gerekli izinlerin tamamı alındı. Proje diğer yandan aynı zamanda ITGI-Bulgaristan uzantısını da yaptı. Gaz, İtalya‘ya gittikten sonra Avusturya‘ya da taşınabiliyor. Hal böyle olunca Avrupa Komisyonu‘nun "ITGI ile Türkiye anlaşma yaptı" diye Türkiye‘ye onay vermemesi söz konusu olamayacağı gibi, öbür taraftan Nabucco ile ilerlemediği için de Türkiye‘yi yereceğini zannetmiyorum. Avrupa‘nın önceliği de güney koridorunun açılması, arz güvenliği.
 
Berlusconi-Erdoğan yakınlaşmasının artı faydası olmadı mı?

Berlusconi ve Erdoğan‘ın mutlu olduklarını zannediyorum. En nihayetinde Berlusconi ITGI‘yı destekleyecektir.

(Referans; 22.06.2010)