Enerji, toplam giderler arasında çok önemli bir yere sahip. Kurumun kârlılığını doğrudan etkileyen bir faktör olarak özellikle yoğun enerji kullanan AVMler ve perakendeciler bu konuya büyük önem veriyor. Bu sebeple bu sektörlerde enerji verimliliği, getireceği yarar dolayısıyla hep gündemde. Elbette burada dikkat edilecek konu enerji verimliliği ile enerji tasarrufunu birbirine karıştırmamak. Enerji verimliliği, kısıtlama yapmadan alınacak önlemlerle, yapılacak uygulamalarla enerjinin verimli kullanılmasını sağlamak. Örneğin aktif durumdaki otoparkın havalandırmasını kapatarak veya aydınlatmaları azaltıp karanlık bir ortam oluşturarak enerji verimliliği sağlamak pek mümkün değil. Burada yapılan kısıtlamanın müşteri memnuniyetsizliği olarak geri dönmesi olası. Ama otoparkın sürekli çalışan havalandırmasını havanın kirlenmesiyle bağlantılı çalışan bir sistem haline getirmek bir enerji verimliliği çalışması. Enerji Verimliliği Kanununun ve ilgili mevzuatlarının çıkmasıyla enerji yönetimi çalışmaları Türkiyede çok hız kazandı. AVMler ve perakendeciler için bu kanun çok önemli yaptırımlar içeriyor ve bunların aslında enerji verimliliğine teşvik eden argümanlar olarak kabul edilmesinde fayda var.
Yasal düzenlemeler yaptırımları beraberinde getiriyor
Yasal düzenlemelere kısaca bakmak gerekirse, Enerji Verimliliği Kanunu, 2 Mayıs 2007 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanunun temel hedefi Cumhuriyetin 100. yılı olan 2023e kadar birim milli gelir basma tüketilen enerjiyi yani enerji yoğunluğunu yüzde 15 azaltmak.
Kanun, enerjinin etkin kullanılması, israfının önlenmesi, enerji maliyetlerinin ekonomi üzerindeki yükünün hafifletilmesini ve bunların yanı sıra çevrenin korunması ile enerjinin kullanımında verimliliğin artırılmasına dair hüküm ve uygulamaları içeriyor.
Kanun, üretiminden nihai tüketimine kadar enerjinin ve enerji kaynaklarının kullanımının her safhasında rol sahibi kişi ve kuruluşları kapsıyor ve görevlerini belirliyor. İbadet yeri olarak kullanılan, planlanan kullanım süresi iki yıldan az olan, yılın dört ayından daha az kullanılan, toplam kullanım alanı elli metrekarenin altında olan binalar, koruma altındaki bina veya anıtlar, tarımsal binalar ve atölyeler kapsam dışında tutuluyor.
Bunun yanında Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik 25 Ekim 2008de yürürlüğe girdi ve dünyada "Energy Audit" olarak tabir edilen Enerji Etüdü kavramı kanunda yer aldı. Yönetmelikle birlikte 20 bin metrekare veya 500 TEP (Ton Eşdeğer Petrol) üzeri ticari binalar için Bina Enerji Yönetici görevlendirmesi, her yıl tüketimlerini bildirmesi, aksi halde 61 bin 352 TLye varan para cezaları verilmesi tanımlandı.
AVMler için çok önemli olan diğer bir düzenleme olan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ise 5 Aralık 2008de yayımlandı. Bu yönetmelik temelde bir binanın bütün enerji kullanımlarının değerlendirilmesini sağlayacak hesaplama kurallarının belirlenmesini, birincil enerji ve karbondioksit açısından sınıflandırılmasını ve yenilenebilir enerji kaynaklarının uygulanabilirliğinin değerlendirilmesini düzenliyor.
Yönetmelik 1.000 metrekarenin üzerinde tüm binaların enerji kimlik belgesi almasını zorunlu kılmış durumda. Yani mevcut binaların 2017 yılına kadar, yeni binaların ise ruhsat aşamasında enerji kimlik belgeleri almaları gerekiyor. Ayrıca ısıtma, soğutma, aydınlatma sistemleri ve kontrolü için de bazı yükümlülükler getiriyor.
Enerji yönetimi nasıl yapılıyor?
Enerji yönetiminin en önemli ayaklarından biri enerji etüdü uygulaması. Enerji etüdü, kanunda enerji verimliliğinin artırılmasına yönelik bilgi toplama, ölçüm, değerlendirme ve raporlama aşamalarından oluşan çalışmalar olarak ya da tesisin enerji açısından check-upı olarak da tanımlanıyor. Enerji etüdü yapılırken tesiste enerji nerelerde ne kadar tüketiliyor, nerelerde enerji verimliliği sağlanabilir sorularının cevaplan aranıyor.
Ölçümler yapılıyor, bilgiler toplanıyor, geri ödeme süresini içeren projelerle birlikte hepsi bir raporda tesis yetkililerine sunuluyor. Bu sayede hem mevcut durumun analizi hem de gelecek dönemde neler yapabileceği finansal verilerle birlikte görülmüş oluyor.
Türkiyede enerji verimliliği konusundaki en önemli kurumlardan biri olan Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİE) enerji verimliliği üzerine yaptığı çalışmalarla dikkat çekiyor. Geçtiğimiz aylarda AMPD tarafından düzenlenen Enerji Verimliliği konferansında konuşan, EİE Genel Müdürlüğü, Genel Müdür Yardımcısı Erdal Çalıkoğlu da hizmet sektöründe özellikle AVMlerde elektrik enerjisinin yoğun olarak kullanıldığına dikkat çekmişti. Türkiyenin kişi başına en fazla enerji tüketimi artışı yaşayan ülke konumunda olduğunu belirten Çalıkoğlu, sanayide ve hizmet sektöründe özellikle 2000 yılından sonra elektrik enerji tüketim oranının hızlı bir şekilde arttığını belirtiyor. "Bu noktada hizmet sektöründe enerji verimliliğine dikkat etmek ve bu konuda ciddi çalışmalar yapmak gerekiyor" diyen Çalıkoğlu, Enerji Verimliliği Kanununa göre AVMlerin bir enerji yöneticisi görevlendirmesinin şart olduğunu vurguluyor.
Bina enerji yöneticisi ne yapacak?
Kanunda tanımlanan ve 20 bin metrekare veya 500 TEP (Ton Eşdeğer Petrol) üzeri binalar için zorunluluk getirilen bina enerji yöneticisi görevi binalarda enerji yönetiminin önemli bir parçası. Binanın kendi enerji yöneticisinin olması, bu yöneticinin tüketilen enerjiyi, enerji verimliliği fırsatlarını takip etmesi anlamına geliyor. Sertifikalı Enerji Yöneticiliği ilk olarak 1997 yılında Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİE) ile bazı üniversite ve kurumlarca sertifika verilerek başlamış. Özellikle sanayi sektörü için enerji yöneticilerinin görevlendirilmesi hedeflenmiş. Ancak Enerji Verimliliği Kanunuyla beraber bu sertifikayı EİE, yetkilendirilmiş şirket ve kurumlar verebilecek. Hem bina hem sanayi için sertifika alınabiliyor. Sanayide 1000 TEP üzeri, ticari binalarda ise 20 bin metrekare veya 500 TEP üzeri yerler için Sertifikalı Enerji Yöneticisi görevlendirilmesi gerekiyor. EİE Genel Müdürlüğü, Genel Müdür Yardımcısı Erdal Çalıkoğlu, enerji yöneticisi sertifikasının, Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü, 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu kapsamında yetkilendirilmiş kurumlar (üniversiteler, makine mühendisleri odası ve elektrik mühendisleri odası) veya enerji verimliliği danışmanlık şirketleri tarafından düzenlenen eğitimlerle alınabileceğini belirtiyor.
Enerji yöneticisi eğitim programlarına katılarak başarılı olan, en az iki yıllık mesleki tecrübeye sahip, mühendislik veya teknik eğitim fakültelerinde lisans eğitimi almış kişiler bu sertifikaya sahip olabiliyor. Makine, elektrik veya elektrik-elektronik mühendisliği veya teknik eğitim fakültelerinin makine veya elektrik bölümlerinde lisans eğitimi görmüş kişiler arasından enerji yöneticisi görevlendirilmesi gerektiğinden sadece bu şartları taşıyanlar "Bina Enerji Yöneticisi Sertifikası" alabiliyor.
Sertifikalı enerji yöneticisi olabilmek için 10 günlük bir eğitimden geçmek gerekiyor. Bu eğitimlerde kişisel yetenek geliştirmeden enerji verimliliği mevzuatına, enerji verimliliğindeki tanımlardan enerji-çevre ilişkisine, ısı mekanik sistemlerde (ısı yalıtımı, ISH sistemleri vb) enerji verimliliğinden elektrik sistemlerinde (aydınlatma, elektrik motorları vb.) enerji verimliliğine kadar çok geniş bir müfredat işleniyor. Eğitim sonunda bir sınav düzenleniyor ve 70 ve üzeri alanlar sertifika almaya hak kazanıyor. Her AVM için bir enerji yöneticisi atanması gerekmekte, bu kişi AVMnin sertifika almış kendi personeli olabileceği gibi bu konuda hizmet veren enerji yönetim danışmanlık kurumlarından hizmet alarak da karşılanabiliyor.
Binalar için de enerji kimlik belgesi
Elektrik İşleri Etüt İdaresi tarafından belirtildiği üzere alınması zorunlu olan bir de Enerji Kimlik Belgesi (EKB) var. Bu belgenin 1.000 metrekarenin üzerinde konutlar da dâhil olmak üzere tüm binalar için alınması gerekiyor. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliğine göre, yeni ve 1000 metrekareden büyük mevcut binaların Enerji Kimlik Belgesi alması yasal olarak zorunlu kılınmış.
1000 metrekareden küçük AVM olamayacağı için bir anlamda tüm AVMlerin kimlik belgesi alması zorunlu. Avrupa ülkeleri, Binalarda Enerji Performansı Direktifi (EPBD: Energy Performance of Buildings Directive) uyarınca zorunlu hale gelen enerji kimlik belgelerini düzenleyebilmek için kendi ulusal hesaplama yöntemlerini geliştiriyor.
Türkiye için Binalarda Enerji Performansı Hesaplama Yöntemi ve Ulusal Yazılım oluşturma işini Bayındırlık ve İskân Bakanlığı adına EVD Enerji Yönetimi yürütüyor. 25i aşkın bilim inşam ve uzmanının katılımıyla oluşturulan Enerji Kimlik Belgesi üretecek yazılımın adı BEP-TR. Temmuz ayından itibaren verilmeye başlanacak Enerji Kimlik Belgesi, yeni binalarda serbest müşavir mühendislik firmasında kayıtlı, mevcut binalarda ise enerji verimlilik danışmanlık firmasında kayıtlı bulunan, sertifikalı EKB uzmanları tarafından verilebilecek.
Binaların Enerji Kimlik Belgesinin çıkarılması için binanın enerji performansının belirlenmesi, binanın metrekare başına düşen yıllık enerji tüketiminin ve bu değere göre karbondioksit saliminin hesaplanması, enerji tüketim ve karbondioksit salım miktarlarının referans bir binanınki ile kıyaslanması gerekiyor. Kıyaslama sonucuna göre bina A-G arası bir enerji sınıfına yerleşiyor.
A sınıfi enerji performansı en yüksek binayı, G sınıfi ise en düşük binayı temsil ediyor.
Yeni binaların ruhsat alabilmeleri için Enerji Kimlik Belgelerini almış olmaları gerekiyor ve 1.000 metrekarenin üzerindeki mevcut binaların 2017 yılına kadar (2007 yılında çıkan Enerji Verimliliği Kanununa göre 10 yıl içerisinde) Enerji Kimlik Belgelerini almış olmaları zorunlu. Sadece AVMler değil otel, sağlık binası vb. tüm ticari binaların alması gerekecek bu belgenin, alım-satım ve kiralama işlerinde ibrazı istenecek.
Enerji yönetimi ile uygulamalar konusunda yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere idari yaptırımlar uygulanması da söz konusu. EİE Genel Müdürlüğü, Genel Müdür Yardımcısı Erdal Çalıkoğlu 2010 yılı itibarıyla bu yükümlülüğün yerine getirilmemesinin cezasının 24 bin 540 TL olduğunu belirtiyor. Bu yükümlülük sahibi kişilerin söz konusu idarî yaptırımlara muhatap olmaması için öncelikle yukarıda belirtilen kapsamda çalışmalar yapmak üzere ya çalışanları arasından enerji yöneticisi görevlendirmesi ya da sertifikalı enerji yöneticisinden veya www.eie.gov.tr internet adresinde ilan edilen yetkilendirilmiş Enerji Verimliliği Danışmanlık (EVD) şirketlerinden hizmet almaları gerekiyor.
EİE Genel Müdürlüğü, Genel Müdür Yardımcısı Erdal Çalıkoğlu ayrıca, Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü olarak, Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği (AMPD) işbirliği ile yürüttükleri faaliyetler kapsamında özellikle bilinçlendirme ve eğitim konularına ağırlık verdiklerini belirtiyor. EİE, AVMlerde görevlendirilen enerji yöneticilerinin eğitimlerinin yanı sıra, model etüt çalışmaları yapıyor, AVMler üzerinden tüketicinin bilinçlendirilmesine yönelik etkinlikler gerçekleştiriyor.
ENERJİ VERİMLİLİĞİ DANIŞMANLIK ŞİRKETLERİ
EVD Enerji Yönetimi, EDSM Enerji Denetim Danışmanlık, VET Enerji Verimliliği Özel Eğitim Hizmetleri, MTB Enerji Danışmanlık, Ekotest Çevre Danışmanlık Ölçüm Hizmetleri, Alarko Carrier, Eko-EVD Enerji Yönetimi, İstanbul Enerji, Escon Enerji Sistemleri, Epsilon Enerji Danışmanlık, Efektif Endüstriyel Enerji, Siemens, Bureau Veritas Gözetim Hizmetleri, BES Enerji Danışmanlık, Enve Enerji Eğitim Danışmanlık, Ugetam, Erenco - Erdemir Mühendislik.
VERİMLİLİK ARTIRICI PROJELERİN UYGULANMASI İLE ENERJİ YÖNETİMİ YAPILABİLİYOR. BU PROJELER TAMAMEN MASRAFSIZ SADECE UFAK DEĞİŞİKLİKLER OLABİLECEĞİ GİBİ VERİMSİZ BİR CİHAZIN YENİ BİR CİHAZLA DEĞİŞTİRİLMESİ GİBİ BÜYÜK BÜTÇELİ DE OLABİLİYOR.
ENERJİ YÖNETİCİLERİ NE YAPAR?
- Tüketim alışkanlıklarının iyileştirilmesi ve israfı önlenmesine yönelik önlemleri ve prosedürleri belirler.
- Enerji tüketimi bilgilerinin EİEye gönderilmesini sağlar.
- Enerji tüketen sistemler, süreçler veya ekipmanlar üzerinde yapılabilecek tadilâtları belirler, uygulanmasını koordine eder.
- Enerji etüdlerinin ve VAPların hazırlanması ve uygulanması ile ilgili pazar araştırmaları yapar, anlaşmaları hazırlar.
- Enerji tüketen ekipmanların verimliliklerini izler, bakım ve kalibrasyonlarının zamanında yapılmasını koordine eder.
- Enerji ihtiyaçlarının ve verimlilik artırıcı uygulamaların plânlarını, bütçe ihtiyaçlarını, fayda ve maliyet analizlerini hazırlar, üst yönetime sunar.
- Enerji tüketimini ve maliyetleri izler.
değerlendirir ve periyodik raporlar üretir.
- Enerji tüketimlerini izlemek için ihtiyaç duyulan sayaç ve ölçüm cihazlarının temin edilmesini ve montajını sağlamak üzere girişimlerde bulunur.
Kanun kapsamında her yıl Mart ayı sonuna kadar Genel Müdürlüğe verilmesi gerekli bilgileri hazırlar ve Elektrik işleri Etüt idaresi Genel Müdürlüğüne gönderilmek üzere yönetime sunar.
Erdal Çalıkoğlu-Elektrik İşleri Etüt İdaresi, Genel Müdür Yardımcısı
EİE olarak, enerjiyi, özellikle elektrik enerjisini yoğun olarak kullanan AVM yöneticilerinden ve perakendecilerden enerji yöneticisi istihdamı konusuna özellikle önem vermelerini istiyoruz.
(TURKISHTIME ARASTA; 01.05.2010)
