İran ve Pakistan, Salı günü uzun zamandır ertelenmekte olan bir boru hattı projesi anlaşmasına Türkiyede imza koydu. ABDnin tepki gösterdiği bilinen bu boru hattı projesi, bölgede enerji denklemini değiştirebilecek nitelikte.
İran doğalgazının Güney Asyanın enerjiye aç ülkesi Pakistana taşınmasını amaçlayan proje, ihtiyaç duyduğu enerjinin sadece yüzde 80ini üretebilen Pakistanda son dönemde yaşanan enerji krizine bir çözüm bulmayı hedefliyor. Hatırlanacağı gibi ülkede son dönemde yaşanan uzun süreli elektrik kesintileri sanayi üretimine ağır darbe vurmuştu.
Pakistan Petrol Bakanı Navid Kamar, imzalanan anlaşmaların, "Pakistanın enerji ihtiyaçlarının karşılanması adına atılmış tarihi bir adım, bir dönüm noktası" olduğunu söyledi. Kamar, belirlenen takvim çerçevesinde sisteme doğalgaz akışının sağlanması için inşaatın en kısa süre içinde başlayacağını söyledi.
Wall Street Journala konuşan Pakistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Abdül Basit de "Meşru ekonomik çıkarlarımız bunu gerektiriyor" dedi.
55 MİLYON METREKÜP KAPASİTE
Pakistanla imzalanan anlaşma gereği, 2015 yılı ortalarından itibaren Tahrandan bu ülkeye başlangıçta günde en az 20 milyon metreküplük doğalgaz akışı sağlanması hedefleniyor. Boru hattının kapasitesi ilerleyen dönemde 55 milyon metreküpe çıkarılacak.
ABD uzun zamandır, Türkmenistan gazının Afganistan üzerinden Güney Asya ülkelerine taşınması için planlar yapıyordu. Afganistandaki savaş nedeniyle askıya alınan bu proje sayesinde baş düşmanı İranı devreden çıkarmak isteyen Washingtonın bu yeni boru hattı anlaşmasına nasıl tepki göstereceği merak ediliyor.
Ancak analistler bu tepkinin olumlu olmayacağında hemfikir. Tahranın nükleer silah üretme yolunda adımlar attığına inanan Beyaz Saray, içinde İran olan herhangi bir anlaşmaya sıcak bakmıyor.
"BARIŞ BORU HATTI"
Wall Street Journalın konuyla ilgili haberine göre proje, 1994 yılında ilk kez gündeme getirildiğinde İrandan Pakistan ve Hindistana doğalgaz aktarımı hedeflenmişti. O dönemde "Barış Boru Hattı" olarak tanımlanan projenin Pakistan ve Hindistan arasındaki gerginliği kırabileceği umuluyordu. Ancak iki ülkenin 2001 yılında savaşın eşiğinden dönmesiyle "Barış Boru Hattı" askıya alındı.
Öte yandan son dönemde Hindistan anlaşmayla ilgili gönülsüzlük göstermeye başladı. Tahran ve İslamabaddan geçen yıl yapılan açıklamada, "Hindistan görüşmelere katılmazsa anlaşma iki ülke arasında imzalanır" mesajı verilmişti. Öte yandan Hindistan, geçtiğimiz yıl, uzun zamandır süregelen fiyat ve geçiş ücreti tartışmalarını gerekçe göstererek projeden çekildiğini açıkladı.
Ancak bazı uzmanlar Hindistanın projeden çekilmesinin asıl sebebinin ABDnin baskısı olduğu görüşünde. Washington uzun zamandır, terörizme destek verdiğine inandığı İranla herhangi bir işbirliğine girmemesi için Yeni Delhiye baskı yapıyordu.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Barış Enstitüsünün Güney Asya danışmanı Muid Yusuf, "ABD 2008 yılında Hindistanın boru hattı projesine katılmasını önlemek için sivil amaçlı bir nükleer sözleşme imzalama sözü vermişti" dedi. Ancak ABD Kongresi Pakistana benzer bir anlaşma önermeyi düşünmüyor. Yusuf, "Belli ki Amerikalılar İranın bu fırsatı ele geçirmesini istemiyor ancak ellerinde Pakistanı durdurabilecek bir koz yok" dedi.
ABDYE RAĞMEN...
AFP haber ajansına konuşan Pakistanlı siyasi analist Resul Baş Reis ise ABDnin baskısına rağmen anlaşmaya varılmış olmasını memnuniyetle karşıladığını ifade etti. Reis, "anlaşmanın üç ya da dört ülke arasında bağlantı kurulmasını sağlayacak tarihi bir gelişme" olduğunu söyledi.
Lahor İşletme Bilimleri Üniversitesi Profesörü Reis, "İlerleyen dönemde bu boru hattı projesinin Hindistanı kapsaması da söz konusu. Ancak ABD, Yeni Delhi üzerindeki baskısını kaldırmadıkça böyle bir gelişme yaşanması mümkün değil" dedi.
Öte yandan projede önümüzdeki günlerde gecikmeler yaşanabileceği de ifade ediliyor. Pakistanın Belucistan bölgesinden geçen bir başka boru hattı üzerine Ağustos ayında düzenlenen bir saldırı, Pakistan hükümetinin bu doğal kaynak zengini fakir ülkede böyle bir işletmeyi korumak için karşı karşıya kalacağı engelleri ortaya koydu. Dahası ABDnin muhalefeti durumunda ülkelerin projenin maliyetini nasıl karşılayacakları da merak ediliyor.
ASALUYEHTEN BELUCİSTANA
Geçtiğimiz günlerde Tahranın boru hattı görüşmelerindeki temsilcisi Hocatullah Ganimiferd, Fars Haber Ajansına yaptığı açıklamada imzaların atılacağının işaretini vermişti. Aynı zamanda İran Ulusal Petrol Şirketinın yatırım bölüm başkan yardımcısı olan Ganimiferd, doğalgaz aktarımı için koydukları tarih hedefinin 2014 yılı olduğunu ifade etmişti.
Salı günü imzalanan anlaşmanın şartları şöyle: İranın güneyindeki Asaluyeh Enerji Bölgesinden başlayacak 2 bin 700 kilometrelik boru hattının 1,100 kilometresi İran toprakları içinde yer alacak. Buradan Pakistan sınırlarına giren boru hattının Belucistan ve Sindh bölgelerinden geçmesi planlanıyor. Ancak yetkililer Çinin projeye katılımının sağlanması durumunda bu rotanın değişebileceğini belirtiyor.
(Hürriyet; 18.03.2010)
