Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, elektrikte 5 yıl boyunca yapılmayan zamlar nedeniyle biriken enerji KİTlerinin borç sarmalını artık yönetemez hale geldi. 20 milyar TLyi bulan fatura için düğmeye basan bakanlık 2010 yılının ilk çeyreğinde borç sarmalını temizleyecek tahkim yasa tasarısını Meclis gündemine taşımayı planlıyor. Bununla birlikte yıllara yayılacak zamlarla 20 milyar TL, vatandaşın cebinden çıkacak.
Zamlara gelecek yıl başlanması gerektiğine dikkat çeken bir yetkili, "Bunu ya biz yapacağız ya da bizden sonraki yönetim yapacak. Ama bunu tüketici mutlaka ödemek zorunda kalacak" diye konuştu. Bürokratlar, 2010da dünya genelinde de enerji fiyatlarında artış olacağını belirterek gelecek yıl indirim olmayacağının sinyalini verdiler.
Yıllık yüzde 6lık zam kurtarırdı
Enerji KİTlerinin borçlarının temizlenmesi amacıyla öncelikle, birbirinden olan alacakları için mahsuplaşmaya gidilecek ve böylece alacaklar ve borçlar netleştirilmiş olacak. Daha sonrasında kalan miktar Hazineye devredilecek ve böylece kâğıt üzerinde KİTlerin bilançolarından bu borçlar ve alacaklar kalkmış olacak. Ancak bu zarar vatandaşa yapılacak zam olarak yansıtılacak.
Referansa bilgi veren bakanlık bürokratları, zamsız geçen 2003-2008 döneminde her yıl için ortalama yüzde 5,5-6 oranında zam ihtiyacı olduğunu belirterek "Zamlar o dönem yapılsaydı şimdi biriken borç olmazdı" dedi. 20 milyar TLlik borcun 12 milyar TLsi enerji KİTlerinin birbirinden olan alacağından kaynaklanıyor.
8 milyar lirası zamsızlık faturası
Kamunun elektrik dağıtım şirketi TEDAŞ, elektrik satın aldığı ticaret şirketi TETAŞ ile üretim şirketi EÜAŞa gerekli ödemelerini eksiksiz yapamıyor. EÜAŞ da kasasına yeterli para girmeyince, BOTAŞtan elektrik üretim amaçlı aldığı doğalgazın parasını ödemekte sıkıntı çekiyor. Bu nedenle borç sarmalı, zincirleme olarak artıyor.
20 milyar TLnin 8 milyar TLsi ise yapılmayan zamlar sonucu ortaya çıkan borçlanma faturası. Enerji bürokratları, bu konunun 2010un ilk çeyreğinde çözüme kavuşturulacağını belirterek bu yükün tarımsal sulama, tüketici ve sanayici kesimlerinden hangisine ne oranda yansıtılacağı üzerinde durulduğuna dikkat çekti. 2010dan itibaren başlayacak olan elektrik zamları, her kesime farklı oranda yansıtılacak.
Erdemir parası BOTAŞa gitti
Bakanlık bürokratları, geçmiş dönemde maliyet bazlı fiyatlandırmaya göre tüketici fiyatlarının ayarlanmamış olması nedeniyle özellikle BOTAŞın nakit akışının zora girdiğine dikkat çekerek bu dönemde Özelleştirme Fonundan para aktarıldığını vurguladı. Bakanlık bürokratları, bu yöntemin yanlış olduğuna da dikkat çekerek "Sadece 2008 senesinde 2.5 milyar dolar yani bir Erdemir parası BOTAŞa aktarıldı" diye sitem etti. Bu dönemde kamunun elektrik dağıtım şirketi TEDAŞa da özelleştirme fonundan, parçalar halinde 1 milyar TLye yakın para aktarıldı. Bakanlık, zarar faturasını 2010 yılından itibaren düzenli olarak vatandaşa yansıtmayı hedefliyor. Ancak 2011 seçimleri nedeniyle maliyet bazlı fiyatlandırma sisteminde bazı aksaklıkların yaşanabileceğinden de endişe ediliyor.
IMF MAHSUPLAŞMAYA SOĞUK BAKIYOR
IMF ile yeni bir stand-by anlaşmasının yeni yeni gündeme geldiği 2008de de enerji KİTleri arasında mahsuplaşmaya gidilmesi ve borç sarmalının eninde sonunda sıfırlanması gündeme gelmişti. Ancak bu dönemde IMF, kredi verilmesinden sonra bu sorunun çözümüne yönelik mahsuplaşmaya gidilmemesi gerektiğini hükümete iletmişti. IMF, kullandıracağı kredi ile enerji KİTlerinin borçlarının temizlenmesini istememiş ve bu nedenle anlaşma için bu sorunun çözümünü şartlardan biri olarak hükümetin önüne sunmuştu.
ENERJİDE NE SÖYLENDİ NELER YAPILMADI
* TRT payının kaldırılması: TRT payı yüzde 3,5 oranında uygulanırken 2003te alınan bir kararla yüzde 2ye çekildi. Tüketicinin faturasına yansıtılan ve TRTye ortalama 230 milyon TL kaynak yaratan bu kalemin tamamıyla kaldırılması uzun süre tartışılsa da hâlâ gerçekleştirilemedi.
* Özelleştirmeler: Elektrik dağıtım özelleştirmelerinin ilk etapta 2009a kadar tamamlanması hedeflenirken ancak bu sene gaza basılabildi. Öte yandan, üretim özelleştirmelerine ise hâlâ başlanamadı. Bu durum özellikle elektrik üretim maliyetlerini olumsuz yönde etkiliyor.
* Kayıp-kaçak oranının azaltılması: Hükümet yüzde 21lerde olan kayıp ve kaçak oranını aşağıya çekmeyi hedefliyordu. Ancak özellikle Doğudaki tahsilat sorunu nedeniyle bu konuda istenilen oranda ilerleme sağlanamadı. Bunun yükünü ise faturasını düzenli ödeyen tüketici ödüyor.
* Aydınlatma bedelleri: Belediyelerden alacağını tahsil edemeyen TEDAŞın imdadına 2008de Elektrik Piyasası Yasasına konan geçici bir madde yetişti. 1 Ocak 2009-31 Aralık 2015 arasında aydınlatma bedellerini Hazinenin karşılaması öngörülerek geçici çözüm bulundu. Ancak gelecek belirsiz.
(Referans; 22.12.2009)
