Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün "Bir Bakışta Hükümetler 2009" raporu açıklandı. Rapora göre, kamunun gelirleri OECD ülkeleri arasında büyük farklılıklar gösteriyor. Türkiyede devlet gelirleri GSYİHsının üçte birine ulaşırken rakam Norveçte GSYİHnın yüzde 60ına kadar çıkıyor. Türkiye e-Devlette OECD sonuncusu olurken, 2003-2008 yılları arasında genişbant internet aboneliğinde de sondan ikincilikte bulunuyor.
Devlet gelirlerinin GSYİHya oranı ölçüsü sosyal devlet ilkesinin kağıt üzerinde kalmaması ya da devletin etkin mali örgütlenmesini gösteren ölçülerden biri olarak kabul ediliyor. Raporda ülkeler tarafından toplanan gelir miktarının, hükümetlerin sağladığı mal ve hizmetler ve bunların üretim yöntemiyle, tarihi ve siyasi kararlarla ilgisi bulunduğu belirtildi. Hükümetlerin vergi indirimi gibi destekler sağlamaları durumunda kamu gelirlerinin GSYİHya oranının düşeceği örneği verilen raporda, bütçe açığı ve borç miktarıyla ilgili hedefler içeren AB üyesi olma ve Maasricht kriterleri gibi şartların da geliri etkilediği kaydedildi.
Rapora göre, İskandinav ülkeleri diğer ülke gruplarından ortalama GSYİHlarının yüzde 10u daha yüksek devlet geliri elde ediyor. Ancak İskandinav ülkelerinde bireyler ve hanehalklarına yönelik sosyal yardımlar vergilendiriliyor ve vergi gelirlerinin yüzde 3-4 gibi bir bölümünü oluşturuyor. Birçok ülkede, GSYİH payları itibarıyla gelir ve harcamaları düşüren sosyal yardımlar vergilendirilmiyor.
Sosyal devletin güçlü olduğu ülkelerde devlet gelirleri yüksek
Değerlendirmeye alınan 30 OECD üyesi ülke arasında devlet gelirleri GSYİHsının yüzde 60ı olan Norveç ilk sırada yer aldı. Yaklaşık oranlarla Danimarka, İsveç, Finlandiya, Norveçi izledi. Altıncı sıradaki Fransada devlet gelirleri GSYİHnın yarısı düzeyinde. OECD üyesi ülkelerde GSYİHların ortalama yüzde 40ı devlet geliri haline dönüşüyor. Anayasada sosyal devlet olduğu belirtilen Türkiyede devlet gelirleri GSYİHnın yaklaşık yüzde 31ini oluşturuyor. Türkiye bu sonuçla OECD ülkeleri arasında sondan ikinci oldu.
Sosyal devlet ilkesinin güçlü uygulandığı özellikle İskandinav ülkeleriyle kıyaslandığında bu ülkelerde devlet gelirlerinin Türkiyenin iki misli olduğu ortaya çıkıyor. Rakamlar Türkiyede sosyal devlet ilke ve uygulamalarının yetersiz kaldığı, sosyal devlet uygulamalarının yerini reklam, propagandaya dönük "hayır hasenat" işlerinin aldığı eleştirilerine dayanak oluşturuyor.
Türkiyenin üzerinde, OECD ortalamasının altında devlet gelirine sahip bulunan Slovak Cumhuriyeti, Kore, ABD, Japonya, İsviçre, Avustralya, İrlanda, Yunanistan, Lüksemburg, Polonya, İspanya, Kanada, Çek Cumhuriyeti, İngiltere gibi ülkelerde devlet gelirleri, GSYİHların yüzde 30-40ı bandında bulunuyor.
Japonyada 20 yılda 20 hükümet
OECD Hükümetler Raporuna göre, 1988-2008 yılları arasındaki 20 yılda Japonyada 20 hükümet kuruldu. 20 yılda Türkiye ve İtalyada 15, Polonyada 16, Yunanistan ve Kanadada 10 hükümet iş başına geldi.
Koalisyon hükümeti şampiyonu Japonya
20 yıl içinde Japonyada 15, İtalyada 14, Polonyada 12, İzlanda, Danimarka ve Avusturyada 9, Hollanda ve Belçikada 8, Türkiyede 7 koalisyon hükümeti kuruldu.
Bakan ve bakanlık sayıları
Hükümetler Raporuna göre, OECDnin bakanlar kurulu en kalabalık ülkesi Kanadadan sonra Türkiye. Kanada kabinesinde 27 bakan görev yapıyor. Türkiyede Bakanlar Kurulunda 25 Bakan sandalyeye sahipken İngilterede 23, İsveçte 22, İtalyada 21, Yeni Zelanda, Finlandiya ve Avustralyada 20 bakanlı hükümetler iş başında bulunuyor. OECD üyeleri Fransada 17, Almanyada 16, Japonyada 15, İsviçrede ise 7 bakanlı hükümetler görev yapıyor.
E-devlet sonuncusu
Raporda OECD ülkeleri e-Devlete hazır olma durumu açısından da sıralandı. İskandinav ülkeleriyle ABDnin e-Devlet hazırlığı sıralamasında başlarda yer aldığı listede Türkiye en son sırada yer aldı. Vatandaşların elektronik ortam aracılığıyla işlerini çözmelerine ortam yaratan devletler sıralamasında Yunanistan, Slovak Cumhuriyeti, Meksika, Polonya, Portekiz ve Macaristan gibi ülkeler Türkiyenin üzerinde yer aldı.
Bir başka sıralamada 2008 itibarıyla başta internet uygulamalarında kullanılan genişbant iletişim abonelikleri için yapıldı. Yine İskandinav ülkelerinin üst sıralarda yer aldıkları sıralamada, 100 kişide 37 kişinin genişbanta eriştiği Danimarka birinci oldu. 100 kişide 7 kişinin genişbant erişimi bulunan Türkiye sondan ikinci, 5 kişinin eriştiği Meksika ise sonuncu oldu. OECD ülkelerinde 100 kişide ortalama 22 kişi genişbanta erişebiliyor.
Türkiyede devletin işveren konumu düşük
Raporda belediyeler dahil merkezi ve yerel kamu kurumlarında çalışanların genel istihdam içindeki payları da ülkeler itibarıyla ele alındı. Buna göre, yine İskandinav ülkelerinde devlet kurum ve kuruluşları istihdamda en büyük payı taşıyorlar. Norveçte iş gücünün yüzde 29u kamu kurum ve kuruluşlarında çalışıyor, Japonyada ise devlet kuruluşları istihdamın yüzde 5ini sağlıyor. Türkiyede devlet kuruluşlarında çalışanlar işgücünün yüzde 10una yakın bir oranını oluşturuyor.
(Cumhuriyet; 22.10.2009)
