Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Yönetim Kurulu, elektrik talebinde, Ocak-Eylül 2009 döneminde ortalama yüzde 4.9 olarak gerçekleşen tarihi daralma ile ilgili bir basın açıklaması yaptı. 9 Ekim tarihli açıklamada, ucuza elektrik üreten kamu santralılarında üretimin azaltılması ya da durdurulması, buna karşın pahalıya elektrik satan özel sektör santralılarından ise daha fazla alım yapılması, vatandaşın faturasının kabarması nedenleri arasında sayıldı. Açıklamada, ‘‘DUY denilen karaborsada özel şirketlerin satış düzeylerinin korunması, alım garantili özel sektör santralılarına karşı olan yükümlülükler ve doğalgazdaki al ya da öde yükümlülüğü nedeniyle kamunun hidrolik santralılarının durdurulması" elektriğe yapılan zammın ana nedenleri olarak sıralandı.
2001 krizinde dahi talepte sadece yüzde 1.1 daralma yaşandığı hatırlatılan açıklamada, ekonomik krizin faturasının kamu santralarına yıkıldığı, krizin, kamu santraları üzerinden özel elektrik üretim şirketleri için fırsata dönüştürüldüğü ileri sürüldü. Açıklamada şöyle denildi: "Elektrik üretiminde, Ocak-Ağustos 2009 döneminde yüzde 4.8‘lik küçülme yaşanırken, aynı dönemde kamunun elektrik üretiminde yüzde 11.2‘lik kısıtlamaya gidildi. Yani kamu 8 aylık dönemde, geçen yıla göre 7.6 milyar kilovatsaat daha az enerji üretti. Böylece Türkiye‘nin 8 aylık üretiminde talebe bağlı olarak gerçekleşen 6.5 milyar kilovatsaatlik üretim azalışının tümü kamunun sırtına yıkıldığı gibi özel sektörün fazladan gerçekleştirebildiği üretim nedeniyle de kamu, üretimde kesintiye gitmek zorunda bırakıldı." Kamu santralarının üretimlerinden yapılan kesintinin yüzde 45.8‘inin hidrolik santralılarda yapılan üretim durdurmadan kaynaklandığı belirtilen açıklamada, ‘Kamu hidrolik santralarında geçen yıl yapılan üretimden 35 milyar kilovatsaat daha az üretim gerçekleştirilirken, Türkiye toplamında hidrolik santralardan yapılan üretim kesintisi 1.8 milyar kilovatsaatte kaldı. Yani kamu hidrolik santralarında üretim durdurulurken, özel sektör hidrolik santraları geçen yıla göre daha fazla çalıştı" denildi.
"Kamudaki üretim kesintisi, serbest piyasayı yaşatmaya yönelik"
4628 sayılı Elektrik Piyasası Yasası öncesinde, yap-işlet modeliyle kurulan, 4 doğalgaz ve ithal kömüre dayalı 1 santrala yüzde 85 alım garantisi verildiği, ancak talepteki daralmanın bu santrallara yansıtılmadığı, hatta bir önceki yıla göre yüzde 2.2 daha fazla üretim yapmalarına olanak sağlandığı belirtilen açıklamada, yine kurulu güç bazında yarıdan fazlası doğalgaza dayalı üretim gerçekleştiren ve yüzde 100 alım garantisi verilmiş olan yap-işlet-devret santrallarında da hiç üretim kesintisine gidilmediği, yüzde 0,5‘lik cüzzi bir artışla geçen yılki üretim düzeylerinin korunduğu kaydedildi.
4628 sayılı yasa sonrası lisans verilen serbest üretici şirketlerin de krizden hiç etkilenmediği, Ocak-Ağustos 2009 döneminde üretimlerini yüzde 10.7 artırdıkları, buna karşılık kamu santralarının 7.6 milyar kilovatsaat, otoprodüktör santrallar da 1.3 milyar kilovatsaat üretim kesintisine gittikleri EMO Yönetim Kurulu basın açıklamasındaki tespitler arasında yer aldı.
Açıklamada, "Sanayi üretiminin yılın 8 aylık döneminde yüzde 15‘lik küçülme yaşadığı dikkate alındığında, temel olarak kendi sanayi kuruluşunun ihtiyacını karşılamak üzere kurulan otoprodüktör santralarındaki üretim düşüşünün nedeni anlaşılmaktadır. Kamudaki üretim kesintisi ise serbest piyasayı yaşatmaya yönelik bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır" denildi.
Dağıtım kuruluşlarının, elektrik talepleri içinde, geçiş dönemi sözleşmeleri kapsamında EÜAŞ ve TETAŞ ile yaptıkları ikili anlaşmalardaki payın, oransal olarak korunmasına karşın, miktar bazında azalmasının, dağıtım kuruluşlarını, DUY‘dan alım yapmaya devam etmek zorunda bıraktığı belirtilen açıklamada, "Kamu santralları, aynı düzeyde üretim yapmaya devam ettirilselerdi, dağıtım kuruluşları bazında 17 milyar kilovatsaat olan DUY‘dan alınan elektrik miktannm 7.6 milyar kilovatsaat azalarak, 10 milyar kilovatsaatin altına düşmesi gerekirdi. DUY‘un, kamu santralları durdurularak yaşatılması ve imtiyazlı şirketlerden elektrik alımına devam edilmesi nedeniyle oluşan kamu zararı ise TETAŞ üzerinden elektrik kullanıcılarına yıkıldı" ifadelerine yer verildi.
Serbest piyasa adına yapılan tüm uygulamaların, "zarar kamuya, kar şirketlere" prensibine göre yapıldığı ileri sürülen açıklamada, DUY‘un feshedilmesi ve devre dışı bırakılan kamu santralarının devreye alınması talep edildi.
(Kaynak Elektrik; 01.10.2009)
