Elektrik Mühendisleri Odası (EMO), hükümetin, maliyet bazlı fiyatlandırma diye yürürlüğe koyduğu otomatik fiyatlandırmayı, Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş (TETAŞ) aracılığıyla manipüle ettiğini öne sürdü. EMO Yönetim Kurulu adına yapılan yazılı açıklamada, elektrikte, "devlete sırtını dayayan serbest piyasa modelinden vazgeçilmesi, karaborsanın ve elektrikte otomatik fiyatlandırmanın derhal yürürlükten kaldırılması" istendi.
EMOnun açıklamasında, bu yılın başından itibaren elektrik üretim maliyetlerinde artış değil, azalış söz konusu olmasına rağmen, elektrik fiyatlarında indirim yapılması gerekirken zam hazırlığı bulunduğuna işaret edildi. TETAŞın elektrik satış fiyatlarına 1 Ekim 2009dan geçerli olmak üzere yüzde 21,08 zam yapıldığı, bunun da son kullanıcılara yansıtılması için dağıtım şirketlerinin elektrik satış fiyatlarını yaklaşık yüzde 10 artırma talebini Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun (EPDK) yarın görüşmesi beklendiği hatırlatılan açıklamada, şu bilgi verildi:
"Türkiye elektriğinin yaklaşık yüzde 44-45lik bölümünü sağlayan, toptan elektrik alım-satımı yapan TETAŞ, elektriğin yalnızca yüzde 26,5inikamu elektrik santrallanndan (EÜAŞ) satın alabilmektedir ki, bu santralların hepsi büyük hidroelektrik santrallardır. Dolayısıyla yatırım maliyetleri yüksek olmakla birlikte işletme maliyetleri yok denecek kadar az olan hidrolik santrallardan alım yapmaktadır. Bu dönemde EÜAŞın büyük HESlerinden yaptığı alımlardan kaynaklı TETAŞta bir maliyet artışından söz edebilmek olanaksızdır."
TETAŞın satışa sunduğu elektriğin büyük bölümünü imtiyazlı özel sektör santrallarından satın aldığı, yap-işlet santrallarının yüzde 48,3 ile en büyük paya sahip olduğuna işaret edilen açıklamada, yap-işlet devret santrallarının kurulu güçlerinin yarıdan fazlasının doğal gaza dayalı olduğu hatırlatıldı. Bu yıl doğal gaz satış fiyatlarında yüksek oranlı indirimler kaydedildiği belirtilen açıklamaya, şöyle devam edildi:
"Elektrik üreticilerine doğal gaz satış fiyatı, Ocak- Ağustos 2009 döneminde şubat ve mayıs ayı indirimleriyle 77,68 kuruştan 47,14 kuruşa çekilmiştir. Doğal gaz fiyatlan nedeniyle maliyet artışı değil, tersine azalışı söz konusudur. TETAŞ satışa sunduğu elektriğin yüzde 26,7sini ise kömüre dayalı iki santraldan almaktadır ki bunun büyük bölümü ithal kömüre dayalıdır. İthal kömür fiyatlarında ise artış değil, azalış söz konusudur. ETAŞ, elektrikte yaratılan borsa sisteminden de yüzde 4,8lik alım yapmaktadır. Karaborsaya dönen bu sistemde bile 2009 yılında fiyat artışı değil azalışı vardır. Ocak-Temmuz 2009 döneminde sistem dengesizlik fiyatı gündüz saatleri için basit ortalama ile yüzde 4,75, puant saatler için yüzde 0,45, gece saatleri için de yüzde 19,36 azalmıştır. TETAŞın zammı, döviz kuru etkisi gibi gerçekçi olmayan gerekçelere dayandırılmaya çalışılmıştır. Aylık ortalama döviz kuru artışlarına bakılacak olursa da Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında düzenli bir şekilde düşüş gösterdiği ortadadır."
"Elektrik zammında TETAŞın mali yapısında 2006 yılından itibaren yaşanan bozulmanın etkili olduğu" belirtilen açıklamada, şu bilgi verildi:
"2008 yılma gelindiğinde TETAŞ, hem elektrik satışından hem de diğer faaliyetlerinden zarar etmiş, 2008 yılını 983 milyon TL zararla kapatmıştır. AKP Hükümeti, Dünya Bankasından bu yıl onaylanan enerji alanına yönelik kredi karşılığında otomatik fiyatlandırma başta olmak üzere her türlü maliyeti tüketicilere doğrudan yansıtacağına dair söz vermişti. 2009 yılı KİT Yatırım ve Finansman Programına bakıldığında ise TETAŞın 18 milyon TL faiz dışı fazla vermesinin öngörüldüğü görülmektedir. TETAŞ geçen yılla aynı miktarda satış yapmış olması durumunda 2009 yılım 11,3 milyar TL satış geliri ile kapatacaktır. Geçen yıl ki satış miktarıyla aynı miktarda satış yapmasına rağmen bu yıl ki fiyat tarifesi üzerinden TETAŞ geçen yıla göre satış gelirini 1,9 milyar TL artırmış olacaktır. TETAŞ, hükümetin enerji KİTleri üzerinden elektrik fiyatlarına müdahale etme aracı olmuştur. Otomatik fiyadandırma kararında da TETAŞın tarifesi için bir formül öngörülmemiş, tarife belirlenirken hükümetin KÎT Yatırım ve Finansman Programına atıfta bulunulmuştur."
TETAŞın yaptığı zamma dayanılarak dağıtım şirketlerinin de zam yapmasının öngörüldüğü belirtilen açıklamada, beklenildiği gibi yüzde 10luk zam yapılması durumunda her türlü bedel hariç olmak üzere konutlar için çıplak elektrik birim satış fiyatının 16,27 kuruştan 17,89 kuruşa çıkacağı, diğer bedeller ile vergi ve fon payları da eklendiğinde 1 kilovatsaat elektrik satış fiyatına yüzde 10luk zammın yüzde 8,5 olarak yansıyacağı kaydedildi.
Böylece ortalama bir yaşam standardına göre 230 kilovat saatlik tüketim gerçekleştiren bir ailenin elektrik faturasının, 56,42 TLden 61,19 TLye yükseleceği belirtilen açıklamada, şöyle denildi:
"Hükümet, ekonomik krize önlem gerekçesiyle pek çok ürünün satışını artırmak için büyük oranlı vergi indirimlerine giderken, temel bir kamu hizmeti olan elektrikte fiyat artışları ve bunun aracılığıyla vergi gelirlerini artırmakta ısrar etmektedir. Yaşanan zamların temel nedeni, elektrikte serbest piyasa uygulamaları sonucunda kamu enerji kuruluşlarının zarar ettirilmiş olması ve hükümetin kendisine kaynak arayışıdır. Bu çerçevede elektrik enerjisi alanındaki sorunların kamu inisiyatifi ile çözülebileceğini vurguluyor; devlete sırtını dayayan serbest piyasa modelinden vazgeçilmesini, karaborsanın ve elektrikte otomatik fiyatlandırmanın derhal yürürlükten kaldırılmasını talep ediyoruz."
(Hürses; 20.09.2009)
