Çukurova Holding bünyesinde yer alan Genel Enerjinin ortağı olduğu TTOPCO (Taq Taq Operating Company Limited), Kuzey Iraktan ilk petrolü ihraç etti. Kuzey Irak yönetiminde ilk ihracatın mutluluğu yaşanırken, merkezi yönetimle aralarında gelir paylaşımı ve yetki tartışmaları da derinleşti. Irak Başbakanı Nuri Malikinin katılmadığı törende Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani, "Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi, Kürdistan Bölgesel Yönetiminin petrol şirkederiyle yaptığı anlaşmalar Irak Anayasasına uygundur. Merkezi Bağdat yönetiminin başındaki Maliki ve Kürt Llükümeti kendi aralarında siyasi bir uzlaşma oluşturmalıdır" dedi.
Türkiye üzerinden
Kuzey Irakta Taq Taq sahasından elde edilen petrol, dün düzenlenen törenle ihraç edilmeye başlandı. İlk etapta günde 100 bin varil olarak planlanan ihracat, dünya pazarlarına Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı aracılığıyla Türkiye üzerinden yapılacak.
Irak ve Türkiye ekonomisi için önemli dönüm noktası olduğu belirtilen proje Erbilde düzenlenen uluslararası basın toplantısı ve törenle dünyaya tanıtıldı. Törene Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani, Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi Cumhurbaşkanı Mesut Barzani, Kuzey Irak Başbakanı Neçirvan Barzani, Tabii Kaynaklar Bakanı Dr. Ashti Hawrami ve Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi Bakanlar Kurulu Danışmanı Dr. Halid Salih ve Taq Taq petrollerini arama ve üretim yetkisine sahip Genel Enerji şirketinin temsilcilerinin katılımı ile gerçekleşti. Törene Türkiyeden resmi katılım olmazken, Irak Başbakanı Nuri Al Malikinin katılmaması da dikkat çekti.
Petrol refah unsuru
Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi Başbakanı Neçirvan Barzani törende yaptığı konuşmada, Kuzey Irak petrollerinin ihraç edilmeye başlanmasının dünya ve bölgeleri açısından tarihi önemini vurgulayarak, "Bu politikalar ile, bu ülkeyi çok uzun süre etkilemiş olan şiddet kısır döngüsünü kırmak istiyoruz. Irak dahilinde ve sınırlarının ötesinde ekonomik işbirliği, daha parlak bir geleceğin temellerini atacaktır"dedi. Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi Tabii Kaynaklar Bakanı Dr. Ashti Hawrami ise, "Tarihte ilk kez Kuzey Irak halkı kendi doğal kaynakları hakkında karar verebiliyor. Bugün yapılan duyuru ve sağladığımız başarılarla petrolün lanetini arkamızda bırakacağız. Artık petrol bizim için bir refah ve denge unsurudur" ifadesini kullandı. Hawrami, Bugünle başlamak üzere Irakın aylık petrol ihracatı günlük 100 bin varil artacaktır. Bu miktar Tawke ve Tak Tak petrol sahalarından gelecektir. Bir yıl içinde bu iki sahadan yapılacak petrol ihracatı günlük 250 bin varile çıkacaktır" açıklamasında bulundu.
İlk ihracat Türk ortaklıdan
Kuzey Iraka en büyük yatırımı yapan aynı zamanda bölgesel petrol üreten ilk yabancı şirket unvanına sahip Çukurova Holding bünyesindeki Genel Enerji, 2005te Tak Tak petrol sahasında arama ve geliştirme çalışmaları için Kanadalı Addax Petroleumla ortaklık anlaşması imzalayarak TTOPCOyu kurdu. Irak işgalinin ardından çalışmalara başlayan şirket, bugüne kadar sekiz kuyu açtı. İlk etapta günde 40 bin varil petrol üretecek olan şirket, Kerkük Ceyhan Boru Hattı bağlantısı tamamlanana kadar petrolü hatta tankerlerle nakledecek.
Genel Enerji CEOsu Mehmet Sepil, "Yurtdışında bu büyüklükte bir petrol rezervuarını arayan ve üreten ilk Türk özel sektör şirketiyiz. TTOPCO ile bölgede 350 milyon dolar yatırım yaptık. Günlük 60 bin varil kapasiteli bir rafineri inşaasına başladık. Bu rafineri, 2010 sonunda faaliyete başlayacak" dedi.
Hükümetle pay ve yetki kavgası
Kuzey Iraktan ihraç edilen ilk petrol, Kürt yönetim ile Bağdat yönetimi arasındaki gelir paylaşımı ve anlaşma yapma yetkisine dair tartışmaları da derinleştirdi. Kürt bölgesi petrol gelirinin yüzde 17sini alacak. Ancak gelir paylaşımı konusunda hâlâ netlik söz konusu değil. Çünkü, yüzde 17 gelir dağılımını sağlayan uygulama henüz yasal güvenceye bağlanmadı. Öte yandan, merkezi yönetim bölgesel yönetimin, Irak Anayasasına göre petrol anlaşması yapamayacağını öne sürüyor. Bu tartışmalar Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani ve Irak Kuzey Irak Bölgesel Yönetim Başkanı Mesut Barzaninin tören konuşmalarına da yansıdı.
Talabani Malikiyi eleştirdi
Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani törendeki konuşmasında, Irak petrolünün hiç bir etnik grubun siyasi ve ekonomik çıkarı için değil, tüm Irak için kullanılacağını belirterek, "Irakın zenginliklerini paylaşmayı herkes öğrenmeli. Paralmentoda demokrasiyi, insan haklarını ve ticaret alanlarındaki özgürlükleri geliştirmek için altyapı oluşturmaya çalışıyoruz. Kürdistan Bölgesel Yönetiminin petrol şirketleriyle yaptığı anlaşmalar Irak anayasasına uygundur. Merkezi Bağdat yönetiminin başındaki Maliki ve Kürt Hükümeti aralarında siyasi bir uzlaşma oluşturmalıdır. Maliki de burada olmalı ve Kürderle birlikte bu heyecanı paylaşmalıydı. Bugün bu ihracatın başlaması, Kuzey Irak petrolü hakkındaki haksız suçlamaları da ortadan kaldırıyor. Bütün bunlan söyleyebilmek için yaşayabilmek bile çok önemli. Burada yaşayan halk bunu görmek için çok fazla kan ve gözyaşı döktü" dedi.
Anlaşmalar anayasaya uygun
Mesut Barzani ise şunları söyledi: "Bugün Kürt ulusu için en önemli gün bir milat. Bu miladın altına imza atan Kürt yönetimini büyük bir minnettarlıkla kutluyorum. Çok iyi bilinmelidir ki, Kürt yönetiminin imzaladığı petrol anlaşmaları, Irak anayasasına uygundur. Irakın petrolü tüm tüm Iraklılarındır. Bağdat yönetimi görecektir ki, Kürtler herkesten daha adil olacak. İnşallah, Kürt Hükümeti Irakın geleceği için çok daha büyük anlaşmalara imza atacaktır." Tören sonunda soruları yanıtlayan, Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi Doğal Kaynaklar Bakanı Asthi Havırami, "Daha fazla Türk firmasının gelmesi ve Türkiye ile ilişkilerin gelişmesi için bugün bir dönüm noktası. Biz herkese davetimizi yaptık ama onlar gelmedi. Ayrıca, burası onların da ülkesi davete gerek yok" dedi. Türk ortaklı şirketin çıkardığı petrolün, Kerkük Ceyhan Boru Hattına pompalanacak olması, Bölgesel yönetimin Türkiye ile diplomatik ilişki kurma umudunu artırdı. Basın toplantısında gazetecilerin sorularını yanıtlayan, Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi Bakanlar Kurulu Danışmanı Dr. Khaled Salih, "Bir Türk konsolosluğu açılacak olursa çok iyi olur tabi" dedi.
(Radikal; 02.06.2009)
