TAEKe teklif sunduğu reaktör, Rus tipi basınçlı su reaktörleri geleneksel olarak VVER olarak adlandırılıyor. Akkuyu sahasında VVER 1200 (AES2006) tasarımı reaktörlerden 4 ünite kurulması teklif edilirken, söz konusu tasarım Rusya Federasyonu tarafından geliştirilen VVER tipi reaktörlerin en son modeli. Buna göre, tasarım, halen dünyada 18 adet işletmede bulunan VVER1OOOden özellikle de Finlandiya için geliştirilen ve daha sonra Çin (Tianvvan 1 ve Tianwan 2) ve Hindistanda (Kudankulam) inşa edilen VVER 1000 (AES91) tasarımından evrimleştirildi. VVER tipi reaktörlerin diğer basınçlı su reaktörlerinden en önemli farklarını yatay buhar üreteçleri ve hekzagonal örgü biçiminde yerleştirilmiş yakıt tasarımları oluşturuyor.
Çift katmanlı koruma kabı binasının bulunduğu tasarımda uçak çarpmaları, dış patlamalar, rüzgar yükleri dikkate alınırken, batı tipi benzerlerinde bulunan tüm güvenlik sistemlerine sahip ve tasarıma esas kazaların ötesindeki kazalar da (ciddi kazalar) göz önünde bulunduruldu.
Toplamı 4 bin 800 Megawatt gücünde 4 reaktör
Akkuyu için ortaklığın teklif ettiği her bir ünitenin nominal elektrik gücü yaklaşık 1200 megavat. 4 üniteden oluşan nükleer güç santralının toplam elektrik gücü ise yaklaşık 4800 megavat .Nükleer santral, enerji kaynaklarına alternatif oluşturması, yakıt maliyetlerinin düşüklüğü, dışa bağımlılığın azaltılması ve çevre kirliliği açısından en temiz enerji elde etme yöntemi olması nedeniyle tercih ediliyor .Türkiyede elektrik enerjisi üretimi içinde nükleer santrallerinin payının 2020 yılına kadar asgari yüzde 8, 2030 yılına kadar ise yüzde 20 olması hedefleniyor.
Yarışmada süreç nasıl gelişti?
Nükleer güç santrali kurup işletecek ve TETAŞa elektrik enerjisi satacak şirketin belirlenmesine ilişkin yapılan yarışmanın ilk aşaması 24 Eylül 2008 tarihinde TETAŞ tarafından tekliflerin alınması ve ilk zarfların açılmasıyla tamamlanmıştı.
İhale için 13 firma şartname almış, ancak yalnızca bir firma teklif vermişti. Firmaların bir kısmı ihale takviminin, uygun teklif vermeye yeterli olmadığını belirterek, süre uzatımı istemiş, ancak TETAŞ bu talebi geri çevirmişti .Yarışma şeklinde yapılan ihaleye tek teklif veren Rus-Türk ortaklığındaki AtomstroyexportInter RaoPark Teknik Konsorsiyumunun ilk zarfındaki belgelerin eksiksiz olduğunun tespit edilmesi üzerine, TAEK kriterlerine ilişkin bilgi ve belgelerin bulunduğu ikinci zarf aynı gün TAEKe gönderilmişti.
TAEKin 19 Aralık 2008 tarihinde de Nükleer Santral Yarışması kapsamında teklif edilen reaktör tasarımına uygunluk belgesi vermiş ve teknoloji açısından onay yazısını TETAŞa göndermişti .Mevcut aşamada ise son olarak TETAŞ, şirketin fiyat zarfını açacak. Zarftan çıkacak fiyat teklifi ilgili bütün kesimler tarafından merakla bekleniyor.
Nükleer santral yarışmasında, tek teklif veren "AtomstroyexportInter RaoPark Teknik" Ortak girişim grubunun vereceği fiyat zarfı merak konusu oluştururken, enerji sektöründe kimi söz konusu süreci destekliyor, kimi ise şiddetle karşı çıkıyor.
Elektrik Üreticileri Derneği Başkanı Karaduman: "Kaçamayacak durumdayız"
Elektrik Üreticileri Derneği Başkanı Önder Karaduman, Türkiyenin nükleer enerjiden artık kaçamayacak bir duruma geldiğini belirtirken, ülkenin elektriğin yüzde 50sinden fazlasını doğalgazdan üretecek kadar zengin olmadığını savundu.
Türkiyenin son yıllarda yaşanan doğal gaz krizlerini de dikkate aldığında, enerji güvenliği için enerji çeşitliliğini artırmak zorunda olduğunu vurgulayan Karaduman, "Dünya nükleer teknolojiyi yeniden keşfederken, Türkiye özellikle ekonomik küresel kriz ile doğal gaz krizlerinin yaşandığı söz konusu dönemde bu teklifi iyi değerlendirmeli" diye konuştu .Dünyada doğalgaz açısından zengin Rusya dahil hiç bir ülkenin, elektriğinin yüzde 50 oranında doğal gazdan üretmediğine işaret eden Karaduman, Türkiyenin ihracattan kazandığı tüm paraları enerjiye vermemesi gerektiğini, mutlaka nükleer teknolojiye geçmesi gerektiğini kaydetti.
Bir çok ülkede nükleer enerji santralleri bulunduğuna işaret eden Karaduman, Türkiyenin de bu konuda daha fazla oyalanmaması gerektiğini söyledi.
"Verilen fiyat inşallah uygun olur"
AtomstroyexportInter RaoPark Teknik ortak girişim grubunun kullanacağı teknolojinin TAEK tarafından uygun görülmesinin ardından, sıranın fiyatların belirlenmesinde olduğunu ifade eden Karaduman, "Ben konunun, bu dönem sonuçlanacağını düşünüyorum. Verilen fiyat inşallah uygun olur. Fiyatta bir pazarlık şansı var, TETAŞın bir pazarlık etme şansı var. Bugün ortalama fiyatlar kilovat saat başına 12-13 sent civarında onun altındaki her ortalama enerji maliyetlerini de aşağıya çeker. 8 sentin altında her fiyatın uygun olacağını düşünüyorum" dedi.
Enerji Uzmanı Pamir: "Bu işin mevcut yasayla her tarafı açık"
Enerji Uzmanı Necdet Pamir de "Bu işin mevcut yasayla her tarafı açık. bir sürü soruna açık, sorunun hiç bir tanesi üzerinde çalışma yapılmamışken, atık yönetimi başta olmak AB standartlarında uygunluk açısından yapılması gerekenler varken, her tarafı delik deşik, eksik bir düzenlemeyle, tek bir şirketin verdiği teklif üzerinden bu işin yürütülmesini son derece sağlıksız buluyorum" dedi.
Söz konusu süreçte nükleer enerji santralleriyle ilgilen ve şartname alan firmaların, çeşitli uyarılarda bulunduğunu, bir takım düzenlemeler ile süre uzatımı talebinde bulunduğunu hatırlatan Pamir, ancak buna rağmen sürecin devam ettirildiğini ve tek bir teklif alındığını kaydetti.
Türkiyenin enerjide Rusyaya bağımlı olduğundan rahatsız olunmasına rağmen, bu defa nükleer enerji üzerinden elektrikte de çok yüksek oranlarda Rusyaya bağımlılığa neden olacak bir adım atmanın oldukça yanlış olduğunu vurgulayan Pamir, Türkiyenin çaresiz konumda olmadığını bu yapıyla nükleer ısrarı sürdürmemesi gerektiğini belirtti.
Fiyat beklenenden yüksek olur
Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Musa Çeçen de dünyada küresel krizin yaşandığı, talebin düştüğü ve sanayinin çıkmaza girdiği bir ortamda, Türkiyede nükleer santral yatırımının gerçekleşeceğine inanmadığım söyledi.
Yarışmaya tek bir teklifle devam edilmesini de eleştiren Çeçen, şöyle devam etti:
"Nükleer santraldeki dünyada bütün uygulamalarda 78 sentten yukarı çıkmayacağı söylenen fiyat ortalamasının zaman içinde gecikmeler, amortisman giderleri, fiyat artışları ile 14 sentlere çıktığını biliyoruz. Buna enerji iletim ve dağıtım paylarını da koyduğumuzda inanılmaz rakamlara gelecektir. ABDde ilan edilen 78 sent fiyatlarla enerji üreten çok az sayıda santral var ve bu konuda da çok sayıda dava açıldığını biliyoruz. Dolayısıyla bu yarışmada ne bir kamu yararı var, ne de ucuz fiyat beklentisi.
(Ekonomi Gazetesi; 19.01.2009)
