2006 ENERJİ SEKTÖRÜ İÇİN ZOR BİR YIL OLDUĞU KADAR BİRÇOK AÇIDAN DA HAREKETLİ GEÇTİ. TÜRKİYE'nin 1970'Lİ YILLARDAN BERİ GERÇEKLEŞTİRMEYE ÇALIŞTIĞI NÜKLEER SANTRAL, ELEKTRİK DAĞITIM ÖZELLEŞTİRMELERİ VE SAMSUN-CEYHAN HAM PETROL BORU HATTI İÇİN İLK ADIM 2006 YILINDA ATILDI. BUNUN YANI SIRA ÖZEL SEKTÖR KESİMİNDE ÖZELLİKLE OTOPRODÜKTÖRLER BÜYÜK SORUNLARLA KARŞILAŞTILAR. TÜRKİYE'nin doğalgaz ithal ettiği İran ile sürekli gaz akışının kesintiye uğraması gibi sorunlar ise henüz çözülemedi. 2006 yılında enerji sektöründeki en hareketli tartışmalardan biri de elektrik fiyatlarına zam yapılıp yapılmayacağıyla ilgili oldu.
Arz güvenliği için yatırım gerekli
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'NIN ÇALIŞMASINA GÖRE 2010-2011 DÖNEMİNDE ELEKTRİK ARZ AÇIĞI RİSKİ OLSA DA SEKTÖR OYUNCULARI BU RİSKİN 2007-2008 DÖNEMİNDE ORTAYA ÇIKACAĞINI ÖNGÖRÜYOR. ELEKTRİK PİYASASININ SERBESTLEŞTİRİLMESİNDEN SONRA BİRÇOK PİYASA OYUNCUSU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURULU'ndan (EPDK) lisans alarak elektrik üretimi için ilk adımı attı ancak bu yatırımların büyük bir çoğunluğu hâlâ gerçekleştirilemedi. EPDK'NIN YAPTIĞI ARAŞTIRMAYA GÖRE 2003-2006 DÖNEMİNDE EPDK'dan lisans alan 167 projeden sadece 20 tanesi tamamlanma aşamasına geldi. Özel sektör ise projeleri tamamlayamamasının nedenini, bürokrasi ve finansman konusunda bankacılık sisteminin enerji sektörüne güvensizliği olarak gösteriyor. Yakın dönemde ortaya çıkabilecek bir arz krizi için bir eylem planı ise henüz oluşturulmuş değil. Ancak termik ve hidrolik elektrik santralları 6 yıl gibi uzun sürelerde kurulduğu için daha kısa sürede kurulan doğalgaz santrallarının önü daha açık gözüküyor. Bu durumda da pahalı ve ithal kaynaktan elektrik üretimi nedeniyle maliyet artışı gerçekleşebilecek.
Nükleer enerjide ilk adım atıldı
Türkiye'NİN HENÜZ SAHİP OLMADIĞI NÜKLEER ENERJİ SANTRALI İÇİN ENERJİ BAKANLIĞI İLK ADIMI 2006 YILI İÇİNDE ATTI. ANCAK NÜKLEER SANTRAL İNŞAATI EN ERKEN 2008 YILINDA BAŞLAYACAK. BİR NÜKLEER SANTRALIN ORTALAMA MALİYETİ 5 MİLYAR DOLAR CİVARINDA BULUNUYOR. BU MALİYETİN KARŞILANABİLMESİ İÇİN SANTRALI İNŞA EDECEK YABANCI VE YERLİ YATIRIMCILARIN KREDİBİLİTELERİNİN BULUNMASI GEREKECEK. NÜKLEER SANTRAL İNŞAATI 5 YIL SÜRDÜĞÜ İÇİN EN ERKEN 2013 YILINDA ELEKTRİK ÜRETİMİ BAŞLAYABİLECEK.
GELECEK YILIN İLK İCRAATI İSE ELEKTRİK DAĞITIM ÖZELLEŞTİRMELERİ OLACAK. ÖZELLEŞTİRME İDARESİ BAŞKANLIĞI (ÖİB), YAKLAŞIK 2 YILDIR YAPMAYA ÇALIŞTIĞI DAĞITIM ÖZELLEŞTİRMESİNDE NİHAİ TEKLİFLERİ 19 OCAK TARİHİNDE ALACAK. ÖİB İLK ETAPTA ANKARA, KIRIKKALE, ZONGULDAK, BARTIN, KARABÜK, ÇANKIRI VE KASTAMONU'yu kapsayan Başkent Elektrik, Sakarya, Bolu, Düzce ve Kocaeli'Nİ KAPSAYAN SAKARYA ELEKTRİK AŞ DAĞITIM ŞİRKETLERİ İLE İSTANBUL'un Anadolu yakasının dağıtım hakkını özel sektöre havale edecek.
Elektrik zammı hâlâ tartışmalı
Elektriğe 4.5 yıldır zam yapmayan bakanlık, TEDAŞ'IN ARTAN MALİYETLERİNE RAĞMEN ELEKTRİK FİYATLARINA HâLâ ZAM YAPMADI. ZAM İHTİYACI HER GEÇEN GÜN ARTARKEN, BAKANLIKTA ZAM KONUSUNDA BİR ÇALIŞMA BAŞLATILDIĞI ÖĞRENİLDİ. ELEKTRİK ZAM İHTİYACI YÜZDE 10'lara kadar varırken ilk etapta yapılacak bir zammın oranının ortalama yüzde 5 olabileceği ifade edildi. Konutlara yapılacak yüzde 5'LİK ZAMMIN GETİRİSİ İSE ORTALAMA 800 MİLYON YTL OLACAK. HAZİNE TARAFININ İSE YAPILMAYAN ZAMMIN FATURASINI ÖDEMEYE YANAŞMADIĞI KAYDEDİLDİ.
ENERJİ SEKTÖRÜNÜN ÖNÜNDEKİ SORUNLARDAN BİRİSİNİ DE DOĞALGAZ ARZINDAKİ SIKINTI OLUŞTURUYOR. TÜRKİYE DOĞALGAZ İHTİYACININ BÜYÜK BİR KISMINI RUSYA'dan karşılarken her geçen gün artan ve illere yayılan doğalgaz tüketimi nedeniyle arz krizinin ortaya çıkabileceği öngörülüyor. İran'DAN ELEKTRİK İTHALATINDA YAŞANAN SORUNLAR İSE YILLARDIR AŞILAMADI. BOTAŞ, İLK ETAPTA CEZAYİR'den ek sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) alımına yöneldi. Ancak kış koşullarının ağırlaşmasıyla birlikte İran'DAN GELEN GAZ AKIŞININ DA YAVAŞLAMASI DURUMUNDA LNG TEK BAŞINA ARZ SORUNUNA ÇÖZÜM OLUŞTURAMAYACAK. BOTAŞ; ÇOLAKOĞLU GRUBUNA AİT DÜNYANIN EN BÜYÜK LNG TERMİNALLERİNDEN BİRİ OLAN EGEGAZ'ı kiralama yoluna gitti ve Tuz Gölü Yeraltı Doğalgaz Depolama Tesisi'NİN YAPIMINA DA HIZ VERİLDİ. DOĞALGAZ DEPOSU ARZ GÜVENLİĞİ AÇISINDAN OLDUKÇA ÖNEMLİ OLDUĞU İÇİN, İLK ETAPTA DEPOLAMA FAALİYETİNE ÖNCELİK VERİLECEK. AZERBAYCAN'dan gelmesi gereken gazın da gecikecek olması nedeniyle doğalgaz arz güvenliği için acil bir önlem paketi hazırlanması gerekecek.
2007 yılında öncelikli politikalar neler olacak
- Yenilenebilir enerji kaynakları potansiyeli belirlenecek.
- Enerji verimliliği kanun çalışmaları tamamlanacak.
- Nükleer santral için altyapı oluşturulacak.
- Elektrik dağıtım özelleştirmeleri yapılacak.
- Kamunun elektrik üretim şirketi EÜAŞ özelleştirme kapsamına alınacak.
- Sınır ötesi enerji nakli için iletim hatları tamamlanacak.
- Türkiye'NİN AVRUPA ELEKTRİK İLETİMİ ENTERKONNEKTE BİRLİĞİ'ne (UCTE) tam üye olması sağlanarak AB ile elektrik ticaretine başlanacak.
- Doğalgaz depolama tesisi projeleri hızlanacak.
- Petrol alanında arz güvenliği için stok ajansı kurulacak.
- Ortadoğu ve Hazar bölgesi ülkelerinin AB ülkeleri ile boru hatları ile bağlanması amacıyla projeler geliştirilecek.
- Ceyhan uluslararası bir enerji merkezi haline getirilecek.
British Petrol (BP) Türkiye Başkanı Tahir Uysal
Doğu Karadeniz'DE PETROL ARAMA ÇALIŞMALARINI TAMAMLADIK
DOĞU KARADENİZ'de Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ve Chevron ile ortak olarak yaptığımız petrol arama çalışmalarını bu yılın ilk aylarında tamamladık. Alınan veriler üzerinde detaylı analizler yapıldı. BP olarak bölgedeki petrol arama ruhsatımızı geçtiğimiz aylarda TPAO'YA DEVRETTİK. BÖLGEDE BUNDAN SONRA YAPILACAK OLAN ÇALIŞMALARI TPAO YÜRÜTECEK. ŞU AŞAMADA BÖLGEDEKİ RUHSATIMIZI TPAO'ya devretmiş bulunuyoruz. TPAO isterse aynı bölgede başka ortaklar ile arama çalışması yapabilecek. BP olarak orada yeni bir petrol arama faaliyetimiz bulunmuyor. Bununla birlikte, gerek Türkiye, gerekse de bölgedeki önemli enerji projelerini değerlendirmeye devam edeceğiz. Şu anda ise Hazar bölgesindeki petrol arama ve çıkartma çalışmalarımız devam ediyor.
Akenerji Genel Müdürü Önder Karaduman
Yatırım iklimi iyileştirilmeli
2006 yılı doğalgaz fiyatlarındaki artışlar nedeniyle elektrik üreticileri için kötü geçti. Bazı santrallarımızı kapatmak zorunda kaldık. 1 Temmuz 2006 tarihinde şebekede kısmı bir çökme de meydana geldi. 2007 yılıyla ilgili olarak 3 ayrı beklentimiz var. Bunlardan ilki yatırım ikliminin iyileştirilmesi. Bunun yapılabilmesi için de sektöre hiç müdahale edilmemesi gerekiyor. Bunun yanı sıra, Türkiye Elektrik Ticaret AŞ (TETAŞ), kendi tarifelerine zam yaptı. TETAŞ'TAN ELEKTRİK SATIN ALAN TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM AŞ (TEDAŞ) İSE BUNU MALİYETLERİNE YANSITAMADI. TEDAŞ, PAHALIYA ELEKTRİK ALIP UCUZA SATAN ŞİRKET HALİNE GELDİ. BU NEDENLE BİZİM ÜRETTİĞİMİZ ELEKTRİĞİ DE ALAN TEDAŞ, BİZE ÖDEMELERİNİ GECİKTİRMEYE BAŞLADI. 30-40 MİLYON DOLARI BULABİLECEK ELEKTRİK SATAN ÖZEL SEKTÖR ŞİRKETLERİNİN BU PARALARININ ÖDENMEMESİ YENİ YILDA DA DEVAM EDERSE ŞİRKETLER ZORA GİRECEK. BUNUN YANI SIRA ELEKTRİK YATIRIMLARIYLA İLGİLİ OLARAK CİDDİ TEŞVİKLER VERİLMESİ GEREKİYOR. AYRICA ELEKTRİK DAĞITIM ÖZELLEŞTİRMELERİNİN DE HIZLANDIRILMASI LAZIM. TEDAŞ'ın artan maliyetleri ve zam yapamaması nedeniyle özelleştirme ortamı değişti ve belirsiz bir hal aldı.
Bosphorus Gaz Corporation Genel Koordinatörü Tuğrul Erkin
Yeni boru hatları yapılmalı
2006 yılında Botaş'IN İTHALAT KONTRATLARININ ÖZEL SEKTÖRE DEVRİNE BAŞLANMASINA KARAR VERİLMESİNİ MEMNUNİYETLE KARŞILIYORUM ANCAK KONTRAT DEVİRLERİNİ KULLANILMAZ HALE GETİRECEK BİRTAKIM YASA TEŞEBBÜSLERİNDE BULUNULMAMASINI DİLİYORUM. SON 15-20 GÜN İÇİNDEKİ GELİŞMELER TÜRKİYE'nin önemini artırdı ve Türkiye'NİN BU ÖNEMİNİ GEREKTİĞİ GİBİ DEĞERLENDİREBİLECEK BİR ÖZEL SEKTÖR YAPISININ OLUŞMASI ŞART. AVRUPA'ya geçen boru hatlarının birtakım sebeplerle güvenilirliğini kaybetmesi Türkiye'Yİ ÖNE İTMİŞTİR. TÜRKİYE KATI BÜROKRASİ İÇİNDE KARAR VEREMEZ, BİR TÜRLÜ İMKâN YARATAMAZSA BU FIRSATI KAÇIRIR GİDER. TÜRKİYE'nin çevresindeki enerjiyi değerlendirebilmesi gerekli ve bu kapsamda yeni boru hatları yapılabilir.
BP Türkiye Arama ve Üretim Faaliyetleri Direktörü Can Hulusi Suphi
Ceyhan'A İLGİ ÇOK BÜYÜK
BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN (BTC) HAM PETROL BORU HATTI'ndan 4 Haziran 2006 tarihinde gerçekleştirilen ilk sevkıyattan bugüne kadar, 77 adet tankere 55.44 milyon varil ham petrol yüklenerek terminalden sevkıyat gerçekleştirildi. Aralık sonu itibariyle stoklarda bulunan 2.17 milyon varil petrolün dışındaki tüm sevkıyat dünya pazarlarına yapıldı. Terminalden sevk edilen petrol, Amerika'DAN HİNDİSTAN'a kadar dünyanın çeşitli ülkelerine gitmekte. Sevk edilen petrolün yüzde 50'Sİ İTALYAN LİMANLARINA GÖNDERİLDİ. TÜRKİYE'nin 6 ayda edindiği geçiş ücreti ise 26 Aralık 2006 tarihi itibariyle 19 milyon dolar oldu. 2007 yılında taşınacak miktar için belirlenmiş bir plan bizlere henüz iletilmiş değil. Ancak 2008 yılında tam kapasite olan yılda 50 milyon tona ulaşılması beklenildiğinden, 2007 yılında bu trende uygun bir ihraç profili izleyeceğimiz düşünülebilir. BTC’nin Ceyhan Deniz Terminali önemli bir ihraç limanı. Bu limanın birçok limanda olmayan bir özelliği var, o da aynı zamanda bir ithal limanı olması. Bölgeye yatırım teşebbüslerinde artış görülmekte. Özellikle iç ve dış pazara yönelik olmak üzere rafineri ve petrokimya kompleksi yatırımları için yerli ve yabancı ortaklıklar büyük ilgi göstermektedirler.
Botaş'IN MEVCUT DOĞALGAZ ANLAŞMALARI
ÜLKELER MİKTAR İMZA TARİHİ SÜRESİ
(MİLYAR
METREKÜP/YIL) (YIL)
RUSYA
(BATI HATTI) 6 1986 25
RUSYA
(TRUSGAZ) 8 1988 23
RUSYA
(MAVİ AKIM) 16 1997 25
CEZAYİR (LNG) 4 1988 20
NİJERYA (LNG) 1.2 1995 22
İRAN 10 1996 25
TÜRKMENİSTAN(*) 16 1999 30
AZERBAYCAN (*) 6.6 2001 15
(*) TÜRKMENİSTAN İLE ANLAŞMA İMZALANMASINA RAĞMEN, GAZ İTHALATI İÇİN HENÜZ BİR ADIM ATILMADI. AZERBAYCAN'dan ithalatın ise bu yıl sonunda başlaması hedefleniyor.
Kaynak: Botaş
Elektrik tüketiminin kullanıcı
gruplarına göre tahmini dağılımı (milyar kWh)
Abone grubu 2005 2006 2007
Konutlar 30 32 34
Ticarethaneler 18.2 21.3 23.2
Resmi daire 4.6 4.8 5
Genel aydınlatma 4.5 4.7 4.9
Sanayi 63.7 67.6 72.8
Diğer 9.7 10.1 11.4
Net toplam 130.7 140.6 151.3
Brüt toplam 160.7 171.5 183.5
Kaynak: 2007 yılı programı
(*) Türkmenistan ile anlaşma imzalanmasına rağmen, gaz ithalatı için henüz bir adım atılmadı. Azerbaycan'DAN İTHALATIN BAŞLATILMASI İÇİN İSE GÖRÜŞMELER DEVAM EDİYOR.
(REFERANS, 04.01.2007)
