HASTANELERE, OKULLARA KIRSALA KATMERLİ ZAM

Elektrik Tarifesinde Sübvansiyonlara AKP Rotası: Vatandaşa Değil Şirketlere Aktarım

Dağıtım şirketlerinin teklifi üzerine, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) onayı ile bugünden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren yeni elektrik tarifesiyle kamu yararına uygulanan tüm sübvansiyonlara son verildi. Buna karşın özelleştirilen dağıtım şirketlerine yeni kaynaklar yaratılırken, henüz devredilmemiş dağıtım kuruluşlarının ihalesine girip ihale bedelini ödemekte zorlanan şirketlere vatandaşlardan tahsil edilecek tarife garantisiyle kredi bulma olanağı sağlanmaya çalışılıyor.

Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Yönetim Kurulu, ekim ayından itibaren geçerli olacak elektrik zamlarına ilişin tarifeler üzerinden yaptığı incelemeleri ve değerlendirmelerini 1 Ekim 2011 tarihinde yaptığı yazılı basın açıklamasıyla kamuoyu ile paylaştı. EMO açıklanan tarife üzerinden yaptığı inceleme sonucunda, resmi okullar, resmi yurtlar, resmi kurslar, resmi üniversite, resmi yüksekokul, resmi sağlık kuruluşları, spor tesisleri, müzeler, vakıflar, dernekler, hayır kurumları kültür balıkçılığı ve kümes hayvanları çiftlikleri için uygulanan tarifede; kalkınmada öncelikli illerde meskenler için uygulanan tarifede; içme ve kullanma suyu ile

tarımsal amaçlı soğuk hava depoları tarifesindeki kamu yararına sübvansiyonların ortadan kaldırıldığını tespit etti. Elektrik tarifesinde Diğer 1 grubunda yer alan resmi okul, hastane, sosyal ve kültürel alanlar, dernek ve vakıflar için uygulanan tarifeye yapılan yüzde 18.92 oranındaki zam ile konutlara yapılan yüzde 9.58’lik zammın neredeyse 2 katı zam yapıldı.

Kalkınmada öncelikli iller kapsamında yer alan geri kalmış illerdeki konutlara uygulanan sübvansiyon da yüzde 18.21 zam yapılarak, tamamen kaldırıldı. Böylece kalkınmada öncelikli illerdeki meskenler de diğer meskenlerle aynı tarifeden elektrik kullanmak zorunda kalacaklar.

Elektrik tarifesinde Diğer 2 grubundaki tarifeden yararlanan içme ve kullanma suyu ile tarımsal amaçlı soğuk hava depoları da yüzde 18.71 zamlı yeni fiyatlar üzerinden elektrik kullanabilecek. Bu durum özellikle içme ve kullanma suyu için belediyelerin elektrik faturasının yükselmesine ve vatandaşın ödediği su bedelinin de doğrudan zamlanmasına yol açacak.

Çiftçilerin yaz ayları boyunca küçük yerel gazetelere yansıyabilen elektrik faturası ödeme güçlükleri ise yeni tarife ile daha da katmerlenecek. Tarımsal sulamaya yüzde 10.98’lik zam kış ayları nedeniyle çiftçilere bugünden yansımayacak olsa da yaz aylarında bu yükü çiftçiler üstlenmek zorunda kalacak.

Yeni tarifenin diğer görünmeyen yüzünü ise sokak aydınlatmasına yapılan zamlar oluşturuyor. Vatandaşların, elektrik faturası aracılığıyla ödediği yüzde 5’lik Belediye Tüketim Vergisi’ne rağmen, dağıtım özelleştirmeleri için aydınlatma bedelinin yükü Hazine’ye yıkılmıştı. Böylece dağıtım şirketlerinin belediyelerden tahsilatla uğraşmamaları, Hazine üzerinden garantili tahsilat yapmaları sağlanırken, vatandaş ise Elektrik Tüketim Vergisi yanında ödediği genel vergiler aracılığıyla Hazine üzerinden mükerrer ödeme yapmaya mahkum kılınmıştı. Hazine’nin aydınlatma bedellerini üstlenmesiyle birlikte Hazine’den şirketlere yapılan aktarımlar da giderek arttı. Bu artışın da yeterli görülmediği son tarifeye yapılan zamdan anlaşılıyor. AKP Hükümetleri döneminde elektriğe yapılan zamlar incelendiğinde meskenlerle ya eşit ya da meskenlerin altında tutulmuş olan aydınlatma zam oranları, bugünden itibaren geçerli olacak tarifede ise oldukça yüksek tutuldu. Konutlara yüzde 9.58 zam yapılırken, aydınlatma yüzde 13.84 zam gördü.

Penguen Dergisi, 6 Ekim 2011

70 elektrik mühendisliği, 443. sayı, ekim 2011

Ekim 2011’den itibaren geçerli olan yeni tarife ile konut kullanıcılarının elektrik faturalarına 4 yılda kümülatif olarak yapılan zam da yüzde 88.80 oranına ulaşmış oldu.

4 kişilik bir ailenin en asgari düzeyde yaşam standardı esas alınarak, 230 kilovat saatlik aylık tüketim yaptıkları göz önünde bulundurulduğunda, faturalarının Eylül 2011’e göre Ekim 2011’de 6 TL artarak 68.70 TL’ye yükseldiği görülmektedir.

Elektrik tarifesine ilişkin bilgi ve değerlendirmelerin ardından EMO açıklamasında yapılan zamlara ilişkin olarak şu değerlendirmeye yer verildi:

“Elektrik Mühendisleri Odası, elektrik alanında yapılacak özelleştirmelerin ‘kaliteli, ucuz ve güvenli elektrik sağlayacağı’ iddialarının ‘ideolojik’ olduğunu ve kamu yararı gereği temel bir hizmet olan elektrik üretim, iletim ve dağıtımının kamu eliyle sunulması gerektiğini bugüne kadar defalarca dile getirmiş ve uyarılarda bulunmuştur. Ancak siyasal iktidarlar elektrik alanını piyasalaştırma girişiminden vazgeçmemiş, elektrik üretimine yatırım yapmaktan kamunun alıkonulmasının ardından AKP hükümetleri döneminde de hızla elektrik dağıtım bölgeleri özelleştirilmiş ve bu sürecin devamı sağlanmak üzere elektrik tarifelerine sürekli zam yapılmaya başlanmıştır. Ne yazık ki özelleştirme ihalelerinde ‘paralar geliyor’ diye kimilerinin yüzlerini güldüren rakamlar, bugün elektrik tarifelerine acı bir şekilde yansımaktadır. Üstelik bu zamlarda kamu santrallarının payı da bulunmamaktadır. Nitekim Elektrik Üretim A.Ş zam yapmadığını açıklamıştır. Tüketimin yarısını karşılayan TETAŞ fiyatlarına ise Ekim 2011’den itibaren yüzde 19.40 zam yapılmıştır. Bu zamma da doğalgaz fiyat artışlarının neden olduğu iddia edilmektedir. Zammın tamamı doğalgaz fiyat artışlarından kaynaklanıyorsa bu durumda kamunun santralları üzerinden zammın düşük tutulduğu ortaya çıkmaktadır. Elektrikte üretim özelleştirilmelerinin de yapılmaya çalışıldığı düşünüldüğünde, kamunun elindeki santrallar da devredildiğinde zamları bir nebze olsun kontrol altında tutacak bir aracın da kalmayacağı anlaşılmaktadır. Hükümet elektrik alanındaki piyasalaştırmanın yarattığı yatırım açmazı ve arz sıkıntısı nedeniyle sıkışmış durumda olup, Afşin Elbistan linyit rezervlerinin kamuözel ortaklığıyla enerjiye dönüştürülmesine yönelik çalışmalar yürütüldüğü açıklanmaktadır. Ne yazık ki böylesi bir tercih de baştan yanlış politikalarda ısrarın devam ettiğini göstermektedir. Yurttaşlar için gereksiz görülen destek ve sübvansiyonlar, sermaye söz konusu olduğunda ‘Enerjiye ihtiyaç var, ancak bu yatırım için kamunun parası yok’ söylemiyle, son kertede ise kamunun parası kullanılarak devreye alınmaktadır. Yıllardır özel sektörün yatırım yapmaktan kaçındığı bilinirken, kamunun payanda yapılacağı kamu-özel ortaklığı gibi sözde yöntemlerle sorunların çözülemeyeceği, kamu zararının daha da artacağı konusunda uyarıda bulunmayı EMO olarak görev sayıyoruz. Elektrik alanında krizlerle karşılaşmamak için kamunun acilen inisiyatifi yeniden ele alması gerekmektedir.”

Asgari Yaşam Standardına Göre Bir Ailenin Aylık Elektrik Tüketimi

Harcama Kalemleri

kWh 2007 2010 Ekim (TL) (TL) 2011 (TL)

66 10,42 17,98 19,70

Buzdolabı

70 11,05 19,07 20,89

Fırın

24 3,79 6,54 7,16

Televizyon

22,5 3,55 6,13 6,72

Çamaşır Makinesi

15 2,37 4,09 4,48

Bulaşık Makinesi

13 2,05 3,54 3,88

Ütü

10 1,58 2,72 2,98

Süpürge

5,5 0,87 1,50 1,64

Saç Kurutma Makinesi 4,4 0,69 1,20 1,31

TOPLAM

230,4 36,36 62,76 68,77

1 Ekim 2011 Elektrik Zammı Tablosu

1 kilovat saat elektrik bedeli

Zam 01.01.2011 01.10.2011 Oranı (Kuruş) (Kuruş) (%)

Sanayi-Çift terimli 19,14 16,136

19,225

Sanayi-Tek Terimli

Orta Gerilim

9,12 18,434

20,116

Alçak Gerilim 10,02 19,522

21,479

Tarımsal sulama 10,98 18,620

20,665

Ticarethane

0,59 25,238

25,386

Diğer 1

18,92 20,316

24,159

Diğer 2

18,71 20,941

24,860

Mesken

9,58 21,659

Şehit aile. ve muh.gazi

0,09 13,872

13,884

KÖİ Mesken

18,21 20,078

13,84 19,904

22,658

*İletim, dağıtım, perakende satış, sayaç okuma, kayıp ve kaçak dahil, vergi ve fonlar hariç tarife.

Konut Faturası-1 kWh (Fon, vergi ve hizmet bedelleri dahil)

Tarife Dönemleri

Kuruş

Yüzde

Aralık 07

15,81

Ocak 08

18,90

19,5

Temmuz 08

22,87

21,0

Ekim 08

24,69

7,9

Ocak 09

24,93

1,0

Nisan 09

24,53

-1,6

Ekim 09

26,93

9,8

Ocak 10

27,24

1,1

Ekim 11

29,85

9,6

4 Yıllık Kümülatif Zam Oranı (%)

88,8

<

elektrik mühendisliği, 443. sayı, ekim 2011 71