AKILLI ŞEBEKELER

(INTELLIGENT NETWORKS IN)

Erhan YENİGÜN*

* SIMKOA.Ş. Elektronik Müh.

IN Akıllı Şebeke kavramı esas itibarıyla bütün telekomünikasyon şebekeleri üzerinde gerçekleştirilebilecek mimari bir düşünceyi vurgulamak için kullanılmıştır. Dolayısı ile İN kendi içinde bir şebeke olmayıp, mevcut telekomünikasyon şebeke lerine (PSTN/ISDN/MN ve Coorp. Netvvork) ilave edilen akıl/zekayı da kapsayacak şekilde oluşturulan yeni yapıyı sembolize eden bir kavramdır. İN mimarisi, şebekeye servis girişinin kolaylaştırılmasını ve şebeke kay naklarının verimli kullanılmasını sağlar.

AKILU!

I DOĞMASINA NEDEN

OLAN ETKENLER

Bilindiği üzere mevcut şebekelerde

servis sunumu sayısal telefon santralları

üzerinden gerçekleştirilmektedir. Ancak

özellikle çok üreticili ortamlarda servis

olanaklarının kısıtlı ve ofis bazında

dağıtılmasının gerekliliği, servislerin hizmete

verilmesinde aynı zaman planına uyula

maması şebeke operatörlerinin yeni mimar

ilere yöneltilmiştir.

Özellikle iş abonelerinin haberleşme

ihtiyaçlarının ve yeni servislere olan talep

lerinin artması sonucu şebeke operatörleri

hızlı, esnek ve üreticiden bağımsız olarak tek

noktadan denetlenebilen servisler sunma

mecburiyetini hissetmişlerdir. Toplumun gün

geçtikçe artan "mobilite" yani hiçbir koşula

bağlı olmaksızın bir telefon hattına

erişebilme ve her zaman ulaşılabilir olma

ihtiyacı, neredeyse her aboneye özgü bir

servisin yaratlması (servis profili) gerekliliği ile

birleşince detayları aşağıda verilen Akıllı

Şebeke mimarisi kaçınılmaz olmaktadır.

Son olarak, sektördeki özelleştirme son

rası rekabetin artması yeni işletmecilerin

devreye girmesi ve operatör dışı kuruluşların

da servis sunmak istemesi, operatörleri mev

cut abonelerini korumak, yeni aboneler bul

mak ve sonlanmaya çağrıları sonlandırılarak trafik artışı sağlamak ve ana amaç olan gelir leri arttırmak için akıllı şebeke mimarisine yönlendirmiştir.

AKILLI ŞEBEKE MİMARİSİNİ OLUŞTURAN BİRİMLER

Telekomünikasyon şebekesinin her nok tasındaki abonelerin IN servislerine ulaşımı SSP(Service Switching Point) adı verilen bi rimler aracılığı ile gerçekleştirilir. Bu birimler santral benzeri sistemler olup en önemli görevi arayan abonelerce çevrilen İN numa ralarını algılayarak, yönendirme bilgilerini almak amacı ile SCP (Service Control Point)'de bulunan veri tabanı ile soru cevap ilişkisine geçmektir. SSP ayrıca A ve B abonelerinin devre anahtariamalı bağlantısını ve servis mantığına uygun olarak her iki abo nenin de ücretlendirilmesini sağlar.

Yukarıda adı geçen SCP birimleri akıllı şebekenin merkezi veri tabanını oluşturur. Bunlar yüksek performansa ve geniş bellek kapasitesine sahip iş istasyonu bilgisa yarlardır. SSP'lerie bağlantıları, ayrıntılı ITU T ve ETSI'de tanımlı CCS 7 sinyalleşme linkleri üzerinden INAP (İN Application Protocol) protokolü ile sağlanır. Sunulan IN servislerine ait servis mantığı ve abonelere ait tüm veri tabanı bu birimlerde bulunur. Aktif servis mantığının sorgulandığı ve kullanıcıların bu servislere eriştiği sistemlerdir...

İN servisleri sunumu sırasında ses kanalında işlem yapmak gerekirse İP (Intelligent Peripheral) birimi kullanılır. Bu birim yüzlerce saat uzunluğunda sesli mesaj (voice mail), kaydı yapabileceği gibi diğer servislerde kullanılan anons/kullanıcı et kileşimli diyalog hizmeti de sunar.

İN mimarisinde kullanılan son birim ise SMS (Service Management System) adı ve rilen yönetim birimidir. Bu birim, şebekeye

ulaşan kullanıcıların verisini, servis verisini, ücretlendirme verisini ve trafik ölçüm verilerini saklar. İlave olarak istemci sunucu yapısında çalışan SCE (Service Creation Environment)lere hizmet eder. SCE'ler akıllı şebekelerde sunulması planlanan servislerin, temel yapı taşlan kullanılarak oluşturulduğu ve gerçek şebekelere aktivasyon öncesi, simulasyon yazılımları aracılığı ile test edildiği ortamlardır. İş istasyonları ve/veya PC'Ler üzerinde gerçekleştirilir.

İN MİMARİSİNDE SUNULABİLECEK SERVİSLER Yukarıda belirtildiği gibi İN mevcut PSTN, ISDN veya Mobil Şebekelere uygulanabilmektedir. Bu nedenle her şebeke için farklı servisler sunulabilir. Ancak aşağıda tüm şebekelerde ortak olarak sunulabilecek kimi temel servisler kısaca tanıtılmıştır. Ücretsiz Aranabilir Numara (Freephone): Bu servisin özelliği, gerçekleşen görüşmenin ücretinin aranan abone tarafından ödenmesidir. Arayan abone açısından ücretsiz bir görüşmedir. Teleoylama (Tetevoting): Bu servis telefon şebekesi üzerinden herhangi bir konuda kamunun görüşünü almak üzere kullanılır. Oylamaya katılan kişiler reklamı yapılan numaralardan arzu ettiklerini arayarak oylamaya katılabilirler. Servisin en önemli özelliği kısa sürede yoğun aramanın yapılabilmesidir. Evrensel Erişim Numarası (UAN Universal Access Number): Bu servis ile servis abonesi, şebekenin herhangi bir yerinden, şebekeden bağımsız tek bir dizin numarası ile ulaşılabilir özellik kazanır. Akıllı şebeke mimarisi içinde bu sanal rakamlar, arayan abonenin bulunduğu yere ve/veya zamana göre yönlendirilebilir gerçek dizin numaralarına çevrilir. Bu servis çoğunlukla birden fazla coğrafi bölgede ofisi bulunan ticari kuruluşlar için uygundur. Aynı servis PN servisi olarak kişilere de sunulabilir. Bu durumda servis abonesi herhangi bir DTMF telefonu kullanarak bulunduğu yeri şebekeye bildirip, kendisine gelen çağırılan toplar. UAN ve PN servislerinde, servis sağlayıcı ile yapılan anlaşmalara göre telefon görüşmelerinin ücreti arayan ve/veya aranan abonelerce karşılanabilir.

Sanal Karth Arama (VCC Virtual Card Calling): Bu servis, abonelerine herhangi bir özel veya kamu şebekesine bağlı telefondan arama yapma ve bu görüşmenin bedelini VCC hesabından ödeme imkanı tanır. Arama yapılan telefon açısından ücretsiz bir çağndır. VCC abonesi servis erişim kodunu çevirdikten sonra şebekeye kendisini, hesap numarası ve PIN girerek tanıtır. Gerekli güvenlik kontrolü işlemlerinden sonra abone görüşmek istediği telefon numarasını çevirir. Bu servisin üç tipi mevcuttur. Görüşme ücretinin abonenin banka hesabından alındığı ACC

(Account Card Calling), kredi hesabından alındığı CCC (Credit Card Calling) ve evindeki telefon faturasına ilave edildiği AAB (Automatic Alternative Billing).

Evrensel Kişisel Haberleşme (UPT Universal Personal Telecornmunication): UPPnin temel unsuru kişisel mobilite dir. Bu serviste terminal veya şebeke erişim noktası ile abone kimliği arasındaki sabit ilişki kaldırılmaktadır. Böylece UPT kullanıcısı için tek olan UPT numarası ile gerçekleştirilir. Abone, UPT servis erişim kodundan sonra bu numarayı kul lanarak kendisini şebekeye tanıtır ve çağrı başlatır. Gelen çağrılar ise yine doğrudan bu numara ile ilişkilendirilmiş ter minale bağlanır. Ayrıca her UPT abonesin, abonelik işlemleri sırasında bir servis profili tanımlanır. Bu profil dahilinde bulu nan tüm özellikler aboneye kullanılan terminal ve şebeke den bağımsız olarak sunulur.

SONUÇ İN günümüzde müşteri memnuniyetinin ve gelir arttırımın yegane yolu olarak görülmelidir. Amerika ve Avrupadaki birçok şebekede gerçekleştirilen saha de nemelerinin günümüzde ticari uygulamalara dönüştürülmüş olması, gelişmiş telekomünikasyon hizmetlerine yönelik olarak artan talebi karşılamada en ideal çözümün akıllı şebeke mimarisi olduğunu ortaya koymuştur. Ülkemizde ise, Türk Telekom'un PSTN şebekesi başta olmak üzere araç telefonu şebekesi ve iki ayrı GSM şebekesinin varlığı, yakın bir gelecekte akıllı şebeke kavramının yoğun bir şekilde tartışılmasını gerekli kılmaktadır.