ELEKTRİK İŞLETMELERİNİN ÖZELLEŞTİRİLMESİ

ELEKTRİK İŞLETMELERİİNİN ÖZELLEŞTİRİLMESİ

Hüseyin TEKİNEL

Elk. Y. Müh., TEK Eski Genel Müdür Yardımcısı, ESAS Elektrik San. ve Tic. A.Ş. Eski Genel Müdürü, TEKİNEL Elektrik Müteahhitlik Mühendislik Sanayi ve Ticaret Ltd. Sti.

kuruluşun yılda yeterli sayıda topla nan bir genel kurulu olmalıdır. Bu genel kurula her özel elektrik şirketi bir temsilcisi ile katılmalıdır. Ayrıca, büyük tüketicileri temsilen Odalar Birliğinde de ve nüfusu bir milyonu aşan şehirlerin Sanayi ve Ticaret odalarından birer temsilci katılabilir. Devletin ilgili Bakanlıklarını temsilen iki yıl için seçilmiş uzmanları da bu kurula katılarak, Ülkemizin elektrik enerjisi taleplerinin program ve plan lara uygun olarak karşılanması ve alınacak tedbirler konusunda kararlar alarak üst kuruluşa tavsiye edecek tir.

ÖZELLEŞTİRMENİN GEREKÇELERİ

1955 yılından beri uzun yıllar, elektrik işlerinin bir elden, De vlet gözetiminde yürütülmesi, güvenilir, kaliteli, ucuz ve bol elektrik enerjisi sağlanması konu sunda bir çok arkadaşla idealist bir görüşle çalışan bir kimseye, elektrik işlerinin özelleştirilmesi konusunda görüşleri sorulunca düşünmek zo runda kalıyor.

Bir zamanlar, proje yapılmasından, etüdünden, tesis kurulmasına ve iş letilmesine kadar kendisi yapan bir kuruluşun özelleştirilmesi niçin dü şünülüyor? Buna verilen cevap zarar edildiği ve işlerin iyi gitmediği oluyor. Zararın birinci nedeninin de aşırı bir personel istihdamı olduğu söylene bilir. Örneğin, TEK'in kurulduğu 1970 yılında kurulu gücü 2234 MW olduğu ve 7000 civarında personel çalıştığı halde, 1992 yılında kurulu güç 18713 MW'a yükselmiştir. Buna karşılık ça lışan personel sayısı ise 70.000'e yaklaşmıştır. Yani, kurulu güç 8.4 misli, personel sayısı ise on misli art mıştır. Üstelik, 1970'lerde en büyük ünite gücü 65 MW iken, bugün ünite güçleri 340 MW'a kadar yükselmiş olmasına rağmen. Buna karşılık, da ğıtım tesislerinin işletilmesinin TEK'e devredildiği söylenebilir. Fakat, her halükarda proje ve tesis işlerinin ya pımı da tamamen yüklenicilere de vredilmiştir.

Özelleştirme için ikinci neden de, ücret piramitinin tersine dönmüş ol masıdır. Müdürlerden fazla ücret alan şoförler veya vasıfsız işçiler ol

duğu duyulmaktadır. Bu durumda so rumluluk alması gereken kimselerin yeterli verim vermesi, işlerde atılım yapması beklenemediği gibi, uzman ların kurumda durması da imkansız hale gelmiş olur.

Özelleştirme ile bu iki probleme çare bulunacağı düşünülmektedir.

ÖNERİLER

Eğer, devir işlemlerinde, mevcut per sonelin özlük haklarına dokunulma yacağı yönünde birtakım maddeler konursa kuruluşu, ha devlet işletmiş, ha özel teşebbüs işletmiş farketme yecektir. Ucuz elektrik hayalleri de bir başka bahara kalacaktır.

Tesisleri devir alan özel kuruluş, devir aldığı tesislerin en mükemmel bir şe kilde yürütülmesinden sorumlu ola caktır, işletme ve yatırımlardaki dar boğazlan giderecek, elektriğin kesin tisiz ve güvenilir bir şekilde müşteriye ulaşmasını bir kâr marjı ile sağlaya caktır. Tarifeler, yeterli kâr sağlaya cak şekilde ayarlanacak, fakat hiçbir şekilde masraf artı kâr şeklinde ol mayacaktır. Daha iyi bir işletme ile kârlılığını artıran şirketlerin bu kârını azaltacak tarife ayarlamaları yerine teşvik edecek tedbirlerle daha iyi bir çalışma ortamı sağlanmalıdır. Bu da kaliteli ve az personel ile mümkün olacaktır. Bugün Devlet personel ka nunu ve toplu sözleşme düzeni ile bunu sağlamak mümkün değildir.

Özelleştirme her kademede belirli bir kontrol ve yatırım mekanizması sa ğlayacak şekilde yürütülmelidir. Bu rada önce şu hususu belirtmek gere kir. Elektrik, satışı yapılan yerde rekabet sağlanacak bir meta değildir. Yalnız, her işletme, en ekonomik ça lışma koşulları sağlayarak kârlılığını, artırabilir.

Özelleştirilen elektrik santralları ve dağıtım tesislerinin üstünde Ülkenin ve bölgenin uzun, orta ve kısa vadeli elektrik enerjisi taleplerini takip ede cek gelişmelere göre yatırım planlarını hazırlayacak ve uygulayacak bir üst kurula gerek vardır. Bu kurula veya kuruluşa 380 ve 154 KV enterkon nekte hatların ve transformatör mer kezlerinin işletme, yatırım müdürlü kleri ve Milli Yük Tevzi Merkezi bağlı olmalıdır. Bu kuruluş, tamamen De vlete ait olabileceği gibi çoğunluğu Devlete ait hisselerden olabilir. Bu

Yukarıda belirtilen üst kuruluşun ki, TEK yeniden yapılandırılarak bu ku ruluşa dönüştürülebilir, İcra veya Yö netim Kuruluna, Enerji ve Tabii Kay naklar Bakanlığı temsilcilerinin yanında, Özel Şirket temsilcileri, santrallardan dağıtım şebekelerinden bir, Odalar Birliğinden iki sanayi tem silcisi ve iki Genel Müdür Yardımcısı katılabilir Genel Müdür bu kurulun başkanı olarak görev alınmalıdır.

SONUÇ

Özelleştirilen işletmelerin seslerini her kademede duyurabilecek, Ülke mizin uzun vadeli elektrik üretim ve dağıtım planlarını gecikmeden gerçe kleştirebilecek, kontrolü sağlayacak, rekabete açık ve kendi imkanları ile kârlılığını artıracak işletmeler teşkil edilerek özelleştirme yapılabilir kanı sındayım.

176 3 9 2 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ