ÖNSÖZ

o.

TÜRKİYE'nin ilk hidroelektrik mıntaka santralı olan SARIYAR Santra lı'nın işletmeye açılması münasebetiyle Türk Mühendis ve Mimar Oda ları Birliğine dahil Elektrik Mühendisleri Odasının, ETİBANK'ın yardım ve müzaharetiyle, fevkalâde bir nüsha neşretmesinin Mühendislik ve Mimar lık âleminde memnuniyetle karşılanacağından şüphe edilemez. Oda'yı bun dan dolayı tebrik etmek vazifemizdir.

Bu kabilden büyük eserlerin tesisi vesilesiyle hususi neşriyat yapılması mutad ve normaldir. Emsaline Avrupa ve Amerika'da rastlanır. Bu neşriyat sayesinde tesise dair birçok teknik malûmatı toplu olarak görmek mümkün olacağından, hem eser bütün cepheleriyle tanıtılmış ve hem de gelecekte ku rulacak mümasil tesislere bir dereceye kadar rehberlik edilmiş olur.

Daha pekçok seneler evvel Kızılırmak sularından İstifade edilerek Anka raya elektrik enerjisi verilmesi düşünülmüş ve bu yolda bazı avan projeler hazırlanmışsa da, bunların tatbikine geçilmesi veya sair enerji menbalann dan istifade suretiyle elektrik enerjisi üretmek hususunda esaslı etüdler yap mak maksadiyle kurulan EİE İdaresinin ele aldığı birçok etüdler arasında Sa karyanut sularından enerji istihsali etüdü en başta geleni ve ehemmiyetli ola nıdır. Bu etüdler sonunda ÇAöLAYIK'ta bir hidroelektrik santralı kurulması derpiş edilmiş ve avan projeleri dahi hazırlanmışsa da, daha sonra enerjiye olan İhtiyacın artması dolayısiyle daha büyük bir tâkatta bir tesisin kurulma sı lüzumu hasıl olduğundan ÇAĞLAYIK santralı yerine SARIYAR'da bir ba rajın tesisi takarrür etmiş ve gereken etüdler yapılarak avan proje hazırlan mıştır. Bütün bu çalışmaların yapılması bir hayli zaman almış ve İnşaata karar verilip tatbikata geçilmesi ancak 1952 yılında mümkün olmuştur. Bu vüs'atte ve ehemmiyette bir baraj projesi Türkiye'de İlk defa mevkii tatbike kondu ğundan, projenin hazırlanması ve reallze edilmesinde vazifeli olan EİE İda resi ve ETÎBANK lâzımgelen dikkat ve itinayı göstermekten hâli kalmamış lardır. Dünyaca şöhret yapmış. Müşavir Mühendislik müesseseleriyle teşriki mesai ve İcabı hâle göre ünlü profesör ve mühendislerin mütalâaları alınmak ve maruf firmalara siparişler ve ihaleler yapılmak suretiyle projenin teknik bakımdan en iyi şartlar dahilinde tahakkukuna imkân verilmiştir.

Baraj, tünel ve santral binasının ayrı ayrı müteahhitlere ihalesi ve ma kine ve teçhizatın İse, muhtelif firmalara siparişi işin özelliğini teşkil etmiş tir.

Makine ve teçhizatın mühim kısmının siparişinde ve inşaatın ihalesinde eskalasyon ve prim usulleri tatbik edilmek suretiyle Cat temevvücatından işin müteessir olmaması sağlanmış ve betonun dökülmesinde sür*at temin edilmiştir,.

E. M. M. 1 1 1 2

İçtinabı gayrikabil olan hâdiseler ve işveren ile müteahhit firmaların yed i iktidarında olmayan bazı sebeplerle işde gecikmeler olmuştur. Bunlar ara sında santral binası müteahhidinin mukavelesinin feshini, tüneldeki göçmeyi ikinci bir tünel açmak zaruretini ve iç ve dışta iktisadi şartlarda vâki olan de ğişiklikleri zikretmek kabildir. Bütün bunlara rağmen işin fasılasız olarak de vamı sağlanmış ve eser meydana gelmiştir.

Eserin tahakkukunda Amerikan iktisadi yardımının en güzel numunele rinden birini görmek bizleri ayrıca ve hususiyle memnun ettiğine işaret et mek isteriz.

Hükümetimizin inşaat ve tesisatın devamı müddetlnce gösterdiği yakın alâ ka ve müzaharet, memleketimizde ileride yapılacak bu neviden işler için Türk mühendis ve mimarlarını teşvik eden belli başlı bir unsur olacağında şüphe edilemez. Dökülen betonun günü gününe miktarını takip eden, çimento mü varidatındakl azalma sebeplerini arayan, barajın arkasında toplanan suyun irtifaını hergün soran mes'ul makamlar, işin realize edilmesini büyük bir he yecanla takip ederek teşvikkâr müzaheretlerini esirgememişler ve gerekli di rektifleri vererek işi fiilen idare edenlere rehberlik etmişlerdir.

Fikıl ve bedeni mesaileriyle eserin vücude gelmesine hizmeti olanları bu rada minnetle tâd ederken vazife esnasında ölenleri ve bu arada SARIYAR baraj projesinin çalışmalarında ve tatbikata geçirilmesinde ve neticenin alın masında büyük hizmeti dokunan ETİBANK Umum Müdürlerinden merhum Cemil Gökçen'! ve Cevdet Aydınelli'yi de minnet ve rahmetle anmayı borç bilmekteyiz.

SARIYAR barajı, Türkiye'nin muhtaç bulunduğu elektrik enerjisinin 409 nilyon dlovat saatini milli enerji politikamıza uygun olarak on yıllarca te min edecek bir âbide eserdir. O'nun sayesinde Sakarya sulan tanzim edil miş ve bu suretle münblt topraklarımız taşkınlardan korunduğu gibi sulan maları da imkân dahiline girmiştir.

Barajı, arkasında tahassül eden geniş göl mintakasını ve elektrik santra lını gezen ziyaretçi eserin ne büyük fedakârlıklarla ve nekadar mihnet ve me şakkatle vücude geldiğini bilmeden takdir ve hayranlığını izhar etmekten ken dini alıkoyamaz. Çünkü eser azametlidir ve Türk Milleti bu eserle iftihar Meblllr.

Elektrik Mühendisleri Odası Reislerinden T. Mühendis

Emin İPLİKÇÎ

E. M M. 1 1 12