ODA TARİHİNDEN

TEKNİK ÖĞRETİM MESELELERİNDE ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASININ GÖRÜŞLERİ

Bu sayımızda 1962 yılında Elektrik

Mühendisliği Dergisi 'nin 62. sayısında yayınlanan

"Teknik Öğretim Meselelerinde Elektrik Mühendisleri Odası 'nın Görüşleri" başlıklı yazıyı yayınlıyoruz.

1. İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Fakültesi Öğretim Programı Komisyon Raporu

Y APILAN bu komisyon çalışma sında mevcut programın tefer ruatlı bir şekilde kritik edilme sinden ziyade hayata atıldıktan sonra hissettiğimiz eksiklikler ve bunların giderilmesi için esaslar üze rinde yapılması gereken değişiklikler belirtilmiştir.

İlk düşünülmesi icap eden husus Fa kültede öğrenim yapılırken tecrübeli bir mühendis yetiştirilemiyeceğinin kabul edilmesidir. Aksi halde öğren ci, ne ana prensipleri kavrayabilir ne de ileride alâkadar olduğu mevzuda kendi kendine öğrenmesi icap eden teferruatlı spesifik malumatı öğrene bilir. Bu durumda öğrenim süresinin ilk üç senesinde ana prensipler tam bir şekilde öğretilmeli, dört ve beşin ci senelerde spesifik dersler gene ana prensipler üzerinden anlatılmalı dır. Meselâ telefon santralları anlatı lırken santralın esas çalışma pren siplerinden bahsedilmeli, Erikson veya herhangi kalıplaşmış hususi bir sistem anlatılmamalıdır. Santralın esasını öğrenen bir talebe gittiği yer de kısa bir çalışma neticesinde bu lunduğu yerdeki santralın çalışması nı öğrenebilir. Halbuki mektepte santral dersinde sadece Erikson sis temini öğrenen talebe başka bir sis temle karşılaşınca ne yapacağını bi lememektedir. Buna benzer kuvvetli ve zayıf akıma ait birçok misaller ve rilebilir.

Komisyonumuz bu fikrin ışığı altında dersleri altı ana grupta mütalâa et mektedir.

1) Temel matematik ve fizik dersleri:

Birinci sınıfta anlatılmalı ve bu günkü gibi çok geniş tutulmamalı, talebenin anlayacağı ve talebeye faydalı olacak şekilde anlatılarak verim artırılmalıdır.

2) Tatbiki matematik dersleri:

Birinci sınıftan sonra her sene bi rer matematik dersi konularak ta lebenin mesleki derslerini daha iyi takip etme imkânı sağlanmalı ve bu dersler elektrik mühendis

389 E L E K T R İ K O 4 O MÜHENDİSLİĞİ O I O

leri tarafından verilmelidir. Bu derslerin tatbikatında elektrik mü hendisliğine art problemler çözdü rülmeltdir.

3) Temel elektrik dersleri:

Bu derslerde elektro statik, elekt ro magnetizma ve alternatif akım devre analizi geniş olarak ve fiziki esasları izah edilerek gösterilme lidir.

4) Genel elektrik mühendisliği dersleri:

Bu grupta elektrik makinaları ve elektronik dersleri her iki kol tale belerinde müştereken gösterilme li, hadiselerin fiziki izahına ehem miyet verilmelidir.

5) Spesifik elektrik mühendisliği dersleri:

En son usul ve metotlarla anlatıl malı, sanayiden istifade edilmeli dir.

6) Diğer Fakültelerden alınan dersler:

Bugünkü programda en çok tenkit edilebilecek nokta bu husustadır. Elektriğin esaslarını öğrenmek için sarfedilen zamanın çok fazla sı bu derslere hasredilmektedir. Kanaatımızca bu derslerin adedi ve muhteviyatı azaltılarak elektrik mühendisliğini alakadar eden kıs mı, elektrik mühendisliği zaviye sinden anlatılmalıdır.

Bu ders esaslarında üzerinde en çok durulması icap eden nokta proje mevzuudur. Kanaatımızca öğrenciye hiç bir proje yaptırmamalı, bunun ye rine bol miktarda ev ödevi verilerek tasarruf edilen zaman iyi bir şekilde kıymetlendirilmeli ödevler verilip ken di kendine çalışma hasleti aşılanma lıdır. Proje için harcanan zaman ha kikaten çok uzun ve lüzumsuzdur. Aydıngere 3 metre boyunda fiat ana lizi, seri de prix yazmakla yapılan ay dınlatma projesi, günlerce deneme lerle ve ressamlıkla meydana getirilen transformatör projesi öğren cinin aylarını aldığı halde mesleğin esaslarını öğrenmekte hiç bir fayda sağlanmamaktadır. öğretim usulün de diğer mühim bir hususta öğrenci nin maalesef referans kitap bulama

yışından ve yabancı dil bilmediği içinde yabancı kitaplardan faydala namadığından ve ayni zamanda pro je, diğer fakülte dersleri dolayısıyla vakti olmadığından yalnızca hocanın anlattığını ezberlemek mecburiyetin de kalışıdır. Talebe her şeyi hazır olarak almaya alışmakta ve hayata atılınca bu devam edip gitmekte, kar şılaştığı mevzularda kitap karıştırma sını bilmediğinden daima bir hocaya ihtiyaç duymaktadır.

İmtihan sistemi:

Fakültemizdeki imtihan sistemi kana atimizce kifayetsiz ve bozuktur. Üni versitenize giren öğrenciler memle ketin en seçme gençleri olduğu ve çok çalıştıkları halde büyük ekseriyet orta derece ile mezun olmaktadır. Sebebi imtihanların zekâ ve hafıza kontrolü mahiyetinde olmasındandır. Halbuki imtihanlar talebenin prensip leri anlayıp anlamadığı, çalışıp çalış madığını kontrol için yapılmalıdır. Sene içinde imtihanlar daha sık ol malı, sene sonu imtihanlarında daha ziyade prensipler üzerinde durulmalı dır.

Diploma travayı:

Fakülte'nin mühim davalarından biri si de diploma travayı mevzuudur. 20 30 sayfalık tercümeden 6 aylık çalış maya kadar değişmektedir ve hiç bir zaman ismi ile orantılı olmamaktadır. Bu durum göz önünde tutularak yu karıda da zikredildiği üzere son se nenin ' jyük kısmı diploma travayına ayrılmalı ve bu müddet zarfında öğ renci mevzuu ile ilgili spesifik mühen dislik derslerini de seçerek almalıdır. Ancak bu suretle, grupta "Master" çalışmasına yakın bir çalışma yapıl mış ve muadil duruma hak kazanıl mış olur.

Staj mevzuu :

İlk seneki atölye çalışmasının bir kıs mı elektrik işçiliğine hasredilmelidir. Mecburi stajlardan üniversitedeki atölye stajı kaldırılmalıdır. Müesse selerden staj programları istenmeli ve talebeler gönderildiğinde bu prog rama uyularak staj yaptırılmalıdır.

Laboratuar Çalışması:

Mühendislik formasyonunda en çok rol oynayan bir hususun da laboratu

ar çalışması olduğuna kaniyiz. Bu bakımdan, bu gibi çalışmaların ve rimli olması şayanı temennidir. Ted ris sistemindeki güçlük kadar labora tuar imkânı da göz önünde tutularak Fakülteye alınacak öğrenci miktarı muhakkak suretle tahdit edilmelidir. Ayrıca çalışmalar, talebenin el alış kanlığını arttıracak şekilde tertip edil melidir.

Bütün bu hususların tatbikini sağla mak üzere kendilerini talebelerine vakfeden öğretim üyelerinin bugün kü ücretleri tatminkâr olmaktan çok uzak olup yeni mezun ettikleri tale belerinden bile daha az ücret almak tadırlar, öğretim üyelerinin Fakülte ye ve mesleklerine daha iyi bağlanabilmeleri için ücretlerinin tat min edici bir seviyeye yükseltilmesi Komisyonumuzca elzem görülmek tedir.

2. MEMLEKETİMİZİN TEKNİK PERSONEL DURUMU

Sanayi Bakanlığında memleketimi zin teknik personel ihtiyacı ile ilgili olarak yapılan çalışmada kullanıl mak üzere TMMOB tarafından 10 Kasım 1961 tarihli yazı ile sorulan suallere Odamızca verilen cevaplar ve Oda görüşü aşağıdadır.

SORULAR:

1 Memleketimizde ihtisas dalımız da kaç mühendis veya mimar vardır?

2 Malûm ise, meslekî faaliyette bu lunmayan, ihtisas dalınızdaki mü hendis adedi (bu rakkam birinci maddedeki sayının içinde bulun mayacaktır).

3 Odanız bugünkü şartlarda ihtisas dalınızla ilgili kaç mühendisin memleket ihtiyacını karşılayacağı kanaatindedir?

4 Mühendislik veya mimarlık hiz metlerine, ihtisas dalınızla ilgili yardımcı personel halen kimlerdir ve bunların mevcut adedi nedir, ihtiyacın karşılanması için aded leri ne olmalıdır?

5 İhtisas dalınızla ilgili yüksek mü hendis, yüksek mimar, mühendis, mimar ve yardımcı personelin ar zulanan formasyonu hakkında mütalâanız,

O H A 389 E L E K T R İ K O l 4 MÜHENDİSLİĞİ

6 İhtisas dalınızla önümüzdeki on sene zarfında ihtiyaç hasıl olacak teknik eleman adedi yukarıdaki sıfatlandırmalara göre nedir?

7 Hasıl olacak ihtiyacın karşılanma sı için, alınması icabeden âcil ve istikbale muzaf tedbirler hakkında görüşleriniz.

CEVAPLAR:

1 Elektrik Mühendisleri Odasına ka yıtlı üye adedi ve tasnif şekli şöyle dir:

Mühendis Y. Müh. Y. Müh. (Elektromekanik) Y. Müh. (K.A.) Y. Müh. (Z.A.) Y. Müh. (Muhabere) Y. Müh. (Hidroelektrik) Y. Müh. (Elektroteknik) Y. Müh. (Elektronik) Y. Müh. (Meteoroloji) Y. Müh. (Trafik Kontrol) Y. Müh. (Fizik)

Yekûn :

411 191 57 338 111 52

3 10 24 4

1 10

Muhtelif dal veya ihtisas kollarına gö re yapılan bu tasnif yaklaşık olup üyelerin diplomaları ile beyanname lerindeki kayıtlara dayanmaktadır.

2 Elektrik Mühendisleri Odasında kayıtlı olup mesleki faaliyette bulun mıyanlar veya Odaya kayıtlı olmıyan ve mesleki faaliyette bulunmıyan elektrik ve fizik mühendisleri hakkın da elde tam bir bilgi bulunmamakla beraber ihmal edilebilecek kadar az oldukları kanaatindeyiz.

3 Mevcut fizik ve elektrik mühendis lerinin bugünkü ihtiyaca cevap verip vermediği hususunda bir kanaate varmak oldukça güçtür. İş ariyan mü hendis pek olmadığına ve birçok elektrik istihsal tesislerinde veya elektrikle ilgili sanayi kollarında mü hendis olmadığı ve bunlar tarafından sık sık mühendis ariyan ilânların ve rildiği gözönüne alınırsa kâfi miktar da fizik ve elektrik mühendisi olmadı ğı neticesini çıkarmak mümkündür. Bunun yanında birçok daire ve mü esseselerde mühendislerin idari

mevkiler işgal ettikleri, yetişmiş baş ka bir eleman tarafından yapılabile cek teknik hesap ve sair işlerde mü hendislerin kullanıldığı gözönünde tutulursa ihtiyaçtan fazla mühendis olduğu kanaatine varmak mümkün dür.

Yapılan işlerde bilhassa etüt kiyafet sizliği gibi teknik hatalara sık sık rast lanmaktadır. Mühendislik hizmetleri nin kifayetsizliğini gösteren bu durum bir taraftan kâfi miktarda mühendis olmayışından diğer tarafdan mevcut mühendislerden yeter derecede fay dalanamadığımızdan ileri gelmekte dir. Kültür seviyesi yüksek ve iyi or ganizasyona sahip memleketlerde mevcut mühendislerden yeter dere cede faydalanmak ve israf etmemek mümkün ise de bugünkü durumda bunun bizde tam olarak gerçekleş mesini beklemek yersiz olur kanaa tindeyiz. Bu itibarla her zaman bir miktar mühendis gücünden istifade edilemiyeceğini düşünmek ve mü hendis miktarının bugünkü ihtiyaç seviyesinin altında olduğu kabul et mek doğru olur.

Bu duruma göre mevcut mühendis lerden azami derecede istifade yolla rı aranmalı ve bir taraftan mühendis yetiştirilmesini hızlandırırken, mü hendislik hizmetlerinin iyi bir şekilde yapılabilmesi için ihtisas sahibi ol mak şartıyla dış memleketlerdeki mühendis gücünden istifade yolları aranmalıdır.

4 Elektrik işleri mevzuunda mühen dislerin yardımcıları teknisyenler, us talar ve işçilerdir. Bunlar sanat ensti tülerinden, kurslardan veya pratikten yetişirler.

Sanat enstitülerinden mezun elektrik çiler henüz memleket ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Elimizde kâfi miktarda bilgi olmamakla beraber bunlar hakkında sanat okullarını biti renler cemiyetinden ve teknik öğre tim genel müdürlüğünden bilgi edin mek kabildir.

Yıllar itibariyle sanat enstitüsü elekt rik bölümünden mezun olanlar aşağı da gösterilmiştir.

1950 219 1951 287

1952 254 1953 253

1954 496 1955 477

1956 746

1957 559 1958 570

Bu miktarın süratle artırılması faydalı olur kanaatindeyiz. Bunun haricinde akşam sanat okullarında, zaman za man açılan kurslarda elektrikçi yetiş tirilmekte ve Sanayi Bakanlığınca açılan ehliyet imtihanları ile kendileri ne ehliyet verilmektedir. Ehliyetli elektrikçiler hakkında elimizde malûmat olmamakla beraber Sanayi Vekâleti Enerji Dairesinden bunlar hakkında bilgi edinmek mümkün olur kanaatindeyiz. Ayrıca I.T.Ü. Elektrik Fakültesi tarafından tertiplenen gece kurslarında elektrik tesisatçılığı öğre tilmekte ve yapılan imtihanlar sonu cunda kendilerine ehliyet verilmekte dir.

Gerek mektep mezunları ve gerekse ehliyetli elektrikçiler bugünkü ihtiyacı karşılıyamamakta ve elektrik işletme leri veya piyasada daha ziyade pra tikten yetişmiş usta ve işçiler çalış maktadır. Son zamanlarda İller Bankası işçiler için bir kurs açmak lüzumunu hissetmiş ve açılan kurs lardan iyi neticeler alınmıştır.

5 Mühendis ve yardımcılarının for masyonu üniversite ve ilgili teşekkül lerin üzerinde duracağı mühim bir mevzu olmakla beraber burada kısa ca temasta dahi fayda vardır.

Memleketimizde gerek mühendisler ve gerekse yardımcılarında arzu edi len formasyonu bulmak bugün için imkânsızdır. Bunun ciddi olarak ele alınması gerekir. Biz burada formas yona tesir eden faktörler üzerinde duracağız.

a) Personel ve ücret politikası :

Halen personeli yetiştirmek ve yeti şen personeli ihtisaslaştıracak şekil de bir politikamız yoktur. Ücret politi kamız yanlıştır. Mühendisten işçiye kadar bütün personel yalnız ücret politikası neticesinde unvan ve fırsat peşinde koşmak mecburiyetinde bı rakılmaktadır. Bu durum mühendis lerin müdürlük peşinde, işçilerin amirlik ve katiplikler peşinde koşma sını intaç etmekte ve personelin yeti şip ihtisaslaşmasına imkân verme

389 E L E K T R İ K O 4 E MÜHENDİSLİĞİ O IO

mektedir. Hiçbir ihtisasa sahip ola madan yüksek bir mevkiye gelen personel ekseriya bu yeri muhafaza için emrinde bulunanların kuvvetli ol masını da arzu etmediği için yetiş melerini teşvik etmek şöyle dursun zaman zaman baltalamakta ve ehli yetsiz olduğu içinde yaptığı işler ha talı olmaktadır.

Bu durumun ıslahı için ihtisaslaşma yı ve devamlı terakkiye teşvik eden teknik barem adını verebileceğimiz bir ücret politikasının tesbiti gerekir.

b) Personelin yetişmesinde dış mü nasebetlerin tesiri :

Son zamanlara kadar yabancı mem leketlere üniversite tahsili için gönde rilen talebeler hariç dış münasebetle re gereken önem verilmemiştir. Son yıllarda teknik yardımlar ve talebe te şekkülleri arasındaki karşılıklı temas lar başlamış ise de bu hususa daha fazla önem verilmesi icap ettiği kana atindeyiz. Son zamanda işçilerin dı şarı gitmelerine izin verilmiş ise de yukarıda bahsedilen yanlış personel ve ücret politikası sebebiyle bunun personelin yetişmesini sağlayacak bir yol olmaktan ziyade yetişmiş per sonelin dışarı çıkması gibi bir mah zur doğurması muhtemeldir: Üzerin de hassasiyetle durulması icap eder kanaatindeyiz.

Dışardan ihtisas sahibi kimselerin getirilmesi, kurslar açılması ve gerek mekteplerde ve gerekse kurslarda li san öğretimine ehemmiyet verilmesi suretiyle personelin dış temaslarını kolaylaştırmak hiç değilse eserlerden faydalanma imkânını temin bakımın dan lüzumludur.

6 Önümüzdeki on yıllık devre için lü zumlu mühendis ve yardımcılarının miktarını tesbit edebilmek için her şeyden önce tatbik edilecek iktisadi programın ve yapılacak tesislerin bi linmesine ihtiyaç vardır. Ancak böyle bir programın tesbitinde gözönüne alınacak kaba bir tahmin için aşağı daki şekilde bir kıyaslama yapmak faydalı olur kanaatindeyiz.

Devlet Plânlama Teşkilâtının neşri yatından öğrendiğimize göre önü müzdeki yıllar için milli geliri yılda % 7 artırmak suretiyle 10 yılda iki misli ne çıkaran bir iktisadî plân hazırlan

maktadır. Bu plânda yatırım nisbeti nin de % 10 12 olan bugünkü seviye sinden % 18'e çıkarılacağı açıklan maktadır.

Sektörler içinde büyük bir nisbet de ğişmesi olmaksızın yani elektrik sek töründe yapılacak yatırımların top lam yatırımlara olan nisbetinin değişmediğini kabul ederek yapılan tahminlere göre 1961 yılında 3 mil yar kWh olacağı tahmin edilen Türki ye'deki toplam enerji üretiminin 1970 yılında 10 milyar kVVh'a erişeceği tahmin edilmektedir. Bunun için de elektrik sektörüne yapılan yatırımla rın yılda 300 milyon TL dan 1 milyar TL.'na kadar yükselmesi icap ede cektir.

Mühendisten işçiye kadar bütün per sonelin yıllık yatırımla orantılı olaca ğını kabul etmek yerinde olur kanaa tindeyiz. Yatırım ve iş hacmi büyüdükçe birim yatırım için perso nel adedinin azalacağı akla gelirse de elektrik sektöründe iş hacmi ge nişledikçe daha otomatik tesislere dolayısiyle daha kaliteli işçiye ihtiyaç artacağından lüzumlu elektrikçi mik tarında bir azalma olmayacaktır. Bu gün araştırma sahasında çalışan mühendislerimizin yok denecek ka dar az olduğu da gözönüne alınırsa önümüzdeki devre için mühendis ve yardımcılarının miktarlarını yukarıda verilen nisbetle 19701e üç misli ola cak tarzda artırmak icab eder kanaa tindeyiz.

Tekniker, usta ve işçi adetleri için eli mizde kâfi bilgi olmamakla beraber bunlar için de aşağıdaki şekilde tah min yapılabilir.

Elektrik İşleri Etüt İdaresinin istatistik lerine göre 1959 yılında elektrik işlet melerinde çalışan personel şu şekil dedir:

Mühendis Tekniker İşçi İdari personel Toplam

197 583 8367 4497 13644

Bu müesseselerde çalışan mühen dislerin, toplam mühendis adedine oranı tekniker ve işçiler için de kabul edilebilir kanaatindeyiz. Bu itibarla yukardaki miktarları mühendislerin

oranı ile artırmak suretiyle bugünkü elektrikçi sayıları hakkında bir tah min yapmak mümkündür. Bu miktar ların yukarıda belirtildiği gibi 1970 yı lında üç katı olacağını da kabul edebiliriz.

7 Yukarıda belirtilen kaba tahminler veya daha uzun bir çalışma ile elde edilecek kafi rakamlara göre yapıla cak tahminler bize önümüzdeki yıllar için elektrik sahasındaki mühendis ve yardımcılarının lüzumlu miktarları için kaba ilk değerleri verecektir. Bu tahminlere göre hazırlanacak iktisadî plân çerçevesinde bu miktarların tek rar gözden geçirilmesi de bir zaruret tir. Bu suretle tesbit edilecek ihtiyaç ların karşılanması için kanaatimizce aşağıdaki şekilde hareket edilmeli dir.

Bugünün ihtiyacı ve istikbalin ehem

miyetli problemi olacak elektrik mü

hendislerinin adet ve kalite durumları

ancak eğitim ile hallolabilir. Teknik

mekteplerimizdeki profesörlerin mü

hendislik formasyonu için lüzumlu

matematik, fizik ve teknik mefhumla

rı öğrettikleri mühendislerimiz bir

program dahilinde yabancı memle

ketlerde özel konularda yetiştirilmeli

dir. Bu programın hazırlanmasında

yabancı müşavir firmalar tutulmalı

dır. Böyle bir programa derhal baş

vurulmalıdır. Aksi halde büyük mas

raf ve zahmetlerle mekteplerden

mezun olan genç mühendisler istik

balde işgal edecekleri mevkilerde

yapmaları icabeden işlerden tama

men başka işler yapmaya şimdiden

zorlanmış olacaktır. Böylece memle

kette gün geçtikçe tashihi güçleşen

ehliyet ve personel problemleri beli

recektir. Gene tecrübeli müşavir fir

maların hazırlayacağı programlar

gereğince mütehassıs müessesele

rin kurulmasında ve şimdiden faali

yete geçmesinde faydalı olacak ec

nebi

elektrik

mühendisi

mütehassısların memlekete derhal

celbine çalışılmalıdır. Acilen hazır

lanması gereken iş ve vazife prog

ramları gereğince her sene mektep

ten mezun olması gereken

mühendislerin adedi tesbit olunmalı,

onların yetiştirileceği mekteplerin

memlekette kurulmasına çalışılmalı,

mevcut mekteplerin kapasitesi yet

miyorsa bir kısım mühendisler de

hariç memleketlerdeki okullarda ye

316 389 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

tiştirilmelidir. Bu işlerde devletin yap ması gereken mali yardım ehemmi yetle ele alınmalı ve hazırlanan prog ramların yürütülmesinde personel problemi olmaması için mekteplerde yetiştirilen ve bilâhare ihtisas gördü rülen mühendislerde evvelemirde uy gun şartlar ihtiva eden mukaveleler yapılmalıdır.

Sanat enstitüleri, akşam sanat okul ları ve kurslar içinde yukarıda mü hendislik için bahsettiğimiz şekilde ihtisas sahibi mütehassıs eğitim fir ma veya müesseselerinden istifade edip derhal harekete geçilmelidir.

Bütün bunlardan önce elektrik saha sında çalışan personelin öğretim ve eğitimini ciddi bir problem olarak ele almak, bir büro veya dairede yapıla cak devamlı çalışma, tam bir istatis tik ve anket toplama ve bunları de ğerlendirme ile işe başlama zarureti vardır.

3) TÜRKİY E EĞİTİM PLÂNI KOMİSY ONU RAPORU:

Elektrik Mühendisleri Odası Tarafın dan kurulan Türkiye Eğitim Plânı ko misyonumuz görevi ile ilgili olarak aşağıdaki hususları tesbit etmiştir:

1 Memleketimizde teknik elemana olan ihtiyaç miktarları hakkında dü şünceler:

timle vazifelendirilmiş kimseler husu si ve devlet sektöründen istikbale matuf iş programları temin edeme diklerinden kendi görüşleri ve ICA kanalıyla gelen mütehassısların yar dımıyla piyasa ihtiyacına göre faali yetlerini düzenlemeye çalışmaktadır lar. Bugünkü durum hakkında aşağıdaki rakamlar bir fikir vermekte dir.

Son yıllarda Erkek Sanat Enstitüle rinde görülen inkişaflar:

Teşebbüsleri

: 154

Hususi Fabrikalar

: 89

Kendi açtıkları atölyeler: 20

dır. Bu anket çalışmaları henüz so nuca ulaşmamıştır.

Yıldız Teknik Okulunda gece tedrisa tı yapılması ve Teknik Üniversiteye girmek isteyen adayların tehacümü sebebiyle Yüksek Teknik Öğretim için istatistiklerin burada açıklanma sına lüzum görmüyoruz.

1930 31 1935 36 1940 41 1945 46 1950 51 1955 56 1958 59 1959 60

Okul Sayısı

9 9 9 55 82 81 86 95

öğrenci sayısı Toplam

1344 1847 3847 13948 17844 29354 34575

1955 56 1956 57 1957 58 1958 59

Test ile okullara kabul edilen adayların.adedinin toplam müracaata nisbeti (%)

74 57 58 44

Memleketin kalkınması bakımından umumî bir eğitim dâvasının halline çalışıldığı malûmdur. Hayat standar dının yükselmesini hedef tutan faali yetler dolayısıyla memleketimizde ilk, orta ve yüksek öğretimde mek tep, öğretmen ve eğitim malzemesin de gittikçe artan bir eksiklik hissedil mektedir. Eğitimde bugüne kadar güdülen yol hususi veya devlet sek töründe erişilmesi düşünülen muay yen bir gayeden ziyade, bazı sanayi kollarında duyulan mahalli ihtiyaçlar ve işsizliğin tevlit ettiği sosyal baskı lar neticesinde doğan kısa vadeli dü şüncelerin tatbikatından ibarettir. Bu tarz faaliyetin tutunabilmesine sebep memleketin kültür seviyesinin asrın icaplarına göre çok aşağılarda bulun ması ve mevcut teknik eleman mikta rının ihtiyaca nisbetle yok denecek kadar az olmasıdır.

Halen memleketimizde teknik öğre

1950 51 1951 52 1952 53 1953 54 1954 55 1955 56 1956 57 1957 58 1958 59

Elektrik şubesinden toplam mezun adedi

219 287 254 253 496 477 476 559 570

1958 59 öğretim yılında yapılan bir ankete göre aynı sene san'at mek teplerinden mezun olan elektrik bölü mü öğrencilerinin meslekleri ile ilgili olarak çalıştıkları müessese ve iş yerlerine adet itibariyle dağılışları:

Devlet ve İktisadi Devlet

Yukarıdaki istatistiklerde görülen bü yük inkişaflar yapılırken eğitim me todlarında ve malzemelerinde arzu edilen seviyeler temin edilememiştir. Her mektepteki atölyeler ve laboratu varlar bir diğerindeki imkânlara sahip değildir. Öğretim mensupları mevzu u da tetkike değer. Bu hale göre is

389 E L E K T R İ K O 4 *7 MÜHENDİSLİĞİ O İ /

u da tetkike değer. Bu hale göre is tikbale ait gelişmeler meyamnda ev velâ mevcut müesseselerin ıslâhına ve eksikliklerinin temini cihetine gidil melidir. Türkiye Eğitim Millî Komisyo nu raporunda bu hususlara işaret edilmektedir. Bugüne kadar hususi veya devlet sektöründeki alâkalıların mekteplerdeki eğitim metodları, mal zemesi ve mevzuları hakkında Tek nik öğretim'e temennileri olmamıştır. Meslekler tatbikatında görülen eksik likler dolayısiyle muhtelif kimseler sözlü olarak meselâ sanat mekteple ri elektrik bölümü mezunlarının hat tesisatı işlerinde iyi, motor tesisatı iş lerinde zayıf oldukları gibi beyanlar da bulunmuşlardır. Üniversitelerimiz için de benzer misâller verilebilir.

Mevcut eğitim teşkilâtlarının bugün kü ve istikbaldeki problemleri geniş yatırımlara ihtiyaç göstermektedir. Ayrıca bu teşebbüslerde teşkilât plânlamasının yapılabilmesi için hu susi ve devlet sektörünün iş prog ramları bilinmelidir.

Memleketin kalkınması plânlarının hazırlanması ile memleketimizde tek nik eleman ihtiyacı tesbit edilebilir. Ancak bu maksatla kurulan Devlet Plânlama Dairesi yeni kurulmuştur. Normal bir inkişâf devri olacağını ka bul edersek bu teşkilâttan uzun müd det umumî bir kalkınma plânı bekle yemeyiz. Bizim için yapılabilecek iş hususi ve resmî bütün iş yerlerine şâmil anketler açmak, mahallinde tetkikler yapmak suretiyle günün ihti yacını tesbit olabilir. Ancak bu da ge niş bir teşkilâtın en az altı ay ile bir senelik çalışmasına bağlıdır. Bu işi bir komisyon raporuna bağlamak çok hatalı olur ve bu hata neticeleri uzun yıllar süren ve üzerinde gayet has sas davranılması lâzım gelen eğitim dâvasında telâfisi imkânsız hatalar doğurabilir. Bu itibarla raporumuzda bir rakkam vermekten kaçınılmıştır. İstikbaldeki plânlamalara esas olmak üzere anketler açmak suretiyle bir çalışma yapmak şüphesiz büyük fay dalar sağlayabilir. Kanaatimizce bu işi en iyi başaracak teşekkül Teknik Öğretim Müdürlüğüdür. Ancak Üni versite, Elektrik Mühendisleri Odası, Etibank, EİE ve Sanayi Odaları gibi teşekküllerin maddi ve personel yar dımlarının sağlanması lâzımdır.

Şu halde ilk önce iş verenlerin k a f i olarak ne düşündüklerinin muhtelif şekillerle açıklanması icabeder.

2 Teknik öğretim Müesseselerine verilmesi lâzım gelen veçhe ve yeni ihtisas şubelerine lüzum olup olmadı ğı hakkındaki düşünceler:

Bütün Türkiye'de imalât yerine işlet me, bakım ve pek az miktarda plân lama işleri mevcuttur. Mühendisleri mizden fevkalâde spesiyal işlerin beklendiği haller olmakla beraber; mühendislerimiz teknik işlerin organi zasyonundan başka işlerle pek az uğraşırlar. Bu yüzden genel, rijit ol mayan bir eğitim sistemi ile mühen dislerimiz yetişmeli; ekonomi ve or ganizasyon işleri hakkında geniş bilgiye sahip olmalıdırlar. Fakat bu asırda yapılacak kalkınma işleri özel ihtisas şubelerine ihtiyaç gösterecek tir. Mütehassısların bu kalkınma plâ nının icaplarına göre dışarıdaki üni versite ve fabrikalarda yetiştirilmesi bizim için muhtemel ve kârlı bir t e şebbüstür. Bu kabil teşebbüslerle bir likte bizdeki teknik, orta ve yüksek okullarda da ihtisas şubelerinin faali yetine hız verilmelidir.

Hususi ve Devlet Sektöründe yapıla cak araştırmalar neticesi ihtiyaç du yulan ihtisas şubeleri ve lüzumlu ele manlar hakkında bir fikir edinebilir.

Bilhassa mühendis mekteplerinde her yükselen sınıf kademesinde elektrikle ilgili fizik ve matematik dersleri bulunmalıdır. Y abancı dil derslerine ehemmiyet verilmeli ve

yeni pratik lisan öğretim metodları nın tetkiki için kültür dernekleri ve teknik yardım teşkilâtlarından fayda lanılmalıdır. Seçime bağlı dersler art tırılmalıdır. Talebelerin daha geniş bir eğitim hürriyeti içinde okumaları neticesi onların daha mektep sırala rından müteşebbis olmaları sağlana caktır. Teknik mevzularda öğretim mes'ulryetini haiz profesörlerin en düstri tecrübesi olması şarttır. Bu sa yede üniversitelerde ihtisas kollarına itimat edilebilir. Üniversitenin araştır ma yaptırması için bu araştırmaların finanse edilmesi icab eder. Bu da muhtelif yerli ve yabancı firmalar ta rafından yapılabilir. Sadece eğitim maksatları için ayrılan malî imkânlar la araştırma yapılamaz.

Türk Üniversitelerinden yetişen mü hendislerin dizayn ve araştırma sa halarında çalışabilmeleri için bir en düstri şarttır. Aksi halde onların öğrendikleri bilgilerle (Bilhassa elekt rik sahasında) ilk etüdler ve inşaat işlerinden başka sahalarda faydalı olamıyacaklardır. Bilgili ve üniversite kültürü almış olmaları dolayısiyle mühendislikten gayri işlere de yat kındırlar. İlk etüdler neticesi sipariş edilen malzemelerin mükemmeliyeti hakkında söz söyleyebilmek için iyi bir işletme tecrübesine ihtiyaç oldu ğu gibi özel mühendislik bilgilerine de ihtiyaç vardır. İhtisas sahibi mü hendislerle en fazla ekonomi elde edilebilir. Bugünden en iyi ekonomiyi elde etmek demek, iyi çalışan bir en düstrinin temellerini kurmak demek tir. Bu mütehassıs personel belki ilk

318 389 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

Fakat elektrik mühendislerinin sanayinin diğer kollarına da dikkatini çevirmesi için o sahalarla ilgili projeler yapılıp tatbikine geçilmelidir.

sıralarda bazı ilâve masrafı icabettire cektir; fakat en mühimi şudur ki mü hendislik kalitesinin düşmesi ve mü hendislerin yaptığı işlerin öneminin azalması önlenecektir.

Elimizde ne kadar zengin ham mad deler olursa olsun en iyi etüd, plânla ma ve tatbikat mütehassıslarla sağla nır.

Bugün Türkiye'de bilhassa San'at enstitüsü elektrik bölümü mezunları nın artmasına karşılık gösterilen se bepler piyasada iş bolluğu, elektrik işlerinden meselâ tesisat işinin fazla sermayeye ihtiyaç göstermediğidir. Elektrik mühendislerinin artan ihtiyaç ları ise yeni Türkiye elektrifikasyonu dolayısiyladır. Bu işe yatırım yapıl mak istendiği sürece bu yatırımın im kânlarının müsaade ettiği elektrik mühendisi miktarı tesbrt edilebilir. Türkiye elektrifikasyonu enerji nakli ve dağıtımı bakımından geniş ve uzun seneler sürecek bir projedir. Bu mevzu dolayısiyla piyasada elektrik mühendislerinin bu iş ile ilgili teorik ve pratik mevzuları iyi bilmeleri gere kir.

Üniversitede de bu sahada eğitimin ehemmiyet kazanacağı aşikârdır. Fa kat elektrik mühendislerinin sanayi

nin diğer kollarına da dikkatini çe virmesi için o sahalarla ilgili proje ler yapılıp tatbikine geçilmelidir. Bugün elektrifikasyon dolayısiyla piyasada para getiren işlerin hiç de fazla bir mühendislik icabettir mediği aşikârdır. Bu sebepten mühendislik bazı sahalara intikal ettiği takdirde mühendis olmak için talebelerin mekteplerde fazla zorlanmaması fikri ortaya atılabi lir. Bu ise diğer işler için ehliyetsiz mühendislerin plânlama işlerinde müessir olmasını doğurur. Bu yüzden şurası unutulmamalıdır ki üniversitenin gayesi endüstrinin arzusunu yerine getirmek yerinde ilmi önderlik olmalı, asla üniversi te mecburi ders programları ile çalışmamalıdır. Çünkü mecburi ders programlarına piyasadaki ce reyanlar tesir edecektir. Sadece Türkiye'de mevzubahis olabilecek dersler ve projeler üniversiteleri mizden kaldırılmalıdır.

A.HalIt AY DIN

Odamız 11899 sicil No.lu üyesi A.Halit AYDIN'ı kaybettik

Armağan BİGAT

Odamız üyesi Armağan BİGATı geçirdiği kalp krizi sonucu kaybettik

389 E L E K T R İ K A J A M Ü H E N D İ S L İ Ğ İ O I %/