BİLGİSAYARLARIN EĞİTİM SİSTEMİNE GİRİŞİ

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE MİKRO BİLGİSAY ARLARIN EĞİTİM SİSTEMİNE GİRİŞİ1

Prof. Y aşar ERSOY

ÖZET

Bu incelemede, bilgisayarların okullara konulmasının ve kullanma alanlarının giderek yaygınlaşmasının başlıca nedenleri kısaca gözden geçirildikten sonra; yeni iletişim teknolojisinin öğrenme öğretme sürecine sağladığı yeni olanaklar, ilgililerin beklentileri, Bilgisayar Destekli Öğre tim/Eğitim (BİDÖ7E) ile ilgili kötümser ve iyimser görüşler geniş bir biçimde özetlenmektedir. Daha sonra, bilgi sayarların gelişmekte olan,ülkelerin eğitim sistemine gir mesi ve kullanılması sırasında karşılaşılan ortak sorunlar tartışılmakta; yeni iletişim araçlarının eğitsel etkinliklerle kullanılması ve diğerleriyle bütünleştirilmesi sürecinde giderilmesi gereken kısıtlar açıklanmaktadır. Ayrıca, BİDÖ/E ile ilgili olarak bir süredir tartışılagelen bazı so runlara dikkatler çekilmektedir.

(*) Bu metin Bilgisayar Dergisi t rafından duzanlenan "7. Bilgisayar Kong resi'nde sunulmuştur.

Başta ileri endüstri ülkeleri olmak üzere gezegeni mizde her ülke, bilgi çağına uyum sağlama ve bilgi toplumu olma çabası içindeler. Bu amaçla, herkese eğitim, nitelikli eğitim ve benzer sözcük dizileri, son yıllarda, güncel sloganlar ve tartışmalı konu lar olarak, toplumun her katmanını ilgilendiren sorunlar içinde sıkışmakta, yurtdışında ve Türkiye'de düzenlenen bilimsel toplantıların ,, konusu olmayı sürdürmektedir. Örneğin, Bilgisayar Destekli Öğretim/Eğitim (BİDÖ/E), 20 25 yıldır pek^çok ileri endüstri ülkesinde, son 5 yıldır da Türkiye'de konuşulan, tartışılan ilginç ve önemli konu lardan biridir (1 3). Üstelik Türkiye genelinde BİDÖ/E ile ilgili tartışma, inceleme ve araştırmaların pek çok alanda ve değişik düzeylerde yeni başladığı ve etkinliklerin uzun süre devam edeceği anlaşılmaktadır. Çünkü, ge rekliliği tartışılmayan ve çok eski bir kavram olan eğitim le, üstün niteliklere sahip, yeni ve hızla geliştirilen bilgi sayar yanyana gelince" ilgililer, ister istemez, çok boyutlu ve oldukça karmaşık sorunlarla karşılaşmakta dırlar. Nitekim, herkes BİDÖ/E'e değişik yönden ve nok talardan bakıyor ve bakacaktır.

Bilimsel verilerin ve bulguların ışığı altında tartışılacak çok şey var. Ne ki BİDÖ/E, yalnız eğitim dünyasına özgü bir sorun olmayıp dayandığı yeni teknolojinin çok hızlı değişmesi ve gelişmesi, toplumun her kesimini etkile mekte; söz konusu olan olgunun disiplinlerarası olma ni teliği de bilim dalları arasında işbirliğini gerektirmektedir. Bu bağlamda, BİDÖ/E'in yapı taşlarını oluşturan temel öğeler ve bu öğeler arasındaki önemli ilişkiler son yıllarda daha açıkça belirlenmiş ve bazı noktalar aydınlatılmıştır. Örneğin, öğretmen eğitimi tamamlanmadan, uygun öğre tim yazılımları hazırlanmadan veya temin edilemeden do nanım satın almanın tek başına bir anlam taşımadığı daha iyi anlaşılmıştır. Şu da varki, önceden belirlenen politika ve stratejilerin, sürekli gözden geçirilmesi, a aştırma et kinliklerinin bazı alanlara yönlendirilmesi v« odaklaştı rılması zorunlu görülmektedir. Bu çerçevede, uluslara rası bilgi ve deneyim değiş tokuşuna. işbirliğine büyük

•. 374 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

ileri teknolojilerin, gelişmekte olan ülkeleri daha da bagımlılaştırıp çok yönlü edilgenleştirmesinden korkulmaktadır... „

Bilgisayar ve bilgisayara eşlik eden yeni teknolojilerin, Türkiye gibi hızlı gelişmek zorunda olan ülkelari daha de rinden etkileyeceği sezilmektedir. Örneğin, ileri teknolo jilerin, gelişmekte olan ülkeleri, daha da bagımlılaştırıp çok yönlü edilgenleştirmesinden korkulmaktandır. Nite kim, hızla ve çok yönlü artan etkiler nedeniyle bir yandan beklentileri giderek değişen ve artan, öte yandan zihnin de bilgisayarı "sihirli kutuya" dönüştüren toplumların yanılgılara düşmeleri veya süreklenmeleri olasıdır.

önem verilmelidir, örneğin, UNESCO, bilişim ve eğitim konusunda yayınladığı bir bildiride (7), ilgili kurum ve ku ruluşları, ülkeleri katılıma ve işbirliğine çağırmaktadır.

Pekçok Batı Avrupa ülkesinde olduğu kadar olmasa bile 1970'li yıllarda BİDÛ/E teriminden, Türkiye'de üniversite çevrelerinde söz edilmeye başlanmıştır. Aynı olgunun, 1980'li yılların ikinci yarısından sonra iş ve eğitim çevre lerinde değişik amaçla gündeme alındığı gözlenmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı'nca başlatılan deneme biçimindeki BİDÖ/E Pilot Projeleri, konuyla ilgili örneklerden biridir (8). Ne var ki kısmen kav/am bulanıklığı kısmen de önyargı ve deneyimsizlik nedeniyle, "bilgisayar eğitimi" ile "bilgisayar destekli eğitim" Türkiye'de birbiriyle sür tüştürüldü, karıştırıldı; birinin gerekliliği diğerini gereksiz kılacakmış gibi 1984'de "Bilgisayar Eğitimine" karar kılındı. Daha sonra BİDO/E, 1988'de Ankara'da toplanan XII. Milli Eğitim Şûrası'nda tekrar gündeme getirildi (4). Böylece, yukarıda sözü edilen BİDÖ/E ile ilgili pilot proje ler üç büyük kente, altyapıları nispeten uygun orta dere celi okullarda başlatıldı (8). Şu da varki, BİDÖ/E denilin ce, ilk akla gelen ders grupları matematik, fizik, kimya, biyoloji ve yabancı dil (İngilizce) oldu. Ancak, bu dersler le yetinilmemesi gerektiği belirtilerek, hatta var olan hazır yazılımları kullanarak veya uyarlayarak ilk önce çizgi resim, düzgün yazı yazma gibi etkinliklerle başlan masının uygun olacağı bazı toplantılarda dile getirildi.

Bilişim ve konusunda çok mütavazi düzeyde de olsa biraz araştırarak bulabildiklerimi ve düşündüklerimi okur larla paylaşmak istedim. Böylece, bu incelemenin 2. ve 3. bölümlerinde, sırayla, eğitim olgusunda devrim türün deki köklü değişiklikler, yeni teknolojinin özellikleri ve eğitimde bilgisayar kullanmayla ilgi kötümser ve iyimser görüşler açıklanmaktadır. Bölüm 4'de ise BİDÖ/E'le ilgili uygulamalardaki başarısızlığın nedenleri özetlenmekte dir. Bölüm 5te, gelişmekte olan ülkelerin sorunlarına ayrılmış olup, bazı tartışmalı konulara ilgililerin dikkatleri çekilmektedir. İncelemenin son bölümünde ise sayıca az, ancak önemi her geçen gün artan bir kaç öneri yapı larak ilgililer işbirliğine çağrılmaktadır.

EĞİTİM OLGUSUNDA KÖKLÜ DEĞİŞİKLİKLER VE Y ENİ TEKNOLOJİNİN ÖZELLİKLERİ İnsanlık tarihi içinde dinamik bir süreç olan eğitim, dev rim biçiminde önemli ve köklü değişikliklere uğramıştır. Bu köklü değişikliklerden dördüncüsü içinde bulunduğu muz yüz yılın son çeyreğinde yaşanmaktadır. .

Eğitimde Köklü Değişiklikler veya Devrimler: 1972'de yüksek öğretim üzerine ABD'de hazırlanan bir raporda, eğitimle ilgili olarak dünyada dört büyük köklü değişikliğin veya devrimin yaşandığı belirtilerek, ilgililerin dikkati bilgisayar ve buna eşlik eden yeni iletişim tekno lojisinin yol açacağı dördüncü devrime çekilmektedir. Söz konusu olan köklü değişikler, sırayla:

• Çocuk ve gençlerin eğitilme görevinin ana baba yerine öğret mene devredilmesi, öğretim yerinin ise evden okula yer değiştirmesi;

• Konuşulan sözcüklerin yazı ya uyarlanması ve eğitimde el yaz ması yazılı kaynaklatın kullanıl ması;

• Matbaanın bulunuşu, kitap ve benzeri tüm yazılı bilgi kaynak larının hızlı ve ucuz yollarla çoğal tılarak eğitimde yaygın olarak kul lanılması;

• Radyo, TV, bilgisayar vb. diğer elektronik araçların bulunuşu, . bu tür yeni iletişim araçlarının eği

timde kullanılmaya başlanmasıdır.

Birçok elektronik iletişim aracının yıllardır çeşitli öğretim ve eğitim etkinliklerinde kullanılmakta olduğu bilinmekte dir. Bu araçların eğitimde yeri, yararı ve etkinlik derece leriyle ilgili olarak da pek çok araştırma yapılagelmekte dir. Herşeyden önce hemen belirtmek gerekir ki, bugün için bilgisayarın kullanılagelen diğer teknolojilerin, .örneğin kitap hatta karatahtanın, bütün görevlerini tü müyle üstlenmesi düşünmemelidir, önemli olan dünkü ve bugünkü teknolojinin gelecekte dışlanması değil, bun ların uygun bir biçimde bütühleştirip eğitim etkinliklerinde her birinden en iyi şekilde yararlanmaktır.

Bilgisayar ve Y eni İletişim Teknolojisinin Y apısal özellikleri:

Her teknoloji gibi bilgisayar ve öğretimde bilgisayara eşlik edebilecek video, CD ROM, kablolu TV vb. diğer iletişim aygıtları, eğitimle ilgili tüm etkinliklerde birer araçtır. Her öğretim aracının kendine özgü üstünlükleri ve yetersizlikleri vardır. Düzenlenecek eğitim etkinlikle rinde uygun aracın seçilmesi, yerinde ve zamanında etkin bir biçimde kullanılması çok önemlidir. Bu'çerçeve de, bilgisayar ve bilgisayara eşlik edebilecek yeni ile tişim teknolojisinin aşağıda açıklanan bazı yapısal özel liklerini bilmek veya anımsamak BİDÖ/E alanında çalışma yapacak kişiler için yararlı olacaktır.

9 Son yıllarda kullanılmakta olan yeni iletişim teknoloji sinin ömrü gitgide kısalmakta, oysa yeni ürünlerin or taya çıkartılma maliyeti ise gitgide artmaktadır.

• Kullanılabilir ve üstün nitelikli ürünler, disiplinlerarası temel ve uygulamalı araştırmalar yapılarak, uzun uğ raşılardan sonra elde edilebilmektedir.

• Çağdaş bilimsel araştırma ve geliştirme etkinlikleri,

gitgide daha çok sayıda nitelikli insan gücüno dayan

makta; var olan (in.san gücünün sürekli eğitilmesi, bunların çalışma koşullarının ise iyileştirilmesi gerek

mektedir.

.

Özetle denebilir ki bilgisayar ve bilgisayara eşlik edecek yeni iletişim teknolojisi, ekonomik yönden çok pahalı, geliştirilmesi nitelikli insangücü isteyen bir yatırım ol masına karşın, eğitimde köklü değişikliklere yol açabile cek pek çok olanak ve üstün niteliklere sahiptir.

BİLGİSAY ARI EĞİTİMDE KULLANMADA

ETMENLER VE BAZI GÖRÜŞLER

Bilgisayar, genel olarak, öğretim sürecini bireye göre ya

vaşlatan veya hızlandıran, kullananı güdülendiren ve

ona heyecan veren, insanları kaynaştırabilen, eğitim or

tamını zenginleştiren ve süreci hızlandıran, çok sabırlı ve

öğretmene yardımcı elektronik bir araçtır. Bu denli işlev

sel bir aracın, okullara girmesinde bazı önemli etmenler;

BİDÖ/E ile ilgili olarak da iyimser/olumlu ve olumsuz/

kötümser görüşler bulunmaktadır.

•

Önemli olan teknolojinin dışlanması değil, uygun bir biçimde bütünleştirilip, eğitim etkinliklerinde her birinden yararlanmaktır. „

Okullara Bilgisayar Almada Bazı Etmenler: Gerek gelişmiş, gar9kse gelişmekte olan ülkelerde olsun, o ülkenin değişik düzeylerde okullara bilgisayar satın alınmasında birçok etmenin rol oynadığı gözlen mektedir. Söz konusu olan etmenlerin önem dereceleri ülkelere göre değişik olmakla birlikte bunlar sıra gözet meksizin şöyle özetlenebilir;

• Donanım ve yazılım üreten, ürünleripazarlayan firma ların duyuruları ve satış gayretleri;

• Politikacı ve okul yöneticilerinin yenilikçi ve "çağdaş" görünme istekleri;

• öğretmen ve öğretim elemanlarının yeni bir alanda de neyim veya uzmanlık kazanma eğilimleri;

• Ana babaların kendi çocukları için daha nitelikli eğitim istekleri ve baskıları;

• Bilgisayarların bazı eğitim sorunlarını çözmede ger çekten ilgililere yardımcı bir araç olarak kuilanılabilme sidir.

Bu etmenlere eklenebilecek ve ülkelere özgü başka et menler de kuşkusuz vardır, örneğin, fiziksel olarak sınıf darlığı çekilen yerlerde bilgisayarın okul ortamı dışında eğitim etkinliğinde öğretmen gözetimi olmaksızın kullanı labilmesi, ayrıntılara girildiğinde bir etmen olarak başlı başına ve önemli bir etmen ojarak değerlendirilebilir. Bu tür ayrıntılı bir değerlendirmeyi yapmadan önce kaldı ki bu konumuz değil bilgisayarın eğitimde kullanılmasıyla il gili değişik görüşleri gözönünde bulundurmak daha ya rarlı olacaktır.

3.2 Kötümser Bakış Açısından Görüşler Bilgisayarın eğitim etkinliklerinde kullanılması değişik yönlerden eleştirilmektedir. Bu tür eleştiriler sırasında kişilerin çıkış noktaları ve öne sürülen savlardan bazıları aşağıdadır.

• Kişilerin zihinden ve kağıt kalemle hesap yapma be cerileri, giderek azalmaktadır. '

• Eğitimde bilgisayar kullanılmasıyla ilgiN olarak birçok' konudahenüz fikir birliği sağlanamamıştır.

1 SJ 374 ELEKTRİK

MÜHENDİSLİĞİ

bilgisayar alışılagelen ve klasik eğitime destek sağlayabilir, ancak onun yerini alamaz.. „

> Bilgisayarla çok şey sınıfa getirilerek, eğitim ortamı zenginleştirilmekte; iletişim ve etkinlikler canlılık ka zanmaktadır.

> Bilgisayar, derslerini zamanında izleyemeyen veya kaçıran öğrencilere özel öğretmenlik yapabilir ve okul dışında kendi kendine ders çalışmasında ilgiliyi cesa retlendirebilir.

• BİDÖ/E, hızlı değişiklikler nedeniyle önceden kestiril mesi güç ve maliyeti yüksek bir yatırımdır.

• Eğitimde yeni teknolojilerin kullanılmasıyla varlıklı/' varlıksızlar ve güçlü/güçsüzler arasında fırsat eşit sizliği daha da artmaktadır.

• Bilgisayarla ilgisi olmayan konulara karşı öğrenciler de öğrenme isteksizliği başlamaktadır.

• Basılı yazın ve kültür aşınmaktadır.

• Öğrenciyle ilgili tüm kayıtlar bilgisayarda yapılabilir, öğrenci istediğinde bir konuyu öğrenip öğrenmediğini kendi kendine deneyebilir.

> Bilgisayar, TV'nin iyi olmayan veya kötü etkilerine karşı ilgili için iyi bir panzehirdir.

Bilgisayarla ilgili olarak yukarıdaaaçıklanan özellikler ve eğitimde yararları, ancak nitelikli öğretim yazılımlarıyla sağlanmaktadır. Diğer teknolojik araçlardan farklı olarak bilgisayar için geçerli olan bu gerçeğin bilinmesi ve unu tulmaması gerekir.

• Bilgisayar satıcılarının çoğu eğitimci değildir ve ilgilile ri yanıltabilirler.

• Bilgisayar, işsizlik düzeyini etkilemektedir.

Tüm bu olumsuz savlara karşın hiç bir ideoloji, sosyal veya ekonomik görüş eğitimde bilgisayarın önemini yadsımamakta ve küçümsememektedir.

3.3 iyimser Bakış Açısından Görüşler

Yukarıda açıklanan kötümserliğe karşın iyimser olarak adlandırabileceğimiz aşağıda özetlenen görüşler daha çok yeğlenmektedir.

• Şimdiye kadar öğretmen ve öğrencilerin erişmesi çok pahalı ve güç olan nitelikli ve nicel verilere bilgisayar la erişmek kolaylaşmıştır.

• Bilgisayar, eğitim ve öğretim süreci boyunca ayrımcı olmadığı gibi çok sabırlı ve kullanması heyecan verici dir.

• Öğretim programlarını bilgisayarlarla bireyselleştir

mek olanaklıdır

*

• Öğretmen, istediğinde, bilgisayarla kendi başına bazı öğretim malzemesini hazırlayabilir ve geliştirebilir.

• Bilgisayar, iyi öğretmenlerin sınıf içi ve dışı etkinlikle rinde gücünü artırmaktadır.

• Öğretim ve öğrenmede bilgisayar, öğretmen ve öğ renciye güdülendirmekte; süreç içinde etkileşim or tamı yaratmaktadır.

EĞİTİMDE BİLGİSAY AR KULLANILMASINDA BAŞARISIZLIĞIN NEDENLERİ

Bilgisayarlar, ilkönce ileri endüstri ülkeleri clmak üzere pek çok ülkenin okullarında 1970'li, bazılarında 1960'li yılların ikinci yarısından beri kullanılmaktadır. Bu konuda bilgi birikimi ve deneyim, günümüzde yeterli olmasa bile son yıllarda iyice artmıştır, örneğin, bilgisayarların eği timde etkin ve verimli kullanılmasıyla ilgili bir takım kısıtlar olduğu, ayrıca başarısızlığın bazı gizli nedenleri nin bulunduğu belirlenmiştir.

Bilgisayarın Eğitlmda Kullanılmasında Kısıtlar:

Her geçen gün bilgisayarların her türlü etkinlikte kullanıl masına tanık olmaktayız. Ancak, kullanma alanının il ginçliği kadar o alanda aracın etkinliği, paha ve yararları konusunda, şimdilik yeterince bilgiye sahip değiliz. Bilgi sayarların eğitimde kulanılmasıyla ilgili olarak son yıllar da çok yönlü ve anlamlı gelişmeler sağlanmasına karşın, bu konuda henüz bazı kısıtlar bulunmakta V9 engellerin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Kısıtlardan bir kısmı aşağıda özetlenmekte.

• Bilgisayar, alışılagelen ve klasik eğitime destek sağ layabilir, ancak onun yerini alamaz ve alması da bek lenmemelidir.

• Bugünkü bilgisayarların kullanılması birçok yönden ol dukça zordur, etkin kullanmasını öğrenen öğretmen lerin/sayısı da azdır.

• Bilgisayar ve iletişim teknolojisiyle ilgili yeni sistemler pazara çok hızlı sürülmekte; uzun erimli plan ve prog ram yapma, bu nedenle, hemen hemen olanaksız görülmektedir.

152 374 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

• İyi ve nitelikli öğretim/ders yazılımı programları, ancak , bazı konularda olup, bunlar sayıca çok azdır. Bugün kü bilgisayarlar için istenilen nitelikte öğretim yazı lımlarının hazırlanması oldukça güç, zaman alıcı ve pahalıdır. • Eğitimde mikrobilgisayarların nerede ve nasıl kullanı lacağını anlama, daha başlangıç evresinde olup öğ retmenlerin veya kullanıcıların yanlış yapması ve za rara yol açması olasıdır.

• Bilgisayarın sezgi, yaratıcılık ve yargı gerektiren ko nuların öğretiminde kullanılması diğer türdeki etkinlik lere göre oldukça zor, hala bir ölçüde olanaksızdır.

Yukarıda açıklanan gizil nedenlere eklenebilecek genel veya özel nitelikte başka nedenler olabilir. Başarısızlığa neden olan veya BİDÖ/E'İ etkileyen gizil nedenleri ilk baştan bilmek yapılacak iyileştirme çalışmalarına ve alı nacak önlemlere ışık tutabilir.

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN ÖZEL SORUNLARI VE TARTIŞMALI KONULAR Bir önceki bölümde açıklanan genel sorunlara ve kısıtla ra ek olarak, gelişmekte olan ülkeleri daha çok ilgilendi ren bu ülkelere özgü sorunlar ve tartışmalı konular bulun maktadır. Söz konusu olan bu sorunlar, kısa başlıklar altında gözden geçirilecektir.

• Eğitimin içinde bulunduğu bazı ciddi ve önemli sorun ları, örneğin, eğitimde eşitlik, okullara maddi kaynak yaratmak ve aktarmak vb., bilgisayarla gidermek; değişik beklentileri olan öğrenci, Öğretmen, ana babanın isteklerini aynı anda karşılarsak olanaksızdır.

Yapılmakta olan araştırmalarla ve geliştirilecek yeni tek nolojilerle yukarıda Özetlenen kısıtlardan bazılarının gide rileceği ümit edilmektedir.

Gelişmekte Olan Ülkelerin BİDÖ/E İlgili Başlıca Sorunları: Batı Avrupa'ya göre yerküresinin genellikle doğusunda ve güneyinde bulunan birçok ülkenin eğitim, işsizlik enf lasyon, açlık gibi bir an önce çözümlenmesi gereken bazı temel sorunlarının olduğu bilinmektedir. İleri tekno lojilerin, gelişmekte olan ülkelerin bazı sorunlarının çözü münde yardımcı olacağı iyimser bir görüş olarak ilgi görmektedir. Bununla birlikte, bu ülkelerin aşağıda özet lenen konuyla ilgili temel sorunları bulunmaktadır.

BİDÖ/E'de Başarısızlığın Gizil Nedenleri: Araç olarak bilgisayarın kullanılmasında henüz tam başarı elde edildiği savlanamaz. Beklentileri elde edeme menin veya belirlenen hedeflere erişememenin kuşku suz, çeşitli nedenleri vardır. Belirleyebildiğimiz bir kısım gizil nedenler aşağıda özetlenmektedir.

• Bilgisayar donanımları çok hızlı gelişmesine karşın, yazılımlar aynı hızda geliştirilememektedir.

• Bilgisayarı her yönüyle öğrenmek, çok enerji, sabır ve beceri gerektirmektedir.

• Öğretmenlerin eski öğretme alışkanlıklarını ve yön temlerini değiştirmek istememesi baz» güçlükler ve belirsizlikler yaratmaktadır.

# Finansman (ilk yatırım, bakım ve onarım va sürekli ye nileme giderleri).

# Çevre etkenleri (sıcaklık, toz, nem, titreşim, mekanik şok vb. etkiler).

# Enerji/Güç gereksinimi (elektriksel güç kaynağına erişme, dağıtım ve güçdeki dalgalanma sorunları).

# Nitelikli insan gücü (işîetimci, bakım onarım teknisye ni, öğretmen, uzman vb. işgücünün temin edilmesi).

# Öğretim programları ve eğitimbilim sorunları (hergün hızla artan yeni bilgilere erişme, uygulamaları za manında izleme, okul ve sınıf için yeni düzenlemeler ve uygun eğitim etkinliklerinin belirlenmesi, öğretim

• Öğretmenler arasında yanlış yapacağım korkusu ve çekingenlik vardır. • •

• Öğretmenler, kendilerinin en iyi bilgisayar kullanıcısı olarak görmek istemektedirler.

• Bazı öğretmenler, bilgisayar kullanmaktan kaçınmak tadır.

• Üst düzeyde karar organındaki kişiler ve okul yöneti cileri birçok görevi ve işi öğretmenden aynı zamanda yapmasını istemektedir.

• Eğitimde bilgisayar kullanmanın yararları, hala tar tışmalı bir konu olarak bilinmekte ve bu alanda araştır maların sonuçları beklenmektedir.

"Temel sorunlar giderilmedikçe bilgisayarın eğitimde destek olarak kullanılması (...) düşünülmemelidir... „ programları ve uygun yöntemler, ilgilileri güdülendirme ve tutumları değiştirme vb.).

Gelişmekte olan ülkelere özgü yukarıda özetlenen temel sorunlar giderilmedikçe bu ülkelerde, bilgisayarın eğitim de destek olarak kullanılması yeya bilgisayar eğitiminin yapılması düşünülmemelidir.

İçinde olduğumuz 199O'lı yılların başında alınacak yeni ve bazı önlemlerle yukarıda belirtilen engeller giderilebi lirse, bu ülkelerin eğitim sistemlerinde değişiklikler yapı labilir ve iyileşme sağlanabilir.

Bazı Tartışmalı Konular ve Sorunlar: Daha öncede belirtildiği gibi BİDÖ/E'le ilgili pek çok tar tışmalı konu ve bilimsel inceleme ve araştırmalarla çözül mesi gereken sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunlardan bir kısmı gelişmekte olan ülkeler için daha önemlidir. Çünkü, bu ülkelerin bazı şeyleri gelişmiş ülkeler gibi denemeleri için kaynakları sınırlı, benzer düzeye erişmek içinde zaman ise yetersizdir. Bu nedenle, her şeyden önce aşağıda özetlenen bir takım sorunların yanıtlanması ge rekmektedir.

• Bazı öğrencilerin diğerlerinden daha çok bilgisayara gereksinimi var mı? Varsa bu öğrenciler kimdir ve niçin gereksinim duymaktadırlar?

İyileştirmeye Engeller:

Dünya haritasında yer alan gelişmekte olan ülkeler, ge lişmişlik derecelerine veya olanaklarına göre kendi için de de alt gruplara ayrıştırılabilmekte. Aşağıda açıklanan engeller ortadan kalktığında, bu ülkelerin de ileri endüstri ülkeleri gibi BİDÖ/E'nin olanaklarından yararlanmalı ola naklıdır. Söz konusu olan engeller:

• Teknolojinin çok hızlı değişmesi;

• Bilgisayar(lar)ın, bir okulda sınıf(lar)amı yoksa İabora tuvaramı yerleştirilmesi daha uygundur?

• Ders ve öğretim programları standartlaştırılmalt mı yoksa inceleme ve araştırmaya açık bırakılmalı mı? (

• BİDÖ/E'de kullanılacak tüm araç gereç ve cihazlar standart mı olmalı, yoksa işin gereğine göre değişik tipler mi yeğlenmelidir?

• Birçok değişik alanda uzmanların işbirliği yapmasına duyulan gereksinim;

9f BİDÖ/E'de hangi ders grupları için bilgisayar daha ya rarlı ve kazançlıdır?

• Araştırma ve geliştirme kaynaklarının çok az olması veya yetersizliği;

• Eğitimde yeterince kazançlı olabilmek için bir okulda bilgisayar/öğrenci oranı ne olmalıdır?

•.Araştırma için gerekli araç gereç ve teknik donanıma erişememe;

• Yapısal olarak teknik desteğin zayıf olması;

• Değişik öğretim yaklaşım ve yöntemlerinin BİDÖ/E'de sonuçları ne biçimde nasıl ve hangi ölçüde etkilemek tedir?

• Nitelikli gene) yazılım ve iyi öğretim/ders yazılımlarının az olması;

•• Yeterince iyi eğitilmiş personelin az olması veya bulu namaması;

• İlgili iş kolundaki ücretlerin, benzerlerinden az veya düşük olması;

• Uzunca geçmişi olan eğitim kurumlarının bazı yenilik lere karşı ilgisiz kalmaları veya direnmeleri;

• Gelişmekte olan ülkelerdeki insan gücü, var olan ve çok kısıtlı olanaklarla bilişim ve eğitim alanında hasıl araştırma yapacak, bilgi çağına uyum sağlamada hangi kararları alması gerekecektir?

Yukarıda kısaca belirtilen sorulara açık ve ilgilileri inandı racak kadar doyurucu yanıt vermek çok zordur. Bu ve benzer soruların yanıtı, daha çok izlenen yöntem içinde gizli olup, inceleme ve araştırma yapmadan, ilgili ülkeler arasında bilgi ve deneyim değiş tokuşu olmadan ve sına ma yapılmadan bulunamaz.

• Disiplinler arasındaki varolan duvarlar ve bunların ko laylıkla aşılamaması;

• Gerek bölgesel, gerekse uluslararası işbirliğinin çok sınırlı olması veya hiç olmamasıdır.

SONUÇ VE BAZI ÖNERİLER Toplumlar yeni bir çağın eşiğine doğru adım atmaktalar. Bu süreç içinde toplumların birbirinden çetin, bir yığın değişik ve ortak sorunları bulunmakta. Bu sorunlardan biri de eğitim olup son yarım asırdır gelr,"';i"" *kte olan iletişim teknolojisi ve bilgisayar, bireyleri ve toplumları

•* m A 374 ELEKTRİK

J . O 4 MÜHENDİSLİĞİ

çok yönlü olarak etkilemekte; bu nedenle bazı önlemlerin alınması gerekmektedir. Konuyla ilgili bazı sonuçlar ve önerilerin özeti aşağıdadır:

KAYNAKLAR

• Bilgi, bir ülke ekonomisi için önemli bir kaynak, doğru ve yeterli bilgiye/zamanında ve hızlı ulaşmak büyük bir güçtür.

• Her ülke bilgi çağına uyum sağlama ve bilgi toplumu olmak için eğitime büyük önem vermek ve gerekli önlemleri almak zorundadır.

• Bilgi çağının aracı olan bilgisayar ve yeni iletişim tek nolojisi çok hızlı gelişmekte, ülkeler arasında sürekli işbirliğine gereksinim duyulmaktadır.

1. Barker, P. ve Yeates, H., Introducing Computer Assisted Learning, Prentice Hail, London, 1985

2 "Tfirkiye Bilgisayar Destekli Eğitim Konferansı", 12 17 Ekim 1987, İstanbul; MEB MATERGEM Yayın ları, Ankara, 1939.

3. "Ortaöğretimde Bilgisayar Destekli Fen Eğitimi ve Sorunları Simpozyumu", 16 17Haziran 1988 ODTÜ Ankara; Türk Fizik Vakfı Yayınları, Ankara, 1989

4. "XII. Milli Eğitim Şûrası Eğitimde Yeni Teknoloji ler Komisyonu Raporu ve Kararlar", 18 22 Temmuz 1988, Ankara; MEB Yayınları, Ankara, 1989

• Eğitimde yeni ve köklü bir değişiklik dönemi yaşan makta olup bu bağlamda gerek gelişmiş, gerekse ge lişmekte olan ülkelerin eğitim sistemine bilgisayar er geç gireceğinden kısa, orta ve uzun erimli plan ve programlar yapılarak gerekli önlemler bir an önce a lınmalıdır.

• Yeni teknolojilerin gelişmekte olan ülkeleri daha derin den etkileyeceği, eğer konuyla ilgili okur yazarlik biçi minde yaygın bir eğitim sağlanmazsa varlıklı/varlıksız ve güçlü/güçsüzler arasındaki farklar daha da büyüyecektir.

S "VI. Bes Yıllık Kalkınma Planı Bilgi Teknolojisi nin Yerleşmesi özel İhtisas Komisyonu Raporu", DPT Yayınları, Ankara (Baskıda)

6. "MEB BÎDÖ/E Küçük Şûrası Raporları", 5 6 Ağustos 1989, İstanbul; MEB MATERGEM, Ankara, 1989 (Hizmete özel Raporlar)

7 • "International Congress on Education and Infbrma tics Strengthing Internaional Co operatüm", 12 21 April 1989, Paris; UNESCO Pub. Paris, 1939.

8. "MEB BÎDÖ/E Pilot Proje Değerlendirme Rapor ları", MEB MATERGEM, Ankara, 1989 (Hizmete Özel Raporlar).

• Bilgisayarın eğitim etkinliklerinde kullanılmasıyla ilgili olarak kötümser ve iyimser görüşler olup ikincisi daha ağırlıktadır.

• BİDÖ/E'yi başarısız kılan, etkinlikleri verimsizleştiren bazı gizli nedenler ve kısıtlar olup bunların biran önce giderilmesi gerekir.

• BİDÖ/E ile ilgili gelişmekte olan ülkelerin kendilerine özgü bir takım temel ve çetin sorunları olup gerek bu sorunları nispeten gidermek, gerekse durumlarını iyi leştirmek için kendilerine uygun teknolojilerden yarar lanmaları gerekir.

• BİDÖ/E'le ilgili bir takım tartışmalı konular olup za manın iyi değerlendirilebilmesi için gelişmekte olan her ülke var olan çok sınırlı kaynaklarını iyi kullanmalı, kendi koşullarına uygun bazı seçimleri önceden yap malıdır.

TBD

TÜRKİY E BİLİŞİM DERNEĞİ

O Bilimsel Toplantılar D Çalışanların Sorunları D Eğitim D Evrensel've Ulusal Standartlar D Kamu Y ararı D Kamuoyu Oluşturma

Q Mesleki Bilinçlenme D Mesleki Örgütlenme D Özel Çalışma Kolları D Teknoloji izleme D Terimler ve Kavramlar D Y ayın

10000 ÜY E KAMPANY ASI

Bilgisayar ve bilgisayara eşlik eden yeni iletişim teknolo jisi gelişmekte olan birçok ülke için bir umuttur. Bu umu dun ülkemizde de düş kırıklığına dönüşmemesi toplumun ortak özlemi olmalı. Bu nedenle, BİDÖ/E'le ilgili olarak altyapısı uygun üniversite(ler) de bir an önce ulusal araştırma ve geliştirme merkez(ler)i kurulmalıdır. Kamu ve özel sektörde çalışan tüm ilgilileri sözü edilen araştır ma ve geliştirme merkezinin kurulması için tartışmaya, yardıma ve düzenlenecek etkinliklerde, eyleme katıl maya çağırmanın zamanı geldiğine inanıyorum.

Bilgisayar sektöründe çalışan ve bilgisayardan yararlanan herkesi TBD'ye üye olup aktif olarak etkinliklerine katılmaya davet ediyoruz!

Satan* Caddaai 17 / 4 M650 Kızılay • ANKARA T* I4tl 125 a 17

374 ELEKTRİK ~t S BZ MÜHENDİSLİĞİ ± O O