ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİNDE TEKNİK ETÜT

UDK: 62.011.5

Elektrik Mühendisliğinde Teknik Etüd

Nevvar SÜNNETÇİOĞLU Y. Müh.

E. İ. E. İdaresi

özet • Bu yazıda Teknik Etüd'iın memleketimiz için lüzumu üzerinde durulmakta, etüdçülüğün artık organize edilmesi gerektiği belirtilmekte ve bir merkezi etüdçü grup kurulmasının faydaları açıklanmaktadır

Mensubu bulunduğum E. İ. E. İ. camiasında, Elektrik Mühendisliği mevzuunda teknik etüd, mühendisin tesadüfen eline geçen, enteresan bulduğu bir makaleyi tercüme etmesi veya ni hayet şahsî merakı dolayısıyla üzerinde uzun za man kafa yorduğu bir problem için fikirlerini kaleme almasıdır. Bu mesainin sebebi mühendi sin şahsî merakı olduğundan, İdare bu mesai için geçen zamana bir nevi kıymetlendirilme miş zaman nazarıyla bakar. Bunun nedenlerini incelemek mevzuumuzun dışına çıkmaktadır. Biz burada, Elektrik Mühendisliğinde asıl manasıy la teknik etüd nedir, kim yapabilir, Türkiye'de lüzumlu mudur, lüzumlu ise hangi müessese ne tarzda yapmalıdır? Dikkatimizi bu sualler üzeri ne çevirelim.

Elektrik Mühendisliğinde teknik etüd, bir elektrik tesisinin plânlama, proje, ihale ve tesis ve nihayet işletme safhalarındaki problemler için, teknik ve ekonomik yönlerden daha avan tajlı çözümler bulmak için yapılan etüde denir. Batı memleketlerine nazaran teknik sahada ge ride olduğumuzdan burada yapılacak teknik etü dün yaratıcı bir vasıf taşımasına yani akade mik bir çalışma olmasına lüzum yoktur. Daha ziyade bizden ileri memleketlerin bu sahalarda buldukları ve kullandıkları metotların memle ketimizin teknik, ekonomik, coğrafi, sosyal v.s. şartları gözönüne alınarak adapte edilmesi mev zubahistir.

Teknik etüdü yapacak mühendis hangi ev safta olmalıdır? Esas bilgi kaynağı batı memle ketleri ve birkaç doğu memleketi neşriyatı ola cağından, bu literatürü takip edebilecek ve tek nik etüdü yapacak mühendis en az bir yabancı lisanı çok iyi bilmelidir. Öte yandan o mühendi sin okuduğu literatürü tamamiyle anlaması için, teorik bilgisinin kuvvetli olması gerekir. Bazan rastladığımız gibi, anlaşılmadan yapılan tercü meler teknik etüd sayılmaz, yani beklenen fay dayı vermezler. Esasen bir konuda teknik etüd bir tek makalenin tercümesinden ibaret olma

Elektrik Mühendisliği 91

malı, bu konuda hemen bütün yayınların ince lenmesinden sonra hazırlanmalıdır. Bugün Tür kiye'de yukarda belirtilen vasıfları haiz mühen disler sayıca az olabilirler. Fakat, bu işte çalış mak isteyenlerin kendilerini zamanla yetiştirme leri ve mühendisin bağlı olduğu müessesenin bu hususta yardımcı olması daima mümkündür. Tabii, bu meselenin önemi idrak edildiği takdir de.

Burada, «Teknik etüd memleketimiz için lü zumlu mudur?» suali ortaya çıkmaktadır. Bazı larının «ona gelinceye kadar yapılacak çok iş var» diyeceklerini tahmin ediyorum. Fakat tek nik etüd, bir ağacın kökü gibi, başarılacak veya başarılmış bir işin görünmeyen kısmıdır. Diğer safhalar ağacın gövdesi, dalları, ve yaprakları gibi göze çarpan taraflarıdır. Köküne gerekli ih timam gösterilmeyen ağaç nasıl kurumaya mah kûm ise, teknik etüd yapmadan plânlama, proje, tesis ve işletme'ye kalkışmak da o kadar eksik ve hatalı olur. Bugüne kadar şu veya bu mües sesede mevzii gayretler şeklinde kalan etüdçü lük kifayetsizdir. Bugün elimizde mükemmel bir Dış Tesisat Yönetmeliğinin bulunmayışı, Plân lama Teşkilâtının teşvikiyle Enerji Dairesi nez dinde toplanan, müesseseler arası komisyonun «Projelerin Standardlaştırılması» mevzuundaki çalışmalarının yarım kalmış olması, milyonlara mâlolan tesislerimizi ihale ederken kullanmakta olduğumuz teknik şartnamelerin mükemmel bir sekile getirilmemiş olması, bu işin artık bir me sulü olması gerektiğini göstermektedir. Bu hu susta daha pek çok misal bulmak kabildir. Me sele zaten o değil, yani etüdün lüzumunun idrak edilememesi değil, etüdün göze görünmeyen bir iş oluşudur. Çünkü etüd, uzun bir çalışma neti cesinde birkaç sayfa ile ifade edilir.

Bir diğer soru da bizde bu etüdleri kimin yap ması gerektiğidir. Yukarda bahsedildiği gibi aka demik bir çalışma olmayan teknik etüdün Üni versite tarafından yapılması beklenemez. Ancak bazı hususlarda Üniversitenin yardımı istenebilir.

Bu etüdler maalesef, proje, ihale tesis, ve işletme

mtih'endisleririln, «boş zamanlarında alâka duyduk ları veya işler dolayısıyla^ araştırnîaya mecbur ol * ; dukları mevzulanda makale^Vö îritap oEunMarj.V ," tercüme yapmaları» şeklinde de olamaz. Halihazır durumun gösterdiği gibi, bu mühendisler zaman ve enerjilerinin çoğunu asıl vazifelerine tahsis et meye mecburdurlar Boş vakitleri olursa o zaman da yorgun bir insanın yapabileceği kadar teknik etüd ile meşgul olurlar. Bu da hiçbir zaman is tenen çalışma olmaz ve bizim, bizden ileri mem leketlerdeki, gelişmeleri takıp etmemize katiyen yetmez. Ayrıca bu çalışmalar ne müesseseler ara sında, ne de müessesenin kendi içinde koordine edilmemişse ner şahıs" kendine göre bir şeyler yapmağa çalışır veya muhtelif şahıslar birbir lerinin haberi olmadan aynı mevzuda çalışırlar. Yapılan' çalışmalar birbirlerini tamamlayıcı ola mazlar ve müşterek faydalı bir "netice ortaya çıkarılamaz Bu, personel ve zamanın verimli bir 'şekilde kullanılamaması'"demektir.

Öte yandan, etüdün yapılmasında, konuya göre" *; projeci, tesisci, veya işletmeci mühendi

sin fikrinin alınması şarttır. Bu sebepten etü | temas pılması akla uygun gelmektedir. Bu, ya elektrik konusu ile uğraşan her müessesenin kendi içinde bir etüdçü grubunun teşekkülünün sağlanması veya bütün müesseseler için çalışacak merkezi bir etüdçü grubunun, fonksiyonu itibariyle en uygun müessese nezdinde kurulması suretiyle olabilir. Batı memleketlerinde her iki şekle de örnekler vardır. Orada bu' etüd' gruplarının, ayrıca araş tırma yapan yani akademik ' çalışan bölümleri de mevcuttur

Bu makalede etüdçülüğün artık organize

edilmesi, gerektiğine dair ana (fikirler verilmiş

tir. İcra mevkiinde < bulunanlar bu konuda ayjıi

fikirde iseler ve bu fikri gerçekleştirirlerse Tür

kiye için iyi olacaktır.

, ;„ •

Yok ' eğer bu konuya1 önenr" verilmemekte devam edilirse, yapılacak proje, tesis ve işletme lerin ekonomik ve son tekniğe uygun olamayaca ğını peşinen kabul etmek gerekir. '•"'

MÜHtHplS HUKİ HECAJı BE* CAS 66 6AUTA

T£L •

T£l$

TİP A

MODERN VE İKTİSADİ HARİCİ AMHNLATNA

Elektrik Mühendisliği . 9'1