TÜRK PETROL KANUNU YENİDEN DÜZENLENMELİ

7¶5.3(752/ .$1818<(1İ'(1

'¶=(1/(10(/İ

A. Uğur Gönülalan Jeofizik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından bu yana 1926 yılında kabul edilip, 1954 yılında 6326 sayılı Kanun'la iptal edilen 792 sayılı birinci, 1954 yılında kabul edilen ve yapılan altı değişikliğe rağmen iptal edilmeyen 6326 sayılı ikinci ve bu kanunu iptal edecek olan 5574 sayılı TBMM'de ka- bul edilen kanun üçüncü kanunumuz olacaktır. Petrol sektörünün yeniden yapılanma sürecinde 4 Aralık 2003 tarihinde çıkarılan 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve 18 Şubat 2001 tarihinde kabul edilen 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu'na halen yürürlükte olan 6326'nın içindeki bazı bölümler dahil edilmiştir. Sa- dece çıkarılan kanunlarla ilgili değil, 6326'nın geriye kalan arama ve üretim bölümlerinin de yeni bir kanun ile dü- zenlenmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda, 6326 sayılı Kanun'daki engeller şöyle sıralanabilir:

çRuhsat sayılarındaki kısıtlama- lar. Süresi sona eren bir sahaya aynı şirketin bir yıl müracaat ede- memesi. Deniz ve kara sınırlarının kıyı çizgisiyle ayrılmaması. Devlet hissesi. Mevzuat kirlenmesi. Kur politikası. Ekonomik stabilizasyon. Yabancı şirketlerin arama üretim faaliyetlerinden dağıtım ve pazar- lama faaliyetlerine geçmelerindeki cazip koşullar.p

TBMM'de kabul edilen 5574 sayılı Türk Petrol Kanunu'nda getirilen temel düzenlemeler şöyle sıralana- bilir:

q Petrol arama ve üretim faali- yetinde bulunmak için yapılan başvurunun değerlendirilmesin- de 6326 sayılı mevcut Yasa'nın ilk kriteri olan çtalebin milli menfaatlere uygun olmasıp ölçütü yasadan çıkarılarak, bir anlamda; öncelikle ülke yararını gözetme anlayışı ve kamu menfaatleri terk edilmiştir. q Yabancı devletlerin doğrudan doğruya veya dolayısıyla idare- sinde etkili olabilecekleri şirketler ile yabancı bir devlet için veya ya- bancı bir devlet namına hareket eden şahısların, petrol faaliyetinde bulunamayacakları, mülk edine- meyecekleri, tesis kuramayacak- ları hükmü çıkarılarak; stratejik öneme sahip bir konuda yabancı devletlerin belirleyici olması önündeki engeller kaldırılmıştır. q Ülke içinde üretilen ham pet- rol ve doğalgaz ile bunlardan elde edilen petrol ürünlerinin kara sahalarında yüzde 65'i ve

deniz sahalarında yüzde 55'inin memleket ihtiyacına ayrılması zorunluluğu kaldırılarak; ya- bancı şirketlere ürettikleri petrol üzerinde sınırsız tasarrufta bulu- narak, tamamını ihraç etme hakkı getirilmiş, olağanüstü durumlarda bile ülkede üretilen petrolün ülke içinde kullanılması, memleket ih- tiyacını gözetme durumu ortadan kaldırılmıştır. q çSınırlara 5 kilometre mesafede, tarihi, dini yer veya tesise, su tesi- sine bir yol veya umumi geçide 60 metre mesafede, şehir veya kasa- ba, belediye imar sahası dahilinde petrol faaliyeti Bakan müsaadesi olmadan yapılamazp hükmü mev- cut yasadan çıkarılarak, yabancı şirketlere sınır tanımaksızın her yerde faaliyette bulunma hakkı getirilmiştir. q Arama ruhsatlarından hektar başına alınan devlet hakkı geliri tamamen kaldırılarak gelir kaybı yaratılmıştır. q Ülkemizde üretilen ham petrol- den alınan yüzde 12.5'lik devlet hissesi oranının, günlük üretim miktarına göre kademeli olarak yüzde 2'ye kadar indirilmesi so- nucu, üretimden sağlanan ülke mevcut geliri şirketler lehine yüz- de 50-85 azaltılmaktadır. q Petrol şirketlerine; petrol fa- aliyeti için yapmış olduğu yatı- rımların transfer tarihindeki cari kur üzerinden, harice transferi

WDPDPODQÜQFD\D NDGDU 'HYOHW +LVVHVL KDULÁ NXUXPODU YH JHOLU YHUJLVLQGHQPXDIRODFDNODUÜVDIL ND]DQÁODUÜ Ö]HULQGHQ ĞGHPHNOH PÖNHOOHI EXOXQGXNODUÜ YHUJLOHU WRSODPÜQÜQ\Ö]GHRUDQÜQÜJHÁH PH\HFHğLYHJHQLş.'9LVWLVQDODUÜ JLELELUGL]LYHUJLPXDIL\HWOHULGH JHWLULOPLşWLU q *HÁLFL 0DGGH LOH o .DUD UXKVDWODUÜVD\ÜOÜ.DQXQKÖ NÖPOHULQHWDELGLUp$QFDNo'HQL] UXKVDWODUÜEXNDQXQXQ\ÖUÖUOÖğH JLUPHVLQGHQ VRQUD \DSÜODFDN LON X]DWÜP WDULKLQGHQ LWLEDUHQ EX NDQXQKÖNÖPOHULQHWDELLGLUpLID GHVL NDUD YH GHQL] UXKVDWODUÜQÜQ X\JXODQPDVÜQGD]RUOXNODUYHELU DQODPGD ÁLIWH VWDQGDUW X\JXODQ PDVÜQÜJHWLUHFHNWLU q$\UÜFDìXEDWWDULKOLYH VD\ÜOÜ<DEDQFÜODUÜQ¡DOÜşPD İ]LQOHUL+DNNÜQGD.DQXQKÖNÖP OHULQH EDğOÜ ROPDNVÜ]ÜQ ÁDOÜşWÜUÜO PDVÜ YH 1LVDQ WDULK YH VD\ÜOÜ.DERWDM.DQXQXnQGDQ LVWLVQD WXWXOPDVÜ NDQXQXQXQ GÖ]HOWLOPHVL JHUHNHQ ELU EDşND PDGGHVLGLU

mesi sakıncalıdır. Devlet hissesinin makul ölçüde düşürülmesi özellikle deniz alanlarında indirim uygulan- ması doğaldır. Çünkü denizlerdeki yatırım boyutu kara alanlarına göre oldukça yüksektir. Devlet hissesinin düşürülmesi yerine, alınacak makul miktarın bir kısmının arama yatırım havuzunda toplanıp arama yatırımı yapan şirketlere teşvik olarak veril- mesi daha uygun olacaktır.

$\UÜFDJĞ]GHQNDÁÜUÜOPDPDVÜJHUHNHQ ELUEDşNDKXVXVLVH'HYOHWDGÜQDGH QHWLP HUNLQL \HULQH JHWLUHFHN RODQ 3HWURO İşOHUL *HQHO 0ÖGÖUOÖğÖnQÖQ \DSÜODQPDVÜYHPDOLRODUDNJÖÁOHQGL ULOPHVLGLU

Sonuç olarak; 6326 sayılı Petrol Ka- nunu değişikliğiyle ilgili olarak; ulu- sal petrol politikamız doğrultusunda, ruhsat tekelleşmesi, milli menfaatle- rin korunmasının kaldırılıyor olması ve böylece ihracat sınırlamasının kaldırılması; yabancı bir devletin, özellikle Türkiye karşıtı bir yabancı devletin, ruhsatlarımızda petrol bul- ması durumunda ürettiği petrolün tamamını ihraç etme hakkına sahip olması; devlet hisselerinin yüzde 1'e kadar düşürülmesi ile bulunan petrolün ülkemize bir faydası olma- yacağını bir kere daha hatırlatmakta fayda vardır.

Özetle 2002 yılından itibaren 2006 yılına kadar geçen süreçte ihtiyaç olan ve düzenlenmesi gereken mad- deler göz ardı edilmiştir. Örneğin 2004 yılsonu üretim rakamlarına bakıldığında, Devlet Hissesi 6326'ya göre 99 milyon dolar iken, 5574 sa- yılı Kanun ile 39 milyon dolara, yani devletin alacağı pay yüzde 40'lara in- mektedir. Ayrıntıda bakılacak olursa, TPAO'nun ödediği 61 milyon dolar, bu kanun ile 28 milyon dolara yani yüzde 46'sına düşmektedir. Sadece üretim yapan özel şirketlerin ise; 25.3 milyon dolar iken 7.6 milyon dolara yani yüzde 30'una gerilemektedir. Gaz üretimindeki Devlet Hissesi ise; 12 milyon dolar iken 5 milyon dolara düşmektedir. Arama yatırımı yapan şirketlerin devlet hissesinin düşme- si normal karşılanabilecek olsa bile, ülkemizde sadece üretimle uğraşan şirketlerin devlet hissesinin düşürül-